Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2021/5409 E.,  2025/393 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/5409
Karar No : 2025/393

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Başkanlığı
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...

DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından,
1- Yurtdışında alınan doktora diplomasının denkliği talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan,
2- Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
04/05/2020 tarihinde Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı'na doktora diplomasının denkliği talebiyle başvuru yaptığı, başvurusunun dava konusu işlemle reddedildiği, ... tarih ve ... sayılı toplantıda yapılan değişiklik sonucunda anılan Usul ve Esaslara eklenen 6. maddenin 2. fıkrasında yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" hükmünün Anayasanın 130. maddesine ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu, Türkiye'deki üniversitelerde lisansüstü eğitimde yüksek lisans veya doktora tezlerinin yalnızca üniversitelerin takdirine bırakıldığını, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ve Üniversitelerarası Kurul tarafından onama işleminin yapılmadığını, tez konusunun "1980-2008 Arasında Türkiye'yi Kim Yönetiyor? Sermaye Gücü ve Otoriter Popülizmin Yükselişi" olduğu, akademik bir değerlendirme yapıldığı, getirilen kriterin hukuki belirlilik, hukuki güvenlik ilkelerine, ifade özgürlüğüne aykırı olduğu, doktora diplomasına denklik verileceğine ilişkin haklı beklentisinin bulunduğu, doktora denklik başvurusunun Avrupa Bölgesinde Yükseköğretim İle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme uyarınca değerlendirilmesi ve doktora tezi için bilirkişi görüşüne başvurulması gerektiği iddia edilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
Süresinde savunma verilmemiştir. Bununla birlikte duruşmaya katılan davalı idare vekillerince dava konusu işlemlerin mevzuata uygun olarak tesis edildiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddedilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, yurtdışında alınan doktora diplomasına denklik verilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile anılan işlemin dayanağı olan Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "... doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği ..." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinin ilk fıkrasında, kimsenin, eğitim ve öğrenim haklarından yoksun bırakılamayacağı; 2. fıkrasında, öğrenim hakkının kapsamının kanunla düzenleneceği, 4. fıkrada ise eğitim ve öğretim hürriyetinin Anayasa’ya sadakat borcunu ortadan kaldırmayacağı kurala bağlanmıştır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Üniversitelerarası Kurul" başlıklı 11. maddesinde Kurul'un görevleri arasında "Doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek," sayılmıştır.
Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar, 04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3, 11, 27 ve 28. maddelerine dayanılarak hazırlanmış, ''Yurtdışında alınan doktora unvanlarının denkliği'' başlıklı 6. maddesinin 2. fıkrasında, ''Doktora eğitiminin Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim yöntemiyle alınmış olması şarttır. Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu tarafından, doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği, doktora döneminde ders alınıp alınmadığı gibi her bir başvurunun kendine özgü şartlarının değerlendirilmesi saklı kalmak kaydıyla; doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün, Mühendislik, Temel Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ve diğer bilimler için 300 gün, Sağlık Bilimleri için 400 gün bulunması şarttır.'' kuralına yer verilmiş; "Yapılacak işlemler" başlıklı 12. maddesinde, "(1) Denklik Komisyonu, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarının denkliğine ilişkin başvuruları, unvanlara ilişkin diploma ve belgelerin yurtdışındaki ilgili yükseköğretim kurumundan verildiğini Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ve/veya başvuru sahibinin denklik konusu unvanı aldığı yükseköğretim kurumunun yetkili biriminin resmi e-posta adresi aracılığıyla teyit ettikten sonra inceler. Başvuru sahibi müracaatında yetkili birimin resmi e-posta adresini de bildirir. (2) Denklik Komisyonu, doktora, doçentlik ve profesörlük denkliği başvurularında gerek görürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun; sanatta yeterlik denkliği başvurularında ise Sanat Dalları Eğitim Konseyinin, gerek görülürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun görüşünü alarak başvuru sahibinin unvanı aldığı ülkedeki yükseköğretim kurumunun düzeyinin Türkiye’deki yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığını araştırır ve bir eşdeğerlilik raporu hazırlar. (3) Eşdeğerlik raporu esas alınarak doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük unvanlarının alındığı yabancı kurumun ilgili ülke makamları ve Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmış bir kurum olduğu ve bu kurumların Türk yükseköğretimi düzeyine eşdeğer olduğuna, ayrıca belirlenen diğer şartların sağlandığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, başvurulmuş olan unvana göre doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük denklik belgesi verilir. (4) Yapılan inceleme sonucunda, unvanın alındığı ve çalışmanın yapıldığı yabancı kurumun Türk yükseköğretim düzeyine eşdeğer bulunmadığına veya belirlenen diğer şartların sağlanmadığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, denklik talebi gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. (5) Başvuru sahipleri hakkında, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için ilgili kurumlar bünyesinde arşiv araştırması yaptırılır. Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan denklik başvurusu yapan adayların, görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar denklik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur.
Bunlardan, haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenler ile kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların başvuruları iptal edilir." hükmü yer almıştır.
Dosyanın incelenmesinden, State University of New York at Binghamton'da Sosyoloji alanında doktoraya başlayan, 2019 yılında doktorasını tamamlayan ve tez konusu ''1980-2008 Arasında Türkiye'yi Kim Yönetiyor? Sermaye Gücü ve Otoriter Popülizmin Yükselişi" olan davacının, 04/05/2020 tarihinde davalı idareye doktora diplomasının denkliği için başvuruda bulunduğu, davalı idare tarafından, davacının tezinin esastan incelenerek, tezin içeriğinin suç teşkil edip etmediği hususunda Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Fakültesi, Marmara Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Fakültesi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Fakültesi'nden görüş istendiği, alınan görüşler sonucunda 25/05/2021 tarihli Yurtdışında Alınan Akademik Unvanların Denkliğini İnceleme Komisyon raporunda; Usul ve Esasların 6/2. maddesinde tanınan yetki kapsamında denklik başvurusunun reddedilmesi, tezle ilgili savcılığa suç duyurusunda bulunulmasının teklif edildiği, ... tarih ve ... sayılı Üniversitelerarası Yönetim Kurulu Kararında da, Yurtdışında Alınan Akademik Unvanların Denkliğini İnceleme Komisyon raporlarının komisyondan geldiği şekliyle kabulüne karar verildiği, ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacının denklik başvurusunun Usul ve Esasların 6/2. maddesinde tanınan yetki kapsamında reddedilmesi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "... doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği ..." ibaresi hakkında: İdarelerin düzenleyici işlem yapma yetkisi yasama organının çizdiği sınırlar içinde, başta Anayasa olmak üzere, kanun, yönetmelik gibi üst hukuk normlarına aykırı olmamak kayıt ve şartına bağlı olarak gerçekleşebilir.
İdarelerin, normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, hizmet etkinliğinin sağlanması için gerekli önlemleri alma, bu kapsamda mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahip oldukları, kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamak her zaman mümkün olmadığı için, gelişen durumlara ayak uydurmak ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla düzenleyici işlemler üzerinde gerekli değişiklikleri yapabilecekleri tartışmasızdır.
Eğitim, Anayasa tarafından doğrudan güvence altına alınmış temel bir hak olduğu tartışmasızdır. Ancak, eğitim hakkının etkili olması için yürürlükte olan kurallara uygun olarak gerek yurt içinde gerekse yurt dışında alınan eğitimin ülkenin resmî makamlarınca tanınması gerekmektedir.
Doktora diplomasına denklik verilmesi talebiyle yapılan başvurunun kabul edilmesi durumunda ilgili kişi hakkında diploma denklik belgesi düzenlenmekte olup bu belge ile yurt dışı doktora diplomasına Türkiye’de sağladığı kazanımlardan yararlanma imkânı sunulmakta buna karşılık denklik belgesinin alınması, taraflara doğrudan doğruya bir kamu hizmetine girme veya bir kamu hizmetinden yararlanma hakkı tanımamaktadır.
Üniversiteler arası Kurulun, 2547 sayılı Kanunun 11. maddesinin kendisine verdiği doktora ile ilgili esasları tespit etme ve yurt dışında yapılan doktoraları değerlendirme görevi kapsamında; yurt dışındaki üniversitelerde yapılan doktora eğitiminin Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim yöntemiyle yapılıp yapılmadığını inceleme, anılan ülkede eğitim için gerekli asgari sürelerde kalınıp kalınmadığını belirleme, doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği konusunda duraksama yaşanması olası sorunları önleme ve kamu yararını sağlama amacı ile kendisine verilen yasal yetkiler çerçevesinde düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu açıktır.
Buna göre, üst hukuk normlarına, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu sonucuna varılan Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "...doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği ..." ibaresine ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
... tarih ve ... sayılı bireysel işlem hakkında: İnceleme konusu uyuşmazlıkta davacının, '1980-2008 Arasında Türkiye'yi Kim Yönetiyor? Sermaye Gücü ve Otoriter Popülizmin Yükselişi' başlıklı doktora tezi için Marmara Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 09/04/2021 tarihli yazıda; çalışmanın muhtelif kısımlarında bilimsel ve akademik kurallarla bağdaşmayacak şekilde kaynak gösterilmediği, verilen bilgilerin kaynağının izlenemediği, denetlenemediği, bilimsel bir çalışma ve akademik bir eserde olması gereken objektiflik, gerçeklik, doğruluk, bilimsel temele dayanma, kaynak gösterme, bilgi kaynağının denetlenebilir olması gibi özellikleri taşımadığı, bir kısım açıklama ve ifadelerin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 299, 301 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 7/2. maddelerinde yer alan suç tipleri çerçevesinde mütalaa edilebileceği, anılan ifadelerin suç teşkil edip etmediğinin adli mercilerce değerlendirilmesinin yerinde olacağı şeklinde görüş verildiği görülmektedir. Bu bağlamda, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca davalı idarece davacının denklik talep başvurusunun oluşturulan komisyonca incelenerek, doktora tez konusu ve içeriğine yönelik olarak hazırlanan rapor ve ve değerlendirme yazıları da dikkate alınmak suretiyle doktora denklik talebinin reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 05/02/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'in ve davalı idare vekilleri Av. ... ve Av. ...'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
MADDİ OLAY:
State University of New York at Binghamton'da Sosyoloji alanında doktoraya başlayan ve 2019 yılında doktorasını tamamlayan davacının, 04/05/2020 tarihinde davalı idareye doktora diplomasının denkliği için başvuruda bulunması üzerine, davalı idarece tezin esastan incelenerek, içeriğinin suç teşkil edip etmediği hususunda Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Fakültesi, Marmara Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Fakültesi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Fakültesi'nden görüş istenildiği, alınan görüşler sonucunda 25/05/2021 tarihli Yurtdışında Alınan Akademik Unvanların Denkliğini İnceleme Komisyon raporunun, ... tarih ve ... sayılı Üniversitelerarası Yönetim Kurulu Kararıyla kabulüne karar verilmesi sonucunda ... tarih ve ... sayılı işlem ile davacının denklik başvurusunun Usul ve Esasların 6/2. maddesinde tanınan yetki kapsamında reddedilmesi üzerine, anılan işlem ve dayanağı olan Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" ibaresinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 'Üniversitelerarası Kurul' başlıklı 11. maddesinin (b) fıkrasının 5. bendinde; doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek, Üniversitelerarası Kurul'un görevleri arasında sayılmıştır.
20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 'Doktora Programı' üst başlıklı 'Genel esaslar' başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasında; "Doktora programı, öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırır.
" hükmü, 6. fıkrasında; "Doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerekir." hükmü, 'Tez danışmanı atanması' başlıklı 18. maddesinde; "Enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için kendi üniversite kadrosunda bulunan bir tez danışmanını ve danışmanla öğrencinin birlikte belirleyeceği tez konusu ile tez başlığını ilgili enstitüye önerir. Tez danışmanı ve tez önerisi enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşir..." hükmü, 'Tez izleme komitesi' başlıklı 20. maddesinde; "Yeterlik sınavında başarılı bulunan öğrenci için ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile bir ay içinde bir tezizleme komitesi oluşturulur. Tez izleme komitesi üç öğretim üyesinden oluşur. Komitede tez danışmanından başka enstitü anabilim/anasanat dalı içinden ve dışından birer üye yer alır. İkinci tez danışmanının atanması durumunda ikinci tez danışmanı dilerse komite toplantılarına katılabilir..." hükmü, 'Doktora tezinin sonuçlandırılması' başlıklı 22. maddesinde; "Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur. Doktora tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir. Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir. Doktora tez jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Ayrıca ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir. Jüri üyeleri, söz konusu tezin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez savunmasına alır. Tez savunma sınavı, tez çalışmasının sunumu ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur. Tez savunma toplantıları öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır. Tez sınavının tamamlanmasından sonra jüri dinleyicilere kapalı olarak, tez hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir. Tezi kabul edilen öğrenciler başarılı olarak değerlendirir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca tez sınavını izleyen üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir. Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir. Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç altı ay içinde gerekli düzeltmeleri yaparak tezini aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunmada da başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir." hükmü, 'Doktora diploması' başlıklı 23. maddesinde; "Tez çalışmasını tamamlayan öğrenci, tezin istenen sayıda nüshasını danışmanına teslim eder. Danışman, tezin yazım kurallarına uygunluğu yönünden yazılı olarak belirttiği görüşü ile tezin nüshalarını anabilim/bilim dalı başkanlığı aracılığıyla ilgili enstitüye gönderir. Tez savunmasında başarılı olmak ve diğer koşulları da sağlamak kaydıyla doktora tezinin ciltlenmiş en az üç kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve tezi şekil yönünden uygun bulunan öğrenci doktora diploması almaya hak kazanır. Enstitü yönetim kurulu başvuru üzerine teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci koşulları yerine getirinceye kadar diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması halinde ilişiği kesilir. Doktora diploması üzerinde enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış adı bulunur...İlgili enstitü tarafından tezin tesliminden itibaren üç ay içinde doktora tezinin bir kopyası elektronik ortamda, bilimsel araştırma ve faaliyetlerin hizmetine sunulmak üzere Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir." hükmü yer almıştır.
Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 'Amaç ve kapsam' başlıklı 1. maddesinde; "Bu Usul ve Esasların amacı, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirme işlemlerinde uyulacak usul ve esasları belirlemektir.", 'Denklik Komisyonu' başlıklı 4. maddesinde; "Denklik Komisyonu, yükseköğretim kurumlarında profesör olarak çalışan öğretim üyeleri arasından Üniversitelerarası Kurul tarafından biri başkan olmak üzere seçilen toplam beş üyeden oluşur...Denklik Komisyonu salt çoğunluk ile toplanır, her bir başvuru dosyasını münferiden inceler ve Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kuruluna sunulacak görüş oy çokluğu ile alınır. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığınca talep edildiğinde, daha önce denkliği kabul edilmiş başvuruları tekrar inceler, değerlendirir ve görüşünü Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kuruluna sunar.", 'Yurtdışında alınan doktora unvanlarının denkliği' başlıklı 6. maddesinde; "Yurtdışında alınan doktora unvanlarının denkliği başvurularında sisteme yüklenmesi gereken belgeler şunlardır:...Doktora eğitiminin Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim yöntemiyle alınmış olması şarttır. Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu tarafından, doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği, doktora döneminde ders alınıp alınmadığı gibi her bir başvurunun kendine özgü şartlarının değerlendirilmesi saklı kalmak kaydıyla; doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün, Mühendislik, Temel Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ve diğer bilimler için 300 gün, Sağlık Bilimleri için 400 gün bulunması şarttır.", 'Yapılacak işlemler' başlıklı 12. maddesinde; "Denklik Komisyonu, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarının denkliğine ilişkin başvuruları, unvanlara ilişkin diploma ve belgelerin yurtdışındaki ilgili yükseköğretim kurumundan verildiğini Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ve/veya başvuru sahibinin denklik konusu unvanı aldığı yükseköğretim kurumunun yetkili biriminin resmi e-posta adresi aracılığıyla teyit ettikten sonra inceler. Başvuru sahibi müracaatında yetkili birimin resmi e-posta adresini de bildirir. Denklik Komisyonu, doktora, doçentlik ve profesörlük denkliği başvurularında gerek görürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun;...ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun görüşünü alarak başvuru sahibinin unvanı aldığı ülkedeki yükseköğretim kurumunun düzeyinin Türkiye’deki yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığını araştırır ve bir eşdeğerlilik raporu hazırlar. Eşdeğerlik raporu esas alınarak doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük unvanlarının alındığı yabancı kurumun ilgili ülke makamları ve Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmış bir kurum olduğu ve bu kurumların Türk yükseköğretimi düzeyine eşdeğer olduğuna, ayrıca belirlenen diğer şartların sağlandığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, başvurulmuş olan unvana göre doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük denklik belgesi verilir. Yapılan inceleme sonucunda, unvanın alındığı ve çalışmanın yapıldığı yabancı kurumun Türk yükseköğretim düzeyine eşdeğer bulunmadığına veya belirlenen diğer şartların sağlanmadığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, denklik talebi gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Başvuru sahipleri hakkında, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için ilgili kurumlar ve Dışişleri Bakanlığı bünyesinde arşiv araştırması yaptırılır. Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan denklik başvurusu yapan adayların, görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar denklik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur.
Bunlardan haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenler ile kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar ve Dışişleri Bakanlığınca yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların başvuruları iptal edilir." düzenlemeleri yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" ibaresi yönünden:
Dava konusu Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasıyla; Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği gibi her bir başvurunun kendine özgü şartlarının değerlendirileceği hususu düzenlenmiştir.
Hukuk düzeninde normlar hiyerarşisi, Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve adsız düzenleyici işlemler olarak sıralanmakta; daha altta yer alan bir norm, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler getiremeyeceği gibi bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamaması gerekmektedir. Düzenleyici işlemler tesis edilirken, üst hukuk normlarına açıklık getirilmesi ve bu normlarca çizilen çerçeve içerisinde teknik detayların belirlenmesi, uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi amaçlanmakla birlikte, idarelerin düzenleme yetkisinin yasalarla getirilen hükümleri aşacak veya daraltacak bir biçimde kullanılamayacağı hususu da göz önünde tutulmalıdır.
İdarelerin işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Ancak bu takdir hakkı, serbestçe kullanılanabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir. İdarelerin; düzenleme yetkisine sahip olduğu alanlarda, uygulamaları çağın gereklerine ve toplumun ihtiyaçlarına uygun olarak değiştirip, yeniden düzenlemesi, kamu hizmetine egemen olan ilkelerden biri olan uyarlama (değişkenlik) ilkesi uyarınca hem bir görev hem de bir yetki niteliği taşımaktadır.
Kamu yararı kavramı, tüm devlet organlarının işlem ve eylemlerinin genel nitelikteki amacını ve aynı zamanda nedenini oluşturmakta, çeşitli hak ve özgürlükler açısından bir sınırlama nedeni niteliği de taşımakta olup bu kavram genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
Eğitim hakkı, Anayasa tarafından doğrudan güvence altına alınmış temel bir haktır. Anılan hakkın etkili olması için yürürlükte bulunan düzenlemelere uygun olarak yurt dışında alınan eğitimin Ülkemizin resmi makamlarınca tanınması gerekmektedir. Yurt dışında alınan doktora diplomasına verilen denklik ile kişilere Ülkemizde sağlanan kazanımlardan yararlanma imkanı tanınmakta olup doktora diploması, akademik kariyerin önemli bir basamağını oluşturmaktadır.
Bu kapsamda, madde düzenlemesinde yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" ibaresiyle, yurt dışında yapılan doktora eğitiminin önem ve özelliği dikkate alınarak davalı idarece kendisine verilen yetki ve görevler çerçevesinde değerlendirme yapılacağı anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu yurt dışında alınan doktora diplomasının denkliği talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden:
Dosyanın incelenmesinden, davacının '1980-2008 Arasında Türkiye'yi Kim Yönetiyor? Sermaye Gücü ve Otoriter Popülizmin Yükselişi' başlıklı doktora tezini hazırladığı, noter onaylı Türkçe tez özetinde; “Popülistler, öncesinde Iiberal demokratik olan toplumlarda otoriter bir rejimi nasıl güçlendirirler? Bu otoriter popülistler, yönetimlerine yönelik kurumsal muhalefetle nasıl| başa çıkarlar? Ben, liberal demokratik kuruluşları yıkan ve otoriter politikanın önünü açan yeni nesil otoriter popülistlerin bir örneğini inceliyorum. Türkiye'de ...’ın ... Partisi (...) öncülüğünde gerçekleşen otoriterlik dönüşünü inceliyorum. Türkiye'nin ... yönetimindeki otoriter rejimi, otoriter popülizm literatürünün çokça kullandığı kişisel politika temelli açıklamaları zorluyor. ...'ın otoriter rejimi, Kasım 2002'den beş yıl sonra, 2008 sonrasında yürürlüğe girdi. 2008 öncesinde ..., liberal demokrasi çerçevesi içinde çoğunlukla muhafazakar bir gündem sürdürdü. Bununla birlikte ..., 2006 ile 2008 yılları arasında yargı ve askeri bürokrasisinde yer alan mevcut siyasi elitlerle çatışmaya girdi. ...'nin bu muhalif bürokratlar üzerindeki zaferi, kritik bir dönemeç oluşturdu. Daha sonrasında görülen popülist otoriter rejim değişikliği için zemin hazırladı. ...'ın muhalif bürokratları yenmesini, ilerleyen dönemdeki otoriter rejimin nedeni olarak ele aImak yerine şunu soruyorum: ..., bürokratik muhalefeti yenmeyi nasıl başardı? Eski ... bakanlarıyla, iş dünyası liderleriyle, bürokratlarla yapılan 22 görüşme ve devlet-iş ilişkileri üzerine gazetelerde yer alan haberlerin sistemli bir şekilde incelemesine dayanarak, Türkiye'nin ekonomik elitlerinin şaşırtıcı bir kesiminin ...yi bu kritik dönemeçte desteklediğini tespit ettim ve bu desteğin nedenlerini açıkladım. ..., TÜSİAD ve TOBB tarafından temsil edilen AB-ABD merkezli neoliberal şirketlerin desteğini aldı. Bu durum, ... ve ...'ın Türkiye'de otoriter bir rejim kurması için "Müslüman sermayenin" hayati öneme sahip olduğu görüşü ile çelişiyor. TÜSİAD Ve TOBB’un kritik desteği olmasaydı, ... ve ...'ın Türk siyasetindeki varlığı 2008 sonrasında son bulabilirdi. TÜSİAD ve TOBB'un 2008 öncesinde ... ve ...'ı destekleme kararını iki husus açıklıyor. Birincisi, ...’ın 2008 sonrası dönemde kendi tercih ettikleri politik-ekonomik projelerini sürdüreceğine inanıyorlardı, çünkü: a) TOBB ve özellikle TÜSİAD, gazetelerde ve iş dünyası yıllık raporlarında ortaya çıkan 16 ekonomik-politik mücadele alanının tümünü diğer iş dünyası örgütlerine rağmen kazandı ve b) Türk müteahhitlerin küresel büyük inşaat listelerindeki pozisyonu, özelleştirme ihaleleri ve en büyük 100 sanayi şirketleri listelerini incelememe göre, TÜSİAD ...’nin politik iktisadi kararlarından ve rant dağıtımı en çok kazanan grup oldu. İkincisi, TÜSİAD ve TOBB ...'yi destekledi, çünkü Türk siyaseti üzerindeki zar zor kazanmış olduğu egemenliklerini kaybetmekten korkuyorlardı. 1987-2002 yılları arasındaki iş dünyası raporları incelemem, bu durumun nedenini ortaya koyuyor. İşçi sınıfı militanlığı ve neoliberalizmin ekonomik elitleri birbiriyle çelişen sermaye birikim projeleriyle ayrıştırdığı ve siyaseti istikrarsızlaştırdığı 1990'lara tekrar geri dönmekten korkuyorlardı. 2002 yılında ...'nin yükselişi ile, TÜSİAD ve TOBB egemenliklerini yeniden inşa ettiler. Dolayısıyla toplum üzerine hâkimiyetlerini korumak için askeri ve yargı bürokrasisine sırt çevirdiler.” açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
Konuya ilişkin Marmara Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 30/03/2021 tarihli yazıda; çalışmanın muhtelif kısımlarında bilimsel ve akademik kurallarla bağdaşmayacak şekilde kaynak gösterilmediği, verilen bilgilerin kaynağının izlenemediği, denetlenemediği, bilimsel bir çalışma ve akademik bir eserde olması gereken objektiflik, gerçeklik, doğruluk, bilimsel temele dayanma, kaynak gösterme, bilgi kaynağının denetlenebilir olması gibi özellikleri taşımadığı, bir kısım açıklama ve ifadelerin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 299, 301 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 7/2. maddelerinde yer alan suç tipleri çerçevesinde mütalaa edilebileceği, anılan ifadelerin suç teşkil edip etmediğinin adli mercilerce değerlendirilmesinin yerinde olacağı şeklinde görüş verilmiştir.
Davacı tarafından, Türkiye'deki üniversitelerde lisansüstü eğitimde yüksek lisans veya doktora tezlerinin yalnızca üniversitelerin takdirine bırakıldığı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ve Üniversitelerarası Kurul tarafından onama işlemi yapılmasının söz konusu olmadığı, bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği hususları ileri sürülmüşse de, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca yurt içinde doktora yapma şartlarının hüküm altına alındığı ve konuya ilişkin ayrıntılı düzenlemelerin yapıldığı açık olup, yurt dışından alınan doktora unvanların eşdeğer sayılabilmesi için de aranılacak şartların ve istenilecek belgelerin belirlenmesinde Üniversitelerarası Kurul'un yetkili kılındığı, bu çerçevede Üniversitelerarası Kurul'un belirlediği şartların gerçekleşmesi ve yapılacak değerlendirme sonucunda yurt dışından alınan doktora unvanlarının eşdeğer sayılabileceği tartışmasız olup, davacının tezinin bilimsel bir çalışma ve akademik bir eserde olması gereken objektiflik, gerçeklik, doğruluk, bilimsel temele dayanma, kaynak gösterme, bilgi kaynağının denetlenebilir olması gibi özellikleri taşımadığından başvurusunun reddedildiği açıktır.
Ayrıca Yurtdışında Alınan Akademik Unvanların Denkliğini İnceleme Komisyonu'nun 25/05/2021 tarihli raporunda, tezle ilgili Savcılığa suç duyurusunda bulunulmasının teklif edilmesine karşın davalı idarece suç duyurusunda bulunulmadığı görülmekle birlikte, suç duyurusunda bulunma/bulunmama hususunun davalı idare ile adli yargı mercileri arasında bir konu olduğu, işbu dava konusu uyuşmazlıkla ilgisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" ibaresi yönünden oybirliğiyle DAVANIN REDDİNE,
2. Dava konusu yurtdışında alınan doktora diplomasının denkliği talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden oyçokluğuyla DAVANIN REDDİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından varsa artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 05/02/2025 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY :
(X-) Dava, davacının yurt dışında alınan doktora diplomasının denkliği talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan, Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
2577 sayılı Kanunun 31. maddesi ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 266. maddesi uyarınca, uyuşmazlığın çözümünün hukuk dışında özel ve teknik bilgiyi gerektiriyor olması durumunda, bilirkişi incelemesi yaptırılarak karar verilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, davacı ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların ve konuyla ilgili yasal düzenlemelerin bir bütün içinde değerlendirilmesi ve ileri sürülen hukuka aykırılık iddialarının bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle karşılanarak hüküm kurulması gerektiği açıktır.
Uyuşmazlıkta; davacının '1980-2008 Arasında Türkiye'yi Kim Yönetiyor? Sermaye Gücü ve Otoriter Popülizmin Yükselişi' başlıklı doktora tezi için İngilizce bilen ve ilgili alanlardan seçilecek bilirkişilerce bir inceleme yapılarak, sunulacak rapor doğrultusunda bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle, bireysel işlem yönünden davanın reddine ilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum.