10. Hukuk Dairesi 2024/15025 E.,  2025/6159 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/442 E., 2024/1472 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Beypazarı 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2017/487 E., 2021/831 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 01.03.1987 - 01.09.1992 yılları arasında Beypazarı Orman İşletme Müdürlüğünde Şubat ayı sonu Mart ayı başı başlayıp Eylül ayına kadar sabah 08.00-18.00 saatleri arasında haftanın yedi günü çalıştığını, ellerinde davalı Kurum tarafından 19 gün çalışmasını gösterir ücret bordrosunun bulunduğunu, ancak sigortalarının yapılmadığını, 506 sayılı Kanun'un 3/1-a maddesinin 2100 sayılı Kanun ile değiştirilmesi neticesinde 24.11.1977 tarihinden itibaren Orman İşçileri ve Kamu ve Özel sektöre ait tarım işlerinde ücretli çalışanların 506 sayılı Kanun kapsamına alındığını, huzurdaki davanın 5 yıllık süreye tabi olmadığını beyanla davacının Beypazarı Orman İşletme Müdürlüğünde 01.03.1987 ve 01.09.1997 tarihleri arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.03.1987 olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1- Davalı ... Genel Müdürlüğü tarafından davaya cevap verilmemiştir.

2- Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın 5 yıllık hak düşürücü süreden sonra açıldığını, davacının davasını kanıtlaması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabul, kısmen reddi ile davacının davalı iş yerinde 06.04.1987 - 25.04.1987 tarihleri arasında 19 gün süre ile sigortalı sayılacak şekilde çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı ile fer'i müdahil SGK vekillerinin istinaf başvurularının HMK 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1-Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacının çalışmasının tespitine ilişkin bu davada kişinin çalıştığını tespit edebilmenin mümkün olmadığını, çalışmanın varlığı saptanmadıkça hizmet akdine dayandırılarak dahi sigortalılıktan söz etmenin de mümkün olamayacağını, bu nedenle kabul etmemekle birlikte kişi çalışmış bile olsa kişinin fiilen çalışmış olduğunun ispat edilmesinin olanaksız olması sebebiyle davanın reddinin gerektiğini, davacının çalıştığını iddia ettiği 01.03.1987-01.09.1997 tarihi ile dava açma tarihi de göz önüne alındığında 5 yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu beyan etmektedir.
2-Feri müdahil Kurum vekili; çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlardan sayılabilecek tanık dinlenmesi yapılmış olsa dahi tanık beyanları arasında çelişkiler olduğunu, 01.03.1987-01.09.1997 tarihlerinde yapılmış olduğu iddia edilen çalışma eyleminin tanık beyanları doğrultusunda kesinleşecek ve belirlenebilecek bir olgu olmadığını ve çelişkili tanık beyanlarıyla da zaten çalışma olgusunun ispat edilemediğini, eylemli veya gerçek bir şekilde çalışmanın varlığı saptanmadıkça hizmet akdine dayandırılarak dahi sigortalılıktan söz edilemeyeceğini, müvekkili kurumun sorumluluğunun bulunmadığını, tüm Kurum işlemlerinin yerinde olduğunu, açılan davanın 5 yıllık hak düşürücü süreden sonra açıldığını beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının 01.03.1987 ve 01.09.1997 tarihleri arasında davalı işverenlik nezdinde çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.03.1987 olarak tespiti istemine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
İnceleme konusu eldeki davada, davacının talebi hizmet tespiti istemine ilişkin olup, Mahkemece 06.04.1987 - 25.04.1987 tarihleri arasında 19 gün çalışmasının bulunduğuna dair davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.
Somut uyuşmazlıkta, davacının 06.04.1987 tarihinde işe başladığına dair Beypazarı Orman İşletme Müdürlüğü, Ağaçlandırma Şefliği adına 72210 sicil numaralı işyerinden düzenlenen işe giriş bildirgesinin bulunduğu, davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde 1987/1. dönemde 72210 sicil numaralı Beypazarı Orman İşletme Müdürlüğü, Ağaçlandırma Şefliği iş yerinden 19 gün hizmetinin verildiği de açık olup, Mahkemece bildirim bulunan bu sürenin öncesi ve sonrası ispatlanamadığından sadece 19 günlük çalışma yönünden davanın kısmen kabulüne karar verilmesinde davacının hukuki yararının bulunmadığı gözetilmeksizin tespit kararı verilmesi isabetsiz olup, davanın reddi gerekirken kabulüne dair verilen karar usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
16.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.