Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2021/3293 E.,  2024/5064 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3293
Karar No : 2024/5064

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av....

DAVALILAR : 1) ... Kurulu Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2) ... Üniversitesi
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından,
1)Doktora yeterlik sınavından başarısız sayılması nedeniyle öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine ilişkin Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve... sayılı kararı,
2)Kararın dayanağı olan 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 22. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi, 24. maddesinin 2. fıkrasındaki "Yüksek lisans derecesi ile kabul eden öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır." düzenlemesi ve 5. fıkrası ile,
3)Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl...", ibaresi, 19. maddesinin 2. fıkrasındaki "Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlilik sınavına girmek zorundadır." ibaresi, 5. fıkrasındaki "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir." düzenlemesinin iptaline karar verilmesi;
4)2547 sayılı Kanun'un 44/c maddesinde yer alan "...lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir." hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla iptali için itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Ön lisans ve lisans öğrenimi için azami sürelerin doğrudan Kanun ile belirlendiği, oysaki lisansüstü öğrenim sürelerinin belirlenmesinde yasa koyucu tarafından herhangi bir kritere yer verilmediği, eğitim öğrenim hakkının yönetmelikle değil Kanunla düzenlenmesinin gerektiği, ilgili yönetmelik hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu, Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 2. fıkrasında yer alan 'Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır.' hükmünün hem çerçeve yönetmeliğe hem de Anayasa'ya aykırı olduğu, eğitim öğrenim hakkının ihlal edildiği iddia edilmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI:
...KURULU BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASININ ÖZETİ: Usule ilişkin olarak, süre aşımı yönünden davanın reddedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
Esasa ilişkin olarak, Anayasa'nın 131. maddesine göre yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek ve denetlemek yetkisinin İdarelerinde olduğu, Anayasa ve Kanun ile verilen yetkiler kapsamında düzenleme yapıldığı, dava konusu düzenlemelerde belirlilik, orantılılık ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
... ÜNİVERSİTESİ’NİN SAVUNMASININ ÖZETİ: Usule ilişkin olarak davanın zamanaşımı nedeniyle reddedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
Esasa ilişkin olarak, davacının ilk yeterlik sınavında mazeret belirtmediği, dava konusu işlemlerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen ehliyet yönünden reddine, kısmen reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Batman Üniversitesinde araştırma görevlisi iken Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde doktora öğrencisi olan davacı tarafından, doktora yeterlik sınavından başarısız sayılması nedeniyle öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine ilişkin Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararı ile; kararın dayanağı olan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 22. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi, 24. maddesinin 2. fıkrasındaki "Yüksek lisans derecesi ile kabul eden öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır." düzenlemesi ve 5. fıkrası ile; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl...", ibaresi, 19. maddesinin 2. fıkrasındaki "Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yükseklisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın sonuna kadar yeterlilik sınavına girmek zorundadır." ibaresi, 5. fıkrasındaki "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir." düzenlemesinin iptali ile 2547 sayılı Kanun'un 44/c maddesinde yer alan "...lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir." hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla iptali için itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulması istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule yönelik iddiasına itibar edilmeyerek ve davacının Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi bulunmayarak işin esasına geçilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Batman Üniversitesinde araştırma görevlisi iken yüksek lisans derecesi ile Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde doktora öğrencisi olarak 2014 yılında kaydını yaptıran davacının; 2014-1015, 2015-2016, 2016-2017 eğitim-öğretim döneminde kaydını yenileyerek yeterlik sınavına başvurduğu ancak 15-16 Aralık 2016 tarihli sınava girmediğinden başarısız sayıldığı ve 6.1.2017 tarihli R.G.'de yayımlanan 679 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, 12.2.2017 tarihli "kayıt dondurma" talebinin ise kabul edilerek 2016-2019 yılları arasındaki 4 yarıyıl boyunca hakkının saklı kalmasına karar verilerek ikinci ve son kez girmesi gereken sınavın dönemi ve aksi takdirde kaydının silineceği bildirilmesine rağmen, 2020-2021 eğitim-öğretim yılı güz döneminde yeterlik sınavına girmemesi (mazeretsiz) üzerine başarısız sayılarak ilişiğinin kesildiği anlaşılmaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde Cumhurbaşkanlığı, Bakanlıklar ve Kamu Tüzel Kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği kurala bağlanmıştır. Milli eğitim sistemi içinde, ortaöğretime dayalı, en az dört yarı yılı kapsayan her kademedeki eğitim-öğretimin tümü olarak tanımlanan yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeler ile bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esaslar 04.11.1981 tarih ve 17506 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile düzenlenmiştir.
2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesinin (t) bendinin 2. Fıkrasında, " Doktora: Lisansa dayalı en az altı veya yüksek lisans veya eczacılık veya fen fakültesi mezunlarınca Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından düzenlenen esaslara göre bir laboratuvar dalında kazanılan uzmanlığa dayalı en az dört yarı yıllık programı kapsayan ve orijinal bir araştırmanın sonuçlarını ortaya koymayı amaçlayan bir yükseköğretimdir." şeklinde tanımlanmış; 7. Maddesinde, "a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim - öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak,; "b) Yükseköğretim kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak; ... e)Yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini,öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek," Yükseköğretim Kurulunun görevleri arasında sayılmış; 14. maddesinde, Senatonun oluşumunda rektörlüğe bağlı enstitü müdürlerinin de yer aldığı belirtilerek; "Üniversitenin eğitim - öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, Rektörün onayından sonra Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak", Senatonun görevleri arasında yer almış; 35. Maddesinde, "Yükseköğretim kurumları; kendilerinin ve yeni kurulmuş ve kurulacak diğer yükseköğretim kurumlarının ihtiyacı için yurt içinde ve dışında, kalkınma planı ilke ve hedeflerine ve Yükseköğretim Kurulunun belirteceği ihtiyaca ve esaslara göre öğretim elemanı yetiştirirler.
Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla üniversitelerin araştırma görevlisi kadroları, araştırma veya doktora çalışmaları yaptırmak üzere başka bir üniversiteye, Yükseköğretim Kurulunca geçici olarak tahsis edilebilir. Bu şekilde doktora veya tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik payesi alanlar, bu eğitimin sonunda kadrolarıyla birlikte kendi üniversitelerine dönerler." hükmü getirilmiştir. Anılan Kanunun 44. maddesinin (Değişik: 13/2/2011-6111/171 md) (c) bendinde ise; "(Değişik: 19/11/2014-6569/28 md.) Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak üniversite yetkili kurullarının kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir. Yatay geçiş ve çift ana dal eğitiminin usul ve esasları ile azami öğrenim süreleri, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir." hükmü getirilmiştir.
Bahse konu değişiklikler kapsamında 20.04.2016 tarih ve 29690 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliği'nin, 17. maddesinin 1. fıkrasında, "Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır."; 19. maddesinde, "(1) Yeterlik sınavı, derslerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesidir. Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girer. (2) Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. (3)...(4) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır..(5) Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir."...hükmü getirilmiş olup; koyu renkle yazılan kısımlar dava konusu edilmiştir.
Yukarıda yer verilen çerçeve yönetmelikten sonra 28.11.2016 tarih ve29902 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliğinin 22. maddesinin 1. fıkrasında, "Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır."; 24. Maddesinin 2. Fıkrasında, "Yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır."; 5. Fıkrasında, "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir." hükmü getirilmiş olup; bu hükümler çerçeve yönetmelikte yer alan hükümlerle aynıdır ve koyu renkle vurgulanan kısımlar dava konusu edilmiştir.
25.02.2011 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 6111 sayılı Kanun ile yükseköğretim kurumlarından ilişik kesmenin kaldırıldığı ancak; yapılan bu düzenlemenin amacının gerçekleşmediği, üniversitelerde yığılmaların olduğunun görülmesi üzerine 2547 sayılı Kanunun 44. maddesinde yapılan değişiklik ile önlisans ve lisans programlarından ilişik kesme işleminin tekrar getirildiği; yapılan düzenlemeler ile ancak objektif koşulların varlığı halinde ilişik kesilebileceği, bu düzenleme ile danışmanların üzerindeki öğrenci yoğunluğunun önüne geçilerek lisansüstü eğitim için yeni öğrencilerin alınabilmesinin sağlanması ve insan kaynağının verimli bir şekilde kullanılarak eğitimde kalitenin artırılmasının amaçlandığı, aksi takdirde, öğrencilerin harç yatırarak yıllarca lisansüstü eğitimlerini tamamlamadan sistemi işleyemez hale getirmelerinin söz konusu olacağı; diğer yandan, öğretim elemanı yetiştirilmek amacıyla yüksek lisans yapabilmesi için kadrosu başka üniversitelere geçici olarak aktarılan araştırma görevlilerinin ne zaman dönecekleri belirsiz olacağından eğitim-öğretimde plan-program yapmayı güçleştirecek, yeni gelenlere aynı imkanı sağlamak zorlaşacak, kamu kaynaklarının verimsiz kullanımına neden olacak; sonuç itibariyle, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı sonuçlar doğabilecektir.
Her ne kadar; 2547 sayılı Kanunda belli bir dönem veya sürenin sonunda lisansüstü eğitim ve öğretiminin belli bir aşamasını süresinde bitiremeyen, tamamlayamayan yada başarısız sayılanların yükseköğretim kurumlarıyla ilişiğinin kesileceğine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiş ise de, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceğine dair Kanun'un 44. maddesinin (c) bendi kapsamında, Yükseköğretim Kurulu'na bu şekilde düzenleme yapmak konusunda yetki verildiği, iptali istenen maddelerde yükseköğretim kurumlarından ilişiğin kesilmesinin belli objektif şartlara bağlandığı, anılan düzenlemelerin kamu yararı kapsamında yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede; Lisans ve Lisansüstü eğitimin süreleri, çeşitleri ile öğrencilerin hak ve yükümlülükleri anılan Kanun ile düzenlenmiş ve yayımlandığı 04.11.1981 tarihi itibariyle Lisans ve Lisanüstü eğitime ilişkin süreler Kanun'da yer almıştır. Nitekim 2547 sayılı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Doktora, lisansa dayalı en az altı veya yüksek lisansa.. dayalı en az dört yarı yıllık programı kapsayan ve orijinal bir araştırmanın sonuçlarını ortaya koymayı amaçlayan bir yükseköğretim", olarak tanımlandıktan sonra anılan Kanun’un 44. maddesinin c fıkrasında (Değişik: 19/11/2014-6569/28 md.) lisansüstü eğitimin usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin ise Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği hükme bağlandığından, Kanun ile verilen yetki kapsamında Yükseköğretim Kurulu tarafından Kanun'da belirlenen sürelere (en az altı yarıyıl ve en az dört yarıyıl) uyularak, üniversite kontenjan ve kapasiteleri gözönünde bulundurularak öğrenci yoğunluğunun önüne geçilmesi ve lisansüstü eğitim için yeni öğrencilerin alınabilmesinin sağlanması ve insan kaynağının verimli bir şekilde kullanılarak eğitimde kalitenin artırılması amacıyla objektif kurallar çerçevesinde belirlenen "on iki yarı yıl" ibaresinde ve bu süre kapsamında yapılan yeterlik sınavında başarısızlık (mazeretsiz sınava katılmamak da başarısızlık sayılmış) halinde ikinci kez yapılan sınavda da başarısız kabul edilen (mazeretsiz sınava katılmamak da başarısızlık sayılmış) öğrencinin kaydının silinmesine ilişkin dava konusu kısımlarda üst hukuk normuna aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Davacının İlişiğinin Kesilmesine İlişkin Bireysel İşleme Gelince; Üst hukuk normlarına uygunluğu tespit edilen dava konusu düzenlemelere dayanılarak, mevzuatta belirlenen süre içinde iki yeterlik sınavına da geçerli bir mazeret bildirmeden katılmayan davacının başarısız sayılarak ilişiğinin kesilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davacı vekilinin Savcı düşüncesine cevap dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinde bulunduğu görülmekle birlikte, dosya tekemmül ettiğinden ikinci kez yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY:
Batman Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi'nde araştırma görevlisi olarak görev yapmakta iken, lisansüstü eğitim kapsamında davalı Üniversitenin Batı Dilleri ve Edebiyatı Anabilim Dalı, İngiliz Dili ve Edebiyatı doktora programına 25/06/2014 tarihinde kaydını yaptıran davacı; 2014-2015, 2015-2016 dönemlerinde kaydını yenileyerek eğitimine devam etmiş, 2016-2017 güz yarıyılında eğitiminin 5. yarıyılında olması nedeniyle yeterlik sınavına alınması için başvuruda bulunmuştur. Ancak davacının 15-16/12/2016 tarihlerinde yapılan yeterlik sınavına girmemesi üzerine ... tarih ve ... sayılı davalı Üniversite yazısında, davacının yeterlik sınavına girmediğinden bahisle başarısız olduğu Enstitü Müdürlüğü'ne bildirilmiştir.
Davacı 02/02/2017 tarihli başvurusunda; hakkında verilen adli kontrol kararının "konutunu terk etmeme" şeklinde uygulandığını, bu sebeple güz yarıyılında yapılan yeterlik sınavına katılamadığını, kararın devam ettiği sürece konutunu terk edemeyeceği için eğitiminin aksaması durumu ortaya çıktığı mazeretiyle hakkında verilen adli kontrol kararı kaldırılıncaya kadar kaydını dondurma talebinde bulunmuş olup ... tarih ve ... sayılı davalı Üniversite kararında, davacının 2016-2017 bahar, 2017-2018 dönemi, 2018-2019 güz yarıyılları için kaydı (toplam 4 yarıyıl) dondurulmuştur.
Davacının talebi üzerine, ... tarih ve ... sayılı davalı Üniversite kararında, 2018-2019 bahar yarıyılından itibaren davacının kaydı açılmış olup davacı tarafından 26/02/2019 tarihinde yapılan başvuruda; yeterlik sınavına girmesi gereken azami sürenin (5. yarıyılın) 2020-2021 güz dönemi olduğuna karar verilmesi, hakkında verilmiş olan denetimli serbestlik kararının haklı ve geçerli mazeret olarak kabul edilerek, giremediği 1. yeterlik sınavı için mazeret sınav hakkı verilmesi istemlerinde bulunulmuş; ... tarih ve ... sayılı davalı Üniversite kararında, mazeret sınav hakkı yönünden davacının talebi reddedilmiş; başarısız olduğu yeterlik sınavına ikinci kez girmesi için gereken azami sürenin 2020-2021 eğitim öğretim yılı güz dönemi olarak belirlenerek, bu sınavda da başarısız olması halinde ilişiğinin kesilmesine karar verilmiştir.
2020-2021 güz yarıyılında ikinci ve son hakkı olan yeterlik sınavına girmeyen davacı hakkında, ... tarih ve ... sayılı işlemle ilişiğinin kesilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule yönelik iddiaları kabul edilmeyerek işin esası incelendi:

ESAS YÖNÜNDEN:
Anayasa'ya Aykırılık İddiasının İncelenmesi:
Davacının Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi görülmemiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasamızın 'Yönetmelikler' başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 'Tanımlar' başlıklı 3. maddesinin (t) fıkrasının 2. bendinde; "Doktora: Lisansa dayalı en az altı veya yüksek lisans veya eczacılık veya fen fakültesi mezunlarınca Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından düzenlenen esaslara göre bir laboratuvar dalında kazanılan uzmanlığa dayalı en az dört yarı yıllık programı kapsayan ve orijinal bir araştırmanın sonuçlarını ortaya koymayı amaçlıyan bir yükseköğretimdir.
" hükmü, 'Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar' başlıklı 44. maddesinin (c) fıkrasında ise; "...lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir..." hükmü yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 22. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi yönünden yapılan inceleme:
Her ne kadar dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; 13/06/2024 tarih ve 32575 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmışsa da, mer'i düzenlemede de davacı tarafından hukuka aykırı olduğu ileri sürülen düzenlemeler aynı şekilde yer aldığından işin esası incelenmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı' başlıklı 2. maddesinde idari dava türlerine ilişkin olarak; "İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,.." hükmüne yer verilmiş, 'Dilekçeler üzerine ilk inceleme' başlıklı 14. maddesinde; "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, yönlerinden sırasıyla incelenir...Yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 nci madde hükmü uygulanır.
" hükmüne, 'İlk inceleme üzerine verilecek karar' başlıklı 15. maddesinde ise; "Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin;...,3/c, bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine, karar verilir." hükmüne yer verilmiştir.
İptal davasının hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin; ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği açık olmakla birlikte, taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlığın davacının yeterlik sınavına girmesi gereken azami sürelere ilişkin olduğu hususu dikkate alındığında; doktora programındaki azami sürelere ilişkin düzenlemeler yönünden güncel, kişisel ve meşru bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 22. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi yönünden davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 2. fıkrasındaki "Yüksek lisans derecesi ile kabul eden öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır." düzenlemesi ve 5. fıkrası ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 2. fıkrasındaki "Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlilik sınavına girmek zorundadır." ibaresi, 5. fıkrasındaki "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir." ibaresi yönünden yapılan inceleme:
20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 'Yeterlik sınavı
' başlıklı 19. maddesinin 2. fıkrasında; "Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır." hükmüne, 5. fıkrasında; "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir.
" hükmüne yer verilmiştir.
(Mülga) 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 'Yeterlik sınavı' başlıklı 24. maddesinin 2. fıkrasında; "Yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır.
" hükmü, 5. fıkrasında; "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir." hükmü yer almıştır.
Her ne kadar dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; 13/06/2024 tarih ve 32575 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmışsa da, mer'i düzenlemede de davacı tarafından hukuka aykırı olduğu ileri sürülen düzenlemeler aynı şekilde yer aldığından işin esası incelenmiştir.
İdareler, normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, hizmet etkinliğinin sağlanması için gerekli önlemleri alma, bu kapsamda mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahiptirler. Kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamak her zaman mümkün olmadığı için, gelişen durumlara ayak uydurmak ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla düzenleyici işlemler üzerinde gerekli değişiklikleri yapma hususunda idarelerin takdir yetkisi bulunduğu hususunda kuşku bulunmamaktadır.
İdareye tanınan bu takdir yetkisinin, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmeyeceği açık olmakla birlikte, takdir yetkisinin yargısal denetimi, bu yetkinin hukuka, eşitlik ilkesine ve kamu yararına uygun olup olmadığı ile sınırlıdır.
2547 sayılı Kanun'un 44. maddesinin (c) fıkrasında, lisansüstü eğitimin usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği hükme bağlandığından, Kanun ile verilen yetki kapsamında üniversite kontenjan ve kapasiteleri göz önünde bulundurularak, öğrenci yoğunluğunun önüne geçilmesi, lisansüstü eğitim için yeni öğrencilerin alınabilmesinin sağlanması, insan kaynağının verimli bir şekilde kullanılarak eğitimde kalitenin artırılmasını teminen düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu düzenlemelerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu davacının doktora yeterlik sınavından başarısız sayılması nedeniyle öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine ilişkin Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve... sayılı kararı yönünden yapılan inceleme:
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Denetimli Serbestilik Müdürlüğü'nün ... tarih ve... sayılı kararı ile davacı hakkında konutu terk etmemek şeklinde adli kontrol kararı verildiği; anlan kararda davacıya kurallara uyması, uyulmaması halinde belgelendirilebilir mazeretin bulunması durumunda 5 iş günü içinde mazeret bildirilmek üzere Müdürlüğe başvurulması gerektiği hususlarının da belirtildiği, ancak davacının 15-16/12/2016 tarihlerinde yapılan yeterlik sınavına girmediği, süresinde herhangi bir mazeret beyanında bulunulmadığı gibi 2020-2021 güz yarıyılında ikinci ve son hakkı olan yeterlik sınavına da girmediği anlaşıldığından, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1)Dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 22. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl..." ibaresi ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasındaki "...azami tamamlama süresi on iki yarıyıl...", ibaresi yönünden davanın EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2)Dava konusu 28/11/2016 tarih ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 2. fıkrasındaki "Yüksek lisans derecesi ile kabul eden öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın yeterlik sınavına girmeyen öğrenci başarısız sayılır." düzenlemesi ve 5. fıkrası ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 2. fıkrasındaki "Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın...sonuna kadar yeterlilik sınavına girmek zorundadır." ibaresi, 5. fıkrasındaki "Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir." ibaresi yönünden ve davacının doktora yeterlik sınavından başarısız sayılması nedeniyle öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine ilişkin Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun ...tarih ve ...sayılı kararı yönünden REDDİNE,
3)Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4)03/10/2024 tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5)Posta gideri avansından varsa artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
6)Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere,
04/10/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.