Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2019/211 E.,  2023/2752 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/211
Karar No : 2023/2752

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Valiliği
(…Başkanlığı)

DAVALI YANINDA MÜDAHİL : …Enerji San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesinin …gün ve E:…, K:…sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Manisa ili, Salihli ilçesi, …mahallesi …ada, … parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, doğal mineralli su arama ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin davalı idarenin …tarih ve E.…sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup bulundukları arzın mülkiyetine tâbi olmadıkları ve kaynağa ilişkin faaliyetlerin yapılabilmesi için ruhsat alınmasının zorunlu olduğu, ruhsat başvurularında ilk müracaat edene öncelik hakkının verildiği, 5686 sayılı Kanun'daki kaynak, jeotermal alan, jeotermal sistem ve arama ruhsatı tanımlarından jeotermal kaynakla birlikte doğal mineralli suların bulunduğu alanların bir bütün olarak ele alındığı, bu kaynakların birbirleri ile etkileşim içerisinde olduklarının kabulü gerektiği, sınırları belirli bir sahada verilen arama izninin bir bütün olarak jeotermal kaynakla birlikte doğal mineralli su aramayı kapsadığı, daha önce jeotermal kaynak arama ruhsatı verilen sahaya ilişkin olarak farklı bir kişiye aynı sahada doğal mineralli su arama ruhsatı verilmesine izin verilmesi durumunda kişiler arasında ihtilaflar doğmasının kaçınılmaz olduğu, bu nedenle aynı sahaya ilişkin olarak, farklı gerçek ya da tüzel kişilere jeotermal kaynak, doğal mineralli su veya jeotermal kökenli gaz arama ve/veya işletme ruhsatı verilemeyeceği sonucuna varılmış olup, davacıların doğal mineralli su arama ruhsatı verilmesi talebinde bulunduğu sahada daha önce bir başka kişiye jeotermal kaynak arama ruhsatı verildiği için öncelik hakkının bu kişide olması nedeniyle bu kişiden muvafakat alınması gerektiği şeklinde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu taşınmazda DSİ'den aldığı izinle açtığı kuyusunda doğal mineralli su çıkan davacının doğal mineralli su ruhsatı verilmesi istemiyle başvuru yaptığı, bu noktanın daha önce bir başka kişi adına jeotermal kaynak arama ruhsatı düzenlenmiş 922.79 hektarlık alanda kaldığı anlaşılmakta ise de, 5686 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinde açık bir düzenlemeye yer verilmemiş olmakla jeotermal kaynak ve doğal mineralli su kaynağı için aynı sahada farklı kişiler adına ruhsat düzenlenebilmesinin mümkün olduğu sonucuna varıldığından, her iki kaynağın birbirini etkileyip etkilemeyeceği, kaynakların azalmasına veya kirlenmesine yol açıp açmayacağı gibi teknik konularda herhangi bir sakınca veya gerekçe öne sürülmeksizin sadece daha önce jeotermal kaynak arama ruhsatı verilmiş kişiden muvafakat alınması gerektiği nedeniyle davacı başvurusunun reddine ilişkin işlemde ve mahkeme kararında bu yönden hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli suların birbirleriyle etkileşim halinde olan akışkanlar olması nedeniyle aynı alan içinde üst üste ruhsatlandırılamayacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, davalı idare yanında davaya katılma isteminde bulunan …Enerji San. ve Tic. A.Ş.'nin davaya müdahale talebi kabul edilerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Manisa ili, Salihli ilçesi, …mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, doğal mineralli su arama ruhsatı verilmesi talebinde bulunulduğu, bu talebinin taşınmaz üzerinde kendisinden önce S.T.K. isimli kişinin "jeotermal kaynak arama ruhsatı" olduğu, doğal mineralli su ruhsatı verilebilmesi için ruhsat sahibinden muvafakat alınması gerektiğinden bahisle davalı idarenin … tarih ve E.…sayılı işlemiyle başvurunun reddi üzerine görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
13/06/2007 tarih ve 26551 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde "Bu Kanunun amacı, jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde aranması, araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve terk edilmesi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemektir." hükmüne; "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde "... 4) İdare: İl özel idarelerini, 5) Kaynak: Doğal yolla, sondaj veya kuyularla jeotermal akışkan veya doğal mineralli su, gaz veya bunların birlikte elde edildiği yerleri, 6) Jeotermal kaynak: Jeolojik yapıya bağlı olarak yerkabuğu ısısının etkisiyle sıcaklığı sürekli olarak bölgesel atmosferik yıllık ortalama sıcaklığın üzerinde olan, çevresindeki sulara göre daha fazla miktarda erimiş madde ve gaz içerebilen, doğal olarak çıkan veya çıkarılan su, buhar ve gazlar ile yeraltına insan düzenlemeleri vasıtasıyla gönderilerek yerkabuğu veya kızgın kuru kayaların ısısı ile ısıtılarak su, buhar ve gazların elde edildiği yerleri, 7) Doğal mineralli su: Yerkabuğunun farklı derinliklerinde, uygun jeolojik şartlarda doğal olarak oluşan bir veya daha fazla kaynaktan yeryüzüne kendiliğinden çıkan ya da çıkartılan, mineral içeriği ve diğer bileşenleri ile tanımlanan; tedavi, şifa amaçlarıyla da kullanılan içmece suyu, şifalı su ve benzeri adlarla anılan soğuk ve sıcak doğal suları, 8) Jeotermal alan: Yapılan bilimsel ve teknik çalışmalarla sınırları belirlenen ve üzerinde jeotermal kaynak veya jeotermal kaynakla birlikte doğal mineralli suların bulunduğu alanı, 9) Jeotermal sistem: Jeotermal alan oluşumunu sağlayan; beslenme alanı, akışkan, ısı kaynağı, rezervuar ve/veya zonu, örtü kaya ve boşalım alanının tümünü kapsayan, jeotermal kaynak ve/veya doğal mineralli suların çıktığı ve/veya üretildiği, kendine özgü jeolojik yapısı, hidrojeolojik ve kimyasal özellikleri olan sistemi, ... 12) Akışkan: Kaynaklardan elde edilen su, gaz ve buharı, ... 21) Ruhsat: Sınırları belirlenmiş bir alanda kaynak tespiti ve işletilmesi faaliyetlerinin yapılabilmesi için verilen izin belgesini, ... 24) Arama ruhsatı: Sınırları belirlenmiş bir alanda, kaynak arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi amacıyla projeye dayalı verilen izin belgesini, ifade eder." şeklinde tanımlanmış, aynı Kanun'un "Mülkiyet ve ruhsat" başlıklı 4. maddesinde "(1) Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup bulundukları arzın mülkiyetine tâbi değildir. Kaynağa ilişkin faaliyetlerin yapılabilmesi için bu Kanuna göre Ruhsat alınması zorunludur." hükmüne; "Arama ruhsatı" başlıklı 5. maddesinde "(1) Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir. (2) İdare, müracaat alanı hakkında bilgileri MİGEM’e bildirir. Arama için başvurulan saha, önceki diğer başvurular ile çakışıyorsa, MİGEM çakışan kısımları çıkararak kalan saha için "arama ruhsatı" verilebileceğini idareye bildirir. İdare, verilen ruhsatı koordinatları ile birlikte kayıtlara alınmak üzere MİGEM’e bildirir." hükmüne, "Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezlerine ilişkin hususlar" başlıklı 17. maddesinde "...(2) Enerji üretimi ve ısıtma uygulamalarına uygun olan akışkanlar hariç diğer akışkanların bulunduğu alanlarda termal turizm amaçlı kullanıma öncelik tanınır." hükmüne, "Yönetmelik" başlıklı 20. maddesinde "(1) Bu Kanunun uygulanmasına dair usûl ve esaslar, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içerisinde, Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikler ile düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
11/12/2007 tarih ve 26727 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde "pp) Öncelik hakkı: Kanuna tabi kaynaklar için ilk müracaat edene tanınan hakkı ifade eder." hükmüne, "Arama ruhsatı almak için müracaat esasları" başlıklı 6. maddesinde "... (3) Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Talep sahibinin idareye müracaatı esnasında müracaat tarihi, numarası, saati, dakikası, arama ruhsat müracaat formu Ek-1 üzerine kaydedilir. Müracaata esas olan bilgileri içeren belgenin bir nüshası müracaat sahibine, bir nüshası MİGEM’e gönderilir, bir nüshası da idarede saklanır. Müracaat formları üzerinde hiçbir şekilde değişiklik yapılamaz. (4) Ancak aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması durumunda projeler İdarece incelenerek, en hızlı ve en fazla yatırımı öngören arama projesi tercih edilir ve ruhsatlandırma işlemi yapılır. (5) İdare müracaat alanı hakkında bilgileri en geç onbeş gün içinde MİGEM’e bildirir. MİGEM tarafından arama ruhsatı talep edilen alan, mevcut haklar dikkate alınarak değerlendirilir, önceden ruhsata bağlanmış kısımlar varsa, bloke alanı kısmı ile birlikte çıkarılarak geride kalan ve uygun olan alan için arama ruhsatı verilebileceği en geç onbeş gün içinde İdareye bildirilir. Birbirine karşılıklı en yakın kenarları arasındaki mesafe 1000 metreden az olan alanlara ruhsat verilmez. İdare MİGEM tarafından aramalara açık olduğu belirlenen alan için arama ruhsatı verilmesine ilişkin kararını en geç onbeş gün içinde verir ve sonuç ile ilgili olarak müracaat sahibine yazılı tebligat yapılır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığın çözümü için, herhangi bir saha için jeotermal akışkan, jeotermal gaz ve doğal mineralli su arama ruhsatının ayrı ayrı verilip verilemeyeceği hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, 5686 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği'nde kaynak, jeotermal alan, jeotermal sistem ve arama ruhsatı tanımlarından hareketle, jeotermal kaynakla birlikte doğal mineralli suların bulunduğu alanların bir bütün olarak ele alındığı, aynı sahaya ilişkin olarak, farklı gerçek ya da tüzel kişilere jeotermal kaynak, doğal mineralli su veya jeotermal kökenli gaz arama ruhsatı verilip verilmeyeceği hususunda, söz konusu kaynaklar için herhangi bir ayrıma gidilmeksizin arama ruhsatı başvurularında öncelik hakkının esas alındığının belirtildiği, arama ruhsatı için başvurulan sahanın önceki başvurular ile veya daha önce ruhsat verilen sahalar ile çakışması halinde sonradan yapılan başvuruya aynı ruhsat sahası içerisinde ruhsat verilemeyeceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Bu bakımdan, kanun koyucu tarafından jeotermal kaynaklar için arama ruhsatı düzenlenmesinde kaynak sınıflandırılması yapılmaksızın, ruhsat verilmesinde kaynağın bulunduğu sahanın esas alınarak kısıtlamaya gidildiği görülmektedir. Ayrıca, daha önce jeotermal kaynak arama ruhsatı verilen sahaya ilişkin olarak farklı bir kişiye aynı sahada doğal mineralli su arama ruhsatı verilmesi durumunda kişiler arasında ihtilaflar doğmasının kaçınılmaz olduğu ve bu durumun sürekli ve sürdürülebilir üretimi engelleyebileceği gibi jeotermal sistemin zarar görmesine neden olabileceği de dikkate alınmalıdır.
Uyuşmazlıkta, davacının sahibi olduğu taşınmazda DSİ'den aldığı izinle açtığı su kuyusunda doğal mineralli su çıkması üzerine doğal mineralli su ruhsatı verilmesi istemiyle başvuru yaptığı, ancak bu noktanın daha önce başka bir kişi adına jeotermal kaynak arama ruhsatı düzenlenmiş 922.79 hektarlık alanda kaldığı anlaşıldığından, söz konusu kişiden muvafakat alınması gerektiği belirtilerek istemin reddedildiği görülmektedir.
İptal davalarında, idari işlemler hakkında hukuka uygunluk denetimi yapılmaktadır. Özellikle vurgulanması gereken husus, yetki ve şekil unsurları yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılan bir işlemin, idarece gösterilen sebeple sınırlı olarak yargısal denetiminin yapılamayacağı; işlemin, mevcut yasal düzenlemeler bütünlüğü içinde hukuka uygun bir sebebin bulunup bulunmadığının, idare hukukunun en belirgin ilkesi olan re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde incelenmesi gereğidir.
Görülmekte olan bir davada idarece dava konusu işlemin tesisinde esas alınmamış, ancak yargı yerince dosyanın incelenmesi sonucu başka bir neden saptanmış ve idarece ileri sürülen nedenin hukuken geçerli olmadığı belirlenmiş ise, idarenin ileri sürdüğü sebep dışında dosyada saptanan nedene göre uyuşmazlığın çözümlenmesi idare hukukunda "sebep ikamesi" ilkesi olarak nitelendirilmekte olup, re'sen araştırma ilkesi bu duruma cevaz vermektedir.
Bu durumda, her ne kadar dava konusu işlemde muvafakat alınması gerektiği gerekçesiyle davacının başvurusu reddedilmiş ise de, yukarıda ayrıntısı yer alan açıklamalara göre, aynı sahaya ilişkin birden fazla kaynak için arama ruhsatı düzenlenmesine gerek yasal düzenlemeler gerekse de jeotermal sistemin korunması gerekliliği nedeniyle imkan bulunmadığı sonucuna varıldığından, davacıya doğal mineralli su arama ruhsatı verilmemesi sonucu doğuran dava konusu işlemde sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemi iptal eden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …gün ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 18/05/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.