Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/2811 E.,  2025/4175 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/2811
Karar No:2025/4175

TEMYİZ EDEN (DAVACI) :... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) :... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Mardin İl Sağlık Müdürlüğünce 13/01/2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen .../... ihale kayıt numaralı "Kan Gazı Analizörü Hizmet Alımı" ihalesine yönelik dava dışı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine davacı şirketin teklifinin reddedilmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine dair ... tarih ve ... sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının aşırı düşük teklif açıklamasının uygun olmadığından bahisle teklifinin reddedilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; (Kurul kararındaki numaralandırmaya göre) "Davacı şirket tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında işçilik, sarf malzemeleri ve cihaz bakım maliyeti gibi maliyet bileşenlerinin ayrıştırılarak her bir maliyet kalemi için ayrı ayrı açıklama sunulmadığı, sunulan açıklamaların somut bilgi ve belgelere dayandırılmadığı"na ilişkin 1. iddia yönünden;
Uyuşmazlığa konu ihalede davacı şirketin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği, dava dışı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile “idare tarafından açıklamaya esas olacak önemli teklif bileşenlerinin açık ve net bir biçimde belirlenmesi suretiyle teklifi aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden yeniden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi” yönünde düzeltici işlem belirlenmesine karar verildiği;
Davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine ise, ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile, “ihale üzerinde bırakılan şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması, idare tarafından ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif sahibi olarak öngörülecek isteklilerce yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen ve EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan bilgi ve belgeleri tevsik eden belgeleri sunmasının istenmesi” yönünde düzeltici işlem belirlenmesine karar verildiği;
Anılan Kurul kararlarının uygulanmasını teminen idare tarafından alınan 09/04/2025 onay tarihli ihale komisyonu kararı ile davaya konu ihalede ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin davacı şirket olarak belirlendiği;
Davacı şirkete 27/03/2025 tarihinde EKAP üzerinden tebliğ edilen yazı ile davacı şirketten “Tıbbi Sarf Malzeme Giderleri, Diğer Sarf Malzemeleri Giderler, Bakım Onarım Giderleri, Cihaz Kurulum Maliyetleri” hususlarında aşırı düşük teklif açıklaması sunulmasının istenilmesi üzerine sunulan aşırı düşük teklif açıklamasında, ... Medikal Ltd. Şti.'den alınan ve kan gazı analizörlerine ilişkin “birim fiyat puanı” ve “toplam puan fiyatı”nı gösteren belgelerin sunulduğu, bahse konu belgelerde davalı idarece açıklanması istenen cihaz kurulum, bakım onarım ve sarf malzeme giderlerinin belgeyi veren firma tarafından ücretsiz karşılanacağı ifade edilerek bu hususlara yönelik herhangi bir bedel öngörülmediği, söz konusu belgelerin ilgili meslek mensubu ve ... Med. Ltd. Şti. tarafından kaşelenerek imzalandığı, bahse konu belgelerin ekinde maliyet tespit tutanaklarının sunulduğu, sunulan tespit tutanaklarında tespiti yapılan mükellefin davacı şirket olduğu, yine tespit tutanaklarında kan gazı analizörlerinin birim maliyetlerine yönelik tabloların doldurulduğu ve bu tabloda birim mal/mamul miktarının “puan” üzerinden ifade edildiği, söz konusu tutanaklarda “İhale kapsamında personel çalışması olmadığı için işçilik merkezden karşılanacaktır. Açıklanan sebeple işçilik hesabı yapılmamıştır.” ifadelerine yer verildiği, bahse konu tespit tutanaklarının istekli ve ilgili meslek mensubu tarafından kaşelenerek imzalandığının tespit edildiği;
Bu durumda, davacı şirket tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında, açıklanması istenen önemli teklif bileşenleri olarak belirlenen ihale konusu işte kullanılacak cihazların bakım onarım, kurulum ve sarf malzeme giderlerine yönelik bu giderlerin ... Medikal Ltd. Şti. tarafından bedelsiz karşılanacağına ilişkin beyanları içeren belgelerin sunulduğu, ancak bahse konu beyanları içeren belgelerin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79. maddesinde belirtilen açıklama yöntemlerinden biri olmadığı göz önüne alındığında anılan Tebliğ’de düzenlenen açıklama yöntemleriyle belgelendirme yapılmaksızın sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka uygun olmadığı anlaşıldığından, bu iddia yönünden davacının teklifinin reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı;
"Davacı şirket tarafından sunulan yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen ÜTS kayıtlarının eksik ve farklı firmalara ait olduğu"na ilişkin 2. iddia yönünden;
Söz konusu iddianın davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine düzeltici işlem belirlenmesine ilişkin 1... tarih ve ... sayılı Kurul kararının 1. iddiası kapsamında eşit muamele yönünden incelenen hususlara yönelik olduğu,, anılan Kurul kararında eşit muamele ilkesi gereği yapılan incelemede “B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir.” şeklinde belirtildiği, dolayısıyla dava dışı şirketin iddiasının, bu davanın konusu olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemin bu iddianın görev yönünden reddine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı;
"Davacı şirket tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen yetkili distribütörlük belgelerinin geçerli olmadığı ve bu belgelere göre davacı şirketin yetkili temsilci niteliğinin tartışmalı olduğu"na ilişkin 3. iddia yönünden;
Dava dışı şirket tarafından iddiaya konu edilen Teknik Şartname’ye uygunluk belgesinin, İdari Şartname’nin 7. maddesinde ihaleye katılımda yeterlik kriteri olarak belirlenmediği ve başvuruya konu ihaleye ait yeterlik bilgileri tablosunda bu belgeye ilişkin bir satırın bulunmadığı, dolayısıyla bahse konu belgenin isteklilerce teklifleri kapsamında sunulmasına gerek olmadığı;
Bunun yanı sıra, davacı şirket tarafından teklifi kapsamında ihale konusu işte kullanılmak üzere teklif ettiği ürünlere ilişkin distribütörlük belgesi ve distribütör firma tarafından anılan şirkete verilen yetki belgesinin sunulduğu ve dava dışı şirketin iddiasının aksine, söz konusu belgelerin incelenmesi neticesinde bu belgelerin geçerli olmadığına ilişkin bir husus tespit edilmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemin bu iddianın yerinde olmadığına ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı;
"Yeterlik bilgileri tablosunda ÜTS kayıt belgelerinin beyan edilmediği gerekçesiyle taraflarınca sunulan teklifin idarece değerlendirme dışı bırakıldığı, aslında ÜTS kayıtlarının mevcut olduğu, ancak sistemsel olarak distribütörlük geçiş süreci tamamlanamadığından önceki distribütöre ait belgelerin sunulduğu"na ilişkin 4. iddia yönünden;
Dava dışı şirketin bu iddiasına konu edilen hususun farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihin, anılan şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilen ve idarece alınan ilk ihale komisyonu kararı olan kararın EKAP üzerinden anılan şirkete tebliğ tarihi olan 04/02/2025 tarihi olduğu, idareye şikayet süresinin şikayete konu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihi izleyen günden itibaren on gün olduğu, ancak 4734 sayılı Kanun'da öngörülen başvuru süreleri dikkate alındığında, dava konusu işlemin bu iddianın süre yönünden reddine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, Mahkemece dava konusu işlemin davaya konu edilmeyen kısımları hakkında da inceleme yapılarak karar verildiği, oysa idari yargıda davaların taleple bağlılık ilkesi çerçevesinde incelendiği, talebi dışındaki hususlar hakkında karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği, anılan işlemin dava konu edilen kısmı yönünden ise hiçbir somut inceleme yapılmadığı, gerekçeli karar verilmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, Kurul kararında belirtilen gerekçelerle istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen reddi ile, temyize konu Mahkeme kararının Kurul kararında yer alan 1. iddia bakımından davanın reddine ilişkin kısmının onanmasına; temyiz isteminin kısmen kabulü ile, temyize konu Mahkeme kararının Kurul kararında yer alan 2., 3. ve 4. iddialar bakımından davanın reddine ilişkin kısmının bozularak anılan iddialar yönünden hüküm kurulmamasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY:
Mardin İl Sağlık Müdürlüğünce 13/01/2025 tarihinde açık ihale usulü ile ... ihale kayıt numaralı "Kan Gazı Analizörü Hizmet Alımı" ihalesi gerçekleştirilmiştir.
... onay tarih ve ... sayılı ihale komisyonu kararı ile, ihale dava dışı şirket üzerinde bırakılmış, davacı şirketin teklifi ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlenmiş, ... Med. Sos. Hiz. Kırt. Taş. Pet. San. Taah. Tic. Ltd. Şti.'nin (... Medikal) teklifi değerlendirme dışı bırakılmıştır.
... Medikal tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile "idare tarafından açıklamaya esas olacak önemli teklif bileşenlerinin açık ve net bir biçimde belirlenmesi suretiyle teklifi aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden yeniden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi" gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine;
davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile "ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması, idare tarafından ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif sahibi olarak öngörülecek isteklilerce yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen ve EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan bilgi ve belgeleri tevsik eden belgeleri sunmasının istenmesi" gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine karar verilmiştir.
Anılan Kurul kararlarının uygulanması neticesinde alınan... onay tarih ve ... sayılı düzenleyici ihale komisyonu kararı ile ihale davacı şirketin üzerinde bırakılmıştır.
... Medikal tarafından, "1. Davacı şirket tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında işçilik, sarf malzemeleri ve cihaz bakım maliyeti gibi maliyet bileşenlerinin ayrıştırılarak her bir maliyet kalemi için ayrı ayrı açıklama sunulmadığı, sunulan açıklamaların somut bilgi ve belgelere dayandırılmadığı, 2. Davacı şirket tarafından sunulan yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen ÜTS kayıtlarının eksik ve farklı firmalara ait olduğu, 3. Davacı şirket tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen yetkili distribütörlük belgelerinin geçerli olmadığı ve bu belgelere göre bahse konu isteklinin yetkili temsilci niteliğinin tartışmalı olduğu, 4. Yeterlik bilgileri tablosunda ÜTS kayıt belgelerinin beyan edilmediği gerekçesiyle taraflarınca sunulan teklifin idarece değerlendirme dışı bırakıldığı, aslında ÜTS kayıtlarının mevcut olduğu, ancak sistemsel olarak distribütörlük geçiş süreci tamamlanamadığından önceki distribütöre ait belgelerin sunulduğu" iddialarıyla yapılan şikayet başvurusunun, idarenin 18/04/2025 tarihli işlemi ile reddi üzerine, aynı iddialarla davalı idareye itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuştur.
Kurul tarafından yapılan inceleme neticesinde,...tarih ve... sayılı karar ile, başvuru sahibinin birinci iddiası yönünden itirazen şikayet başvurusu yerinde bulunarak davacı şirket tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığı anlaşıldığından davacının teklifinin reddedilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine; ikinci iddiasının görev yönünden reddine; üçüncü iddiasının yerinde olmadığına; dördüncü iddiasının süre yönünden reddine karar verilmiştir.
Bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından iptal davası açılabileceği belirtildiğinden, idari işlemler dolayısıyla menfaati ihlal edilen kimseler tarafından işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği açıktır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Kurul kararında yer alan 1. iddia bakımından davanın reddine ilişkin kısmı incelendiğinde;
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın anılan kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
2. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Kurul kararında yer alan 2., 3. ve 4. iddialar bakımından davanın reddine ilişkin kısmı incelendiğinde;
"Davacının, bir davayı açmakta hukukî yararı (menfaati) bulunmalıdır. Buna, hukukî korunma (himaye) ihtiyacı da denir. Yani, davacının mahkemeden hukukî korunma (himaye) istemesinde, korunmaya değer bir yararı olmalıdır. Davacının dava hakkına sahip olması, dava açabilmesi için yeterli değildir. Bundan başka, davacının dava açmakta hukukî bir yararının bulunması gerekir, yani, dava hakkı, hukukî yarar ile sınırlıdır.
Davacı, iddiasının (davasının) dayanağı olan bütün vakıaların (olayların) sıra numarası altında açık özetlerini dava dilekçesine yazmalıdır. Bunlar dava dilekçesindeki talep sonucunun dayanağı olan ve bu talep sonucunu haklı göstermeye elverişli bulunan vakıalardır. Hukukumuzda dava sebebi, davacının davasını dayandırmış olduğu vakıalardır.
Talep sonucunun çok açık olmaması hâlinde, onu dava dilekçesinin diğer bölümlerinde yazılanların ışığı altında bir yoruma tâbi tutarak, davacının bu dava ile neyin hüküm altına alınmasını istediği tespit edilmelidir." (KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Şubat 2001, İstanbul, Cilt II, s. 1363, 1364,1577, 1588, 1590, 1608)
İdare hukukunun yerleşik içtihatlarından olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda, yargı mercileri davacının talep sonucu ile bağlı olup, Mahkemece istemin genişletilmesi, daraltılması veya talep edilmeyen bir konuda karar verilmesi mümkün değildir.
Dosyanın incelenmesinden, ilk ihale komisyonu kararı ile teklifi değerlendirme dışı bırakılan ... Medikal tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusundaki 1., 2. ve 3. iddiaların davacının teklifine, 4. iddianın ise kendi teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik olduğu, dava konusu Kurul kararıyla 1. iddia yerinde bulunarak davacı şirketin teklifinin reddedilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine, 2. ve 4. iddiaların usul yönünden reddine, 3. iddianın ise yerinde olmadığına karar verildiği, ihale üzerinde bırakılan davacı şirket tarafından dava dilekçesinde belirtilen hususlar yönünden söz konusu Kurul kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince tüm iddialar yönünden hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
Dava dilekçesi incelendiğinde, dilekçenin "dava konusu" ile "sonuç ve istem" bölümlerinde, düzeltici işlem belirlenmesine ilişkin... tarih ve... sayılı Kurul kararının iptalinin talep edildiği, "açıklamalar" bölümünde anılan Kurul kararının ... Medikal'in 1. iddiası yönünden itirazen şikayet başvurusu yerinde bulunarak şirketleri tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığından bahisle tekliflerinin reddedilmesi gerektiğine ilişkin kısmı bakımından açıklama yapıldığı, Kurul kararındaki diğer iddialar (2., 3. ve 4. iddialar) bakımından ise herhangi bir hukuka aykırılık iddiasında bulunulmadığı görülmüştür.
Bu durumda, her ne kadar davacı tarafından dava dilekçesinde "dava konusu" ile "sonuç ve istem" bölümlerinde iddialar ayrı ayrı belirtilmeksizin Kurul kararının iptalinin istenildiği belirtilmiş ise de, itirazen şikayet başvurusunun 2., 3. ve 4. iddialar yönünden reddedilmesinin davacının menfaatine olduğu, başka bir anlatımla, davacının kendi lehine olan bir durumun iptali için dava açmasının beklenemeyeceği, uyuşmazlığa konu olayın mahiyeti ve dava dilekçesi bir bütün olarak dikkate alındığında, davacı tarafından, teklifi değerlendirme dışı bırakılan ... Medikal tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun yerinde bulunan 1. iddası yönünden Kurul kararının iptalinin istenildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, taleple sınırlı olarak inceleme yapılması gerekli iken bu kuralın dışına çıkıldığı, davacının kendi menfaatine olan bir durumun iptalini istemesi gibi bir durumun söz konusu olamayacağı göz ardı edilmek suretiyle inceleme yapılarak hüküm kurulduğu ve netice itibarıyla davaya konu uyuşmazlığın kısmen yanlış nitelendirilmiş olduğu anlaşıldığından, temyize konu Mahkeme kararının, itirazen şikayet başvurusundaki 2., 3. ve 4. iddialar bakımından davanın reddine ilişkin kısmının bozulması ve dava konusu olmayan bu kısımlar hakkında hüküm kurulmaması gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen reddine,
2. ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının dava konusu Kurul kararında yer alan 1. iddia bakımından davanın reddine ilişkin kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının bu kısmının ONANMASINA,
3. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne;
4. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Kurul kararında yer alan 2., 3. ve 4. iddialar bakımından davanın reddine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, dava konusu olmayan bu kısımlar hakkında hüküm kurulmamasına,
5. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 25/12/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.