Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2023/6840 E.,  2024/4310 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/6840
Karar No : 2024/4310

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... İl Özel İdaresi
2- ... Kaymakamlığı
VEKİLİ : Av. ...

MÜDAHİL
(DAVALILAR YANINDA) : ... ... Kooperatifi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kastamonu ili, Tosya ilçesi, ... Köyü'nde akaryakıt işletmecisi olan davacı tarafından, aynı köyde ... mevkii, ... ada, ... parsel sayılı ... Kooperatifi adına kayıtlı taşınmazda yer alan ... lisans numarası ile faaliyet gösteren akaryakıt istasyonunun işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle ... İlçe Özel İdare Müdürlüğü'ne yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... ... Kooperatifi'ne ait akaryakıt istasyonundan serbest piyasaya yönelik akaryakıt satışında bulunulamayacağı, sadece tarımsal amaçla kooperatif üyelerine satış yapılabileceği iddia edilmiş ise de; 5015 sayılı Yasa başta olmak üzere yasal mevzuatta, ... kooperatiflerine ait akaryakıt istasyonlarının sadece üyelerine yönelik satış yapılabilecekleri yönünde herhangi bir düzenleme bulunmadığı, müdahilin işlettiği akaryakıt istasyonun D-100 karayoluna geçiş izni bulunmadığı ileri sürülse de, akaryakıt istasyonuna Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü tarafından verilmiş 13/09/2018 tarihli yol geçiş izin belgesi olduğu, ilgili mevzuat uyarınca davacıya ait akaryakıt istasyonu ile arasında belediye sınırları dışında olması nedeniyle bulunması gereken 10 km asgari mesafe şartını taşımadığı ileri sürülmüş olsa da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı uyarınca önceden bayilik lisansı bulunan müdahile ait akaryakıt istasyonu için asgari mesafe tespit tutanağının aranmayacağı, kaldı ki, müdahile ait akaryakıt istasyonun yasal bütün şartları yerine getirerek faaliyete başladığı 05/06/2007 tarihinde, istasyonun bulunduğu alanın belediye mücavir alanı sınırı içerisinde kaldığı, Ortalıca Belediyesinin 06/12/2012 tarihinde mülga olması üzerine istasyonun halihazırda belediye sınırları dışında kaldığı, ve fakat bu durumun davacı kooperatifin asgari mesafe açısından kazanılmış hakkını ortadan kaldırmayacağı, yine söz konusu akaryakıt istasyonunda yer alan yapılar için müdahilin başvurusu üzerine yapı kayıt belgesi düzenlendiği, ilgili mevzuatta yapı kayıt belgesi düzenlenen yapılar için yapı kullanma izin belgesi olup olmadığına bakılmaksızın iş yeri açma ve çalıştırma ruhsatının düzenlenmesi gerektiğinin yer aldığı anlaşıldığından, davacının müdahil kooperatife akaryakıt istasyonu olarak faaliyet göstermesi için düzenlenen işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptaline yönelik yaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dosyanın gereği gibi incelenmediği, re'sen araştırma ilkesi kapsamında araştırma yapılmadığı, davacı tarafından sunulan belgelerin gerektiği gibi incelenip değerlendirilmediği, EPDK tarafından lisansın ilgili parsele verildiği, istasyon sahibinin lisansın daha önce alındığı gerekçesi ile, işyerini farklı bir parsele taşıyamayacağı, farklı bir parsele akaryakıt istasyonunun taşınması durumunda yeni taşınan yer için asgari mesafe ölçümünün yapılmak zorunda olduğu, işlemin mevzuata ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Tosya Kaymakamlığı tarafından cevap verilmemiştir.
Kastamonu İl Özel İdaresi ve Müdahil tarafından; temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile karşı oy yazısında belirtilen gerekçe ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 02/07/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Dava, Kastamonu ili, Tosya ilçesi, ...'nde akaryakıt işletmecisi olan davacı tarafından, aynı köyde ... mevkii, ... ada, ... parsel sayılı ... Kooperatifi adına kayıtlı taşınmazda yer alan ... lisans numarası ile faaliyet gösteren akaryakıt istasyonunun işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle Tosya İlçe Özel İdare Müdürlüğü'ne yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı alt bendinde, akaryakıt istasyonunun, dağıtıcı veya bunlarla tek elden satış sözleşmesi yapmış bayilerce ilgili mevzuata uygun (teknik, kalite ve güvenlik) olarak kurulup, bir veya farklı alt başlıktan birer akaryakıt dağıtıcısının tescilli markası altında faaliyette bulunan ve esas itibarıyla araçların akaryakıt, madeni yağ, otogaz LPG, temizlik ve ihtiyarî olarak bakım ile kullanıcıların tüplü LPG hariç diğer asgarî ihtiyaçlarını karşılayacak imkânları sunan yerler olduğu; (23) numaralı alt bendinde, kilometre tahdidinin, şehir içi veya şehirler arası trafiğe açık yollarda aynı istikamette iki akaryakıt istasyonu arasındaki, Kurul tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirlenecek asgarî mesafe olduğu; (27) numaralı alt bendinde, lisansın, bu Kanuna göre gerçek ve tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul tarafından izin verildiğini gösterir belgeyi ifade ettiği belirtilmiş; 8. maddesinin dördüncü fıkrasında, Kurul'un, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik kategorileri oluşturabileceği, bu durumda bayilik lisanslarının kategorilerine göre düzenleneceği, akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafelerin, aynı yönde olmak üzere, şehirler arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az olmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girecek yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
5015 sayılı Kanun'un verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 45. maddesinde, iki akaryakıt ve/veya LPG istasyonu arasındaki mesafenin, aynı yönde olmak üzere; şehirler arası yollarda on, şehir içi yollarda bir kilometreden az olamayacağı belirtilmiştir.
09.06.2011 tarih ve 27959 sayılı Resmi Gazete'de yaymlanan 31.05.2011 tarih ve 3242-2 sayılı Petrol Piyasasında Lisans Başvurusu Açıklamalarına İlişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının 14. maddesinin 7. fıkrasında, "Önceden bayilik lisansı verilmiş akaryakıt istasyonları için yapılacak lisans başvurularında Asgari Mesafe Tespit Tutanağı aranmaz." kuralı yer almaktadır.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 4. maddesinde, " 3'üncü Maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak" hükmü, 6. maddesinin 2. fıkrasında ise; "Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." hükmü yer almaktadır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. maddesinde: "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. ..... kuralı; "İşletmecinin Değişmesi ve İşyerinin Nakli" başlıklı 8. maddesinde: .... İşyerinin başka bir adrese nakledilmesi halinde yeniden ruhsatlandırılması esastır. Mahalle, cadde, sokak ve benzeri yerlerin isim veya numaralarının değişmesi nedeniyle aynı işyeri için yeni ruhsat düzenlenmez. Ruhsatta yer alan bilgiler güncellenir..." 23. maddesinde; "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder. Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır. ... Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır." kuralı yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; Kastamonu İli, Tosya İlçesi ..., ... ada, ... parselde faaliyet gösteren müdahil ... Kooperatifine ait akaryakıt istasyonuna 05/06/2007 tarihinde (kapatılan) Ortalıca Belediyesi tarafından ... ve Akaryakıt İstasyonu faaliyeti için 3. sınıf gayrisıhhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, ayrıca, aynı Belediye Başkanlığı tarafından 13/06/2007 tarihinde akaryakıt istasyonu kullanım amaçlı geçiş yolu izin belgesi düzenlendiği, işyeri ruhsatının 11.04.2008 tarihinde akaryakıt istasyonu olarak kullanılmak üzere II. Sınıf gayrisıhhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatı olarak revize edildiği, kooperatife ait ... Mah. ... Beldesi, Tosya/KASTAMONU adresindeki tesis için, Kurumdan (EPDK) bayilik lisansı için başvuruda bulunulduğu, ... tarihinde ... sayılı 12 yıl süre ile bayilik (istasyonlu) lisansı verildiği, daha sonra, EPDK tarafından, Petrol Piyasası Yönetmeliğinin 17. maddesinin 1/d bendi uyarınca, ... tarih ve ... sayılı Başkanlık Olur’u ile söz konusu lisansın sonlandırıldığı, 06/12/2012 tarih ve 28489 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6360 sayılı Kanun'la Ortalıca Belediyesi kapatılması sonrasında, 09/12/2016 tarihinde müdahil kooperatif tarafından iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi için Tosya Kaymakamlığı İlçe Özel İdare Müdürlüğü'ne yeniden başvuru yapıldığı ve İlçe Özel Müdürlüğü tarafından ... ve ... sayılı akaryakıt satış istasyonu olarak 2. sınıf gayrisıhhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, yine müdahilin bayilik lisansı için müracaatı üzerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ... tarihinde ... sayılı ile 12 yıl süreli istastonlu bayilik lisansı verildiği, müdahil tarafından akaryakıt istasyonunun karayoluna geçişini sağlamaya yönelik geçiş yolu izin belgesi düzenlenmesi için Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü'ne başvurulmasına rağmen Bölge Müdürlüğü'nün 12/04/2018 ve 25/04/2018 tarihli yazıları ile söz konusu akaryakıt istasyonunun üzerinde bulunduğu taşınmazın karayoluna cephesi bulunmadığından talebin uygun görülmediği, bunun üzerine müdahil tarafından Tosya Mal Müdürlüğü'ne ait ... ada, ... parselin 5 yıllığına kiralanarak karayoluna cephesinin sağlanarak geçiş yolu izin belgesi talebiyle yeniden başvuruda bulunulduğu, Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü tarafından davacının işlettiği akaryakıt istasyonuna 28/09/2018 tarihinde geçiş yolu izin belgesi düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, müdahilin bayilik lisansı için müracaatı üzerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından, ... tarihinde ... sayılı ile 12 yıl süreli istasyonlu bayilik lisansı verilmesi aşamasında, 2011 tarih ve 3242/2 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının 14/3. maddesinin 7. fıkrasında, “…önceden bayilik lisansı verilmiş akaryakıt istasyonları için yapılacak lisans başvurularında Asgari mesafe tespit tutanağı aranmaz” hükmünün bulunduğu belirtilerek, ayrıca, Tosya İlçe Özel İdaresi Müdürlüğünce Kurumlarına (EPDK) gönderilen 28/09/2017 tarihli yazıda, kooperatife ait ... tarih ve ... sayılı 2. Sınıf G.S.M. ruhsatının halen doğru ve geçerli olduğu, ... tarih ve E:... sayılı yazı ve 14/09/2017 tarihli İlçe Özel İdare Müdürlüğü yazıları ile de, her iki tesisin de aynı adreste olduğu ilgili mahalli idarece teyit edildiği belirtilerek asgari mesafe şartı aranmaksızın anılan akaryakıt istasyonuna lisans verildiğinin belirtildiği, davacı tarafından; müdahil kooperatife ait istasyonun 2007 tarihinden bu yana ... ada, ... parsel sayılı (eski ... pafta, ... parsel) taşınmaz üzerinde bulunduğu, (Buna ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusu örneği dosyaya sunulmuş.) kendilerine ait, Kastamonu ili, Tosya ilçesi, ..., ... Mevkii, ... parseldeki taşınmazın akaryakıt ve LPG istasyonu olarak açılması için 01/11/2017 tarihinde Kastamonu İl Özel İdaresi’ne yapılan başvuru üzerine, anılan idare tarafından yapılan asgari mesafe tespit tutanağında: ... tesislerinden önceki en yakın istasyon arasındaki mesafenin 18.500 metre, diğer yöndeki istasyonun da (kendisinden sonra) 14.400 metre uzaklıkta olduğu tespit edildiği, (aynı tespitleri içeren 09/05/2018 tarihli asgari mesafe tespit tutanağı da dosyada mevcut.) tutanağın altında NOT-2 bölümünde, ilgili kooperatifin D100 Karayoluna cephesi olmadığının, Kastamonu İl Özel İdaresi tarafından belirtildiği, kooperatifin ... ada, ... parselde geçiş yolu izin belgesi bulunmadığı, 13/09/2018 tarihinde alınmış geçiş yolu ön izin belgesinin bulunduğu, bu belgenin de tesisin açılmasına izin vermediği, kooperatife ait istasyonun 2007-2017 yılları arasında Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü parsel sorgulamada, belgede işaretli (... ada, ... parselde) yer aldığı, pompanın yerine ilişkin fotoğrafların dosyaya sunulduğu, uydu fotoğraflarından da bu durumun görüldüğü, karayoluna geçiş talebi için Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü’nün 12/4/2018 ve 25/4/2018 tarihli yazıları ile taşınmazın karayoluna cephesi olmadığından müdahil kooperatifin taleplerinin reddedildiği, bunun üzerine, müdahil kooperatif tarafından, Tosya Mal Müdürlüğünden ... ada/A parseli 5 yıllığına kiralanarak kooperatif istasyonunun karayoluna cephesi olmasının sağlandığı, akaryakıt istasyonu bu noktadan sonra karayoluna cepheli hale geldiğinden, mevzuatta öngörülen asgari mesafe şartının gündeme gelmesi gerektiği, kendilerince, Sulh Hukuk Mahkemesinde yaptırılan tespitte, davacıya ait akaryakıt istasyonu ile müdahil kooperatife ait akaryakıt istasyonu arasındaki mesafenin 1.630 metre olduğunun tespit edildiğine ilişkin iddia ve itirazlar ileri sürüldüğü, öte yandan, söz konusu müdahil kooperatife ait akaryakıt istasyonunun işyeri açma ve çalışma ruhsatının güncellenmesi aşamasında (2008 yılında bayilik lisansı alınan aynı taşınmaz olup olmadığı hususuna ilişkin olarak) müdahil kooperatif tarafından Tosya İlçe Özel İdare Müdürlüğüne yapılan başvuruda yer bilgilerinde, taşınmazın adresinin ... parsel olarak belirtilmesi gerekirken, ... parsel olarak yazılmak suretiyle usulsüzlük yapıldığı, bunun üzerine, İlçe Özel İdare Müdürlüğünce, hatalı olarak her iki taşınmazın da aynı adres olarak EPDK’ya bildirimde bulunulduğu iddiasına ilişkin, dönemin İlçe Özel İdare Müdürü hakkında ... sayılı Kanun'a göre yapılan ön inceleme sonucunda, Kaymakam tarafından, muhakkik önerisinin aksine, soruşturma izni verildiği, aynı ön inceleme elemanı tarafından hazırlanarak Kaymakamlık Makamına sunulan 14/11/2019 tarihli raporda, müdahil kooperatif başkanının yeminli ifadesine başvurulduğu, kooperatif başkanı Ş.Y. tarafından, istasyonun ilk kurulduğunda tankların ... ada, ... parselde, pompanın ise ... ada, ... parselde olduğunu, pompanın yerinin hiçbir kurumdan izin almadan ve hiçbir makama bilgi vermeden 2007 veya 2008 yılında ... ada, ... parsele taşıdıklarının beyan edildiği görülmektedir.
Bu durumda, Kastamonu İli, Tosya İlçesi ..., ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda faaliyet gösteren müdahil kooperatife ait akaryakıt istasyonu hakkında, ilk işyeri açma ve çalışma ruhsatı alındığı tarihten bu güne kadar işyeri adresinin değişip değişmediği, değiştiyse, hangi tarihte değiştiği ve değiştiği tarih itibarıyla işyeri açma ve çalışma ruhsatının ve EPDK tarafından verilen bayilik lisansının yenilenip yenilenmediği, bu aşamalarda, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. ve 23. maddeleri uyarınca davalı idareler tarafından herhangi bir işlem yapılıp yapılmadığı, yenilenme söz konusu ise, ruhsat/lisans yenilenme aşamasında, asgari mesafe şartının aranıp aranmadığı hususlarının, tapu kayıtları, taşınmazların parsel bilgileri, uydu fotoğrafları ve bu durumun tespitine yarayacak bilgi ve belgelerle birlikte, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle tam olarak ortaya konulduktan sonra bir karar verilmesi gerekirken, yukarıda yer verilen taraf iddialarının yeterli şekilde araştırılarak açıklığa kavuşturulmadığı anlaşılmış olup, eksik incelemeye dayalı olarak verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığından, kararın bozulması gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyoruz.