Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2023/12011 E.,  2023/5779 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12011
Karar No : 2023/5779

TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVALI) … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2- MÜDAHİL (DAVALI YANINDA)
… Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
3- (DAVACI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : 1- … Bakanlığı
2- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
3-… Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Milas İlçesi, … Mahallesi, … Mevkiinde, … Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Yakamoz Yat Limanı ve Çekek Yeri" projesi ile ilgili olarak, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen … tarihli, 6419 sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararına karşı başka bir davacı tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile anılan ÇED Olumlu kararının iptaline karar verilmiş olduğu, bu durumda, dava konusu işlemin Mahkeme kararı ile iptal edilerek hukuk aleminde varlığını ve etkilerini yitirmesi nedeniyle işbu davanın konusunun kalmadığı ve konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçeyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1-Davacı tarafından, temyize konu işbu Mahkeme kararında ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı iptal kararının gerekçelerine yer verilmesi gerektiği, dava konusu işlemin başka bir dosyada verilen Mahkeme kararıyla iptal edilmiş olduğu gerekçesiyle bakılan davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmek suretiyle hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiği, karar verilmesine yer olmadığına karar verilebilmesi için karara dayanak gösterilen … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kesinleşmesinin beklenmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

2-Davalı idare tarafından, karar verilmesine yer olmadığı yolunda verilen Mahkeme kararına dayanak gösterilen ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının bozulması halinde işbu "karar verilmesine yer olmadığına" kararının da bozulması gerekeceği, projenin ülkemizde oluşabilecek yat limanı açığının kapatılmasında yardımcı olabileceği, ÇED Raporunda gerekli tedbirlerin alınacağına dair taahhütlerin verilmiş olduğu, ilgili kurumlardan gerekli görüşlerin alınmış olduğu, dava konusu işlemin mevzuata uygun olarak tesis edildiği ileri sürülmüştür.
3-Müdahil (davalı yanında) tarafından; karar verilmesine yer olmadığı yolunda verilen Mahkeme kararına esas alınan ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının henüz kesinleşmemiş olduğu, dolaysıyla bakılan davanın reddine karar verilmesi gerektiği, dava konusu işlemin kamu yararı amacıyla tesis edilmiş olduğu, dava konusu işlemin mevzuata uygun olarak tesis edilmiş olduğu, dava dosyası kapsamında ikame edilen bilirkişi raporları incelendiğinde yapılacak projenin ÇED sürecinde alınan Ekosistem Değerlendirme Raporları ile Hidrografik ve Oşinografik Etüt Raporunun Jeoloji Mühendisliği yönünden yeterli ve uygun olduğu, Güllük Körfezi'ndeki diğer endüstriyel işletmelerin de mevcudiyeti dikkate alındığında proje konusunda yatırımların yapılmasının ülkemiz için önemli olduğu ve su ürünleri yetiştiriciliği ve dalyan üzerinde olumsuz bir etkisi olmayacağı göz önünde bulundurulduğunda, Su ürünleri Disiplini yönünden uygun olduğu ayrıca proje bölgesinin kırmızı listede bulunan Deniz Memelilerinin yuvalama ve yavrulama bölgesi olduğu iddiasının doğru olmadığı ve dolayısıyla "ÇED Olumlu" kararının Hidrobiyoloji disiplini yönünden de uygun olduğu gibi tespitlere yer verilmiş olduğunun görüleceği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : 1-Davacı tarafından, temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
2-Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
3-Müdahil (davalı yanında) tarafından; cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Muğla İli, Milas İlçesi, … Mahallesi, … Mevkiinde, … Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Yakamoz Yat Limanı ve Çekek Yeri" projesi ile ilgili olarak, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, 06/10/2021 tarihli, 6419 sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararı verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak olarak kabul edilmiş; 2. maddesinde, "Çevresel etki değerlendirmesi", "Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar" olarak tanımlanmış; 10. maddesinde ise, gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmelerin, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlü oldukları, Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği, Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projelerin ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programların ve konuya ilişkin usûl ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilmiştir.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, ''Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED): Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları," tanımına; (h) bendinde ise, "Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" tanımına yer verilmiştir.

Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına yer verilmiş; 7. maddesinde ise, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılarak, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler ve kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; Muğla İli, Milas İlçesi, … Mahallesi, … Mevkiinde, … Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Yakamoz Yat Limanı ve Çekek Yeri" projesi ile ilgili olarak, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen 06/10/2021 tarihli, 6419 sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince, bakılan davada iptali talep edilen ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının iptali istemiyle dava dışı başka davacılar tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile anılan ÇED Olumlu kararının iptaline karar verilmiş olduğu gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, Mahkeme kararına dayak olan ve işbu davada iptali istenilen işlemin iptali yolunda verilen … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ve yine aynı işlemin iptali yolunda verilen … İdare Mahkemesinin … tarih ve E…, K:… sayılı kararının Dairemizin 26/10/2023 tarih ve E:2023/12010, K:2023/5774 ve 26/10/2023 tarih ve E:2023/11994, K:2023/5773 sayılı kararlarıyla; Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporlarının hükme esas alınabilecek nitelik ve yeterlilikte olmadığı sonucuna varıldığından oluşturulacak yeni bir bilirkişi heyetiyle mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle düzenlenecek rapor dikkate alınarak, işin esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulduğu görülmektedir.
Bu durumda, yukarıda anılan dosyalarda yapılacak yargılama neticesinde yeniden verilecek kararlar da göz önünde bulundurulmak suretiyle, oluşan yeni hukuki duruma göre, bakılmakta olan davada işin esasına girilerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 26/10/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu mahkeme kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.