Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2023/4606 E.,  2023/4523 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/4606
Karar No : 2023/4523

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kaymakamlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; Macaristan'dan ithal ettiği 138 adet besilik erkek sığırla ilgili olarak verdiği 06/10/2015 tarihli taahhütnamenin ihlal edildiğinden bahisle ithal tarihindeki fatura bedeli üzerinden hesaplanan 57.883 Euro para cezasının, yazının tebliğ tarihindeki Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden (1) ay içerisinde ödenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Malazgirt Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacının Ankara 7. Noterliğince … tarih ve … sayı ile onaylı Hayvancılık Genel Müdürlüğüne verdiği taahhütname uyarınca Macaristan'dan ithal ettiği (138) adet besilik hayvanlardan (20) tanesinin davacının işletmesinde olduğunun, (2) tanesinin karantina süresi içerisinde öldüğünün tespit edildiği, geriye kalan (116) hayvanın akıbetinin davalı idare tarafından davacı firmadan sorulmasına rağmen bu hayvanların akıbeti hakkında davalı idareye bilgi verilmediği, her ne kadar davacı tarafından dava dilekçesinde (46) hayvanın salgın hastalık nedeniyle mücbir sebeplerden dolayı kesilmek zorunda kalındığı ileri sürülmüş ve dava dilekçesi ekine ilaç listesi eklenmiş ise de, dava dilekçesi ekinde sunulan ilaç listelerinin kim tarafından düzenlendiği belli olmayan, imza ve isim içermeyen, karalama bir kağıttan ibaret olduğu ve delil niteliğinde olmadığı, 2016 yılı Mart-Nisan aylarında Malazgirt İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne herhangi bir salgın hastalık bildiriminin yapılmadığı, Malazgirt İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü sağlık personellerince yapılan saha çalışmaları sırasında da … Köyünde herhangi bir salgın hastalığın tespit edilemediği, davacı firma tarafından hayvanların hastalandığına ya da salgın hastalık nedeniyle telef olma ihitimalinin olacağına ilişkin Malazgirt İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne herhangi bir bildirimin yapılmadığı, bu hayvanların mücbir sebeplerden dolayı kesilmek zorunda kalındığına ilişkin tespit, tutanak, veteriner hekim raporu ve benzeri bilgi ve belgenin de dosya kapsamında yer almadığı, davacının 70 hayvanın yasal süreden sonra kesilmesi için ... Et Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.'ye sevk edildiği yönündeki iddiası yönünden ise de; davacının sunduğu 25/08/2016 tarihli Yurtiçi Hayvan Sevklerine Mahsus Veteriner Sağlık Raporunda varış işletmesi olarak … Et ve Mamulleri San. Tic. A.Ş. isminin yer aldığı, davacının iddia ettiği gibi ... Et Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.'ye sevk işleminin olmadığı, sevki yapılan hayvanların varışının yapıldığına ilişkin görevli resmi veteriner hekim tarafından düzenlenmiş varış belgesinin bulunmadığı, davalı idare tarafından hayvanların millileştirme işlemlerinin 2016 yılı Temmuz ayında tamamlandığı, davalı idare tarafından sunulan 07/04/2017 tarihli rapor ve 03/11/2017 tarihli hesaplama belgesinin incelenmesinden, davacının işletmesinde bulunamayan ve akıbetinin ne olduğu ispatlanamayan 116 adet hayvanın ithal tarihindeki CİF değerinin 96.471 Euro olarak belirlendiği ve CİF değerinin yüzde altmışı (%60) alınarak yapılan hesaplama neticesinde 57.883 Euro idari para cezası miktarına ulaşıldığı, yapılan bu hesaplamanın 13/10/2005 günlü ve 25965 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7/9/2005 günlü ve 2005/9454 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli “Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon Rejimi Kararı”nın "Uygulanacak Müeyyideler" başlıklı 13. maddesi, (e) fıkrasına uygun olarak yapıldığı anlaşılmakla, davacı firmanın, Ankara 7. Noterliğince 07/10/2015 tarih ve 09545 sayı ile onaylı Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü'ne verdiği taahhütnameye aykırı davrandığının tespit edilmesi üzerine, davacı firma aleyhine hesaplanan 57.883 Euro para cezasının, yazının tebliğ tarihindeki Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası döviz satış kuruna göre (1) ay içerisinde ödenmesine ilişkin Malazgirt Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı dava konusu işleminde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının Hayvancılık Genel Müdürlüğüne taahhütname verdiği, 2005/9454 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında bu kararın Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan tarafından yürütüleceğinin belirtildiği hususları karşısında, Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık ile Hayvancılık Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlık arasında yapılacak koordinasyon neticesinde bir işlem tesis edilmesi gerekirken, Malazgirt İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından alınan kararda yetki yönünden hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından; taahhütnamenin özel hukuk alanında tesis edilmiş bir sözleşme olduğu, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Hayvan yetiştiriciliği yapan davacı tarafından, Muş ili, Malazgirt ilçesi, … Köyünde bulunan işletmesine, 05/11/2015 tarihinde Macaristan'dan 138 adet besilik erkek sığır ithal edilmiştir.
Davacı tarafından; Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü'ne verilen, Ankara 7. Noterliğince … tarih ve … yevmiye numarası ile onaylanan taahhütname ile ithal ettiği hayvanları mücbir sebepler dışında kesimine kadar beside tutacağı, kesim hariç satmayacağı veya devretmeyeceği, Bakanlıkça belirtilen her türlü teknik ve sağlık şartlarına uyacağı, bu hükümlerin ihlali halinde ithal ettiği besilik sığırların ithal tarihindeki fatura bedeli üzerinden Hazineye ceza ödemesi yapacağı taahhüdünde bulunulmuştur.
Söz konusu besi hayvanlarının kontrolü için Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı Görevlendirme Olur'u ile iki Ziraat Mühendisi-Zooteknist, üç Veteriner Hekim'den oluşan beş kişilik heyet tarafından 06/10/2016 tarihinde işletmede yapılan tespit ve incelemelerde; tutanakta küpe numaraları belirtilen (20) hayvanın işletmede olduğunun, diğer (118) adet hayvanın işletmede olmadığının tespit edildiği ve durumun tutanak altına alındığı, davacının itirazı üzerine yapılan incelemeler neticesinde (2) adet hayvanın karantina süresi içerisinde öldüğünün tespiti üzerine kalan (116) hayvanın akıbeti hakkında davacı firma tarafından somut bilgi ve belge verilmediğinden ve davacının verdiği taahhüde aykırı davrandığından bahisle tesis edilen 57.883 Euro para cezasının (1) ay içerisinde ödenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Malazgirt Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 34. maddesinde, "(1) Bakanlık bu Kanun kapsamına giren ürün ve canlı hayvanlar ile ilgili ithalat ve ülkeye giriş koşulları ile kontrol esaslarını belirler. Ülkeye girişi yapılacak ürün ve canlı hayvanlar bu Kanun hükümlerine uygun olmalıdır. Bakanlık, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişinde bu Kanun hükümlerine uygun olup olmadığı ile ilgili resmî kontrolleri yürütür. Bu Kanuna uygun olmayanların ülkeye girişine izin verilmez.
(2) İthalatçı veya maldan sorumlu yetkili temsilcisi, ülkeye giriş yapacak canlı hayvan ve hayvansal ürünler ile ilgili Bakanlığa ön bildirimde bulunmak zorundadır. Bakanlık bunların dışında kalan ürünler için de risk esasına göre ön bildirim zorunluluğu getirebilir(...)
(4) Bakanlık, bu Kanun kapsamında ülkeye giriş yapacak ve kontrole tâbi tutulacak canlı hayvan ve ürünlerle ilgili bilgileri hazırlar ve Gümrük Müsteşarlığına bildirir. Gümrük Müsteşarlığı, Türkiye Gümrük Bölgesine gelen ürünlere ilişkin bilgileri Bakanlığa iletir ve her kurum kendi görev alanlarına giren konularda eşgüdüm ve işbirliği hâlinde bu Kanun kapsamındaki canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye giriş ve çıkış işlemlerinin yapılmasını sağlar.
(5) Bakanlık, resmî kontrol sonucu ülkeye girişi uygun olmayan canlı hayvan, ürün ve diğer maddeleri alıkoyar. Bunlara, sahibinin bilgisi dâhilinde, karantina altına alma, geri gönderme, özel işleme tâbi tutma, esas kullanım amacı dışında başka bir amaçla kullanılmasına izin verme veya itlaf ve imha önlemlerinden bir veya birkaçını uygular veya uygulatır. Bu önlemler, insan, bitki ve hayvan sağlığı ile çevre için doğrudan ya da dolaylı herhangi bir olumsuz etkiye sebep olmayacak şekilde uygulanır. Bu iş ve işlemler için yapılacak tüm masraflar sahibi tarafından karşılanır. İmha ve itlaf hâlinde Bakanlıkça herhangi bir tazminat ödenmez.
(...)
(12) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir" hükümlerine yer verilmiştir.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 9. maddesi, 1. fıkrası, (g) bendinde, damızlık hayvan ithalat ve ihracatında teknik kriterleri belirlemek ve yürütmek Hayvancılık Genel Müdürlüğü'nün görevleri arasında sayılmıştır.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 5996 sayılı Kanun ile 639 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak hazırlanan 2015/2 numaralı Sığır Cinsi Hayvanlar ile Koyun-Keçi Türü Hayvanların İthalatında Kontrol Belgesi Alınabilmesi İçin Aranacak Şartlar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi, 1. fıkrası, (ç) bendinde, ithal edilecek damızlık, kesimlik, besilik sığır cinsi hayvanlar ile koyun-keçi türü hayvanlara ilişkin düzenlenen fatura, veteriner sağlık sertifikası ile Bakanlıkça istenilen diğer belgelerin, onaylı orijinallerini, yetkilendirilmiş veteriner sınır kontrol noktası müdürlüğüne ibraz edeceklerine, ithal ettikleri hayvanların Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun olacağına ve ithalat sonrası işlemlerle ilgili belirlenmiş talimatlara uyacağına dair ithalatçı firma/kişi imza yetkilisince imzalanmış noter tasdikli taahhütnamenin kontrol müracaatında ibraz edileceği düzenlemesi; 11. maddesinde, bu Tebliğ hükümlerinin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı tarafından yürütüleceği düzenlemesi yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasında bulunan ve hayvan yetiştiriciliği yapan davacı tarafından Hayvancılık Genel Müdürlüğüne verilen, Ankara 7. Noterliğinin … tarih ve … yevmiye numarası ile onaylı taahhütname incelendiğinde; 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Kontrolüne Tabi Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca belirlenmiş olan teknik ve sağlık şartları dahilinde yurt dışından ithal edilecek hayvanların mücbir sebepler dışında kesimine kadar beside tutulacağı, kesim hariç satılmayacağı veya devredilmeyeceği, Bakanlıkça belirtilen her türlü teknik ve sağlık şartlarına uyulacağı, taahhütname maddelerinin ihlali halinde ithal edilen besilik sığırların ithal tarihindeki fatura bedeli üzerinden Hazineye ceza ödemesi yapılacağı yönünde taahhütte bulunulduğu görülmektedir.
Olayda, hayvan ithalatını devlet kontrolünde gerçekleştirmek amacıyla, hayvan ithalatı yapmak isteyenlere idare tarafından bazı yükümlülükler getirildiği, bunu sağlamak için içeriği daha önceden idarece belirlenen taahhütname istenildiği, yetiştiricilerden taahhütname istenilmesinin amacının, ithal edilecek mal, canlı hayvan ve insan gıdası olarak tüketilecek etin hammaddesi olduğundan hastalıklar yönünden yurt içi hayvan sağlığının korunması ve kontrolü anlamında yetiştiriciye sorumluluk yüklemek ve sözleşmede belirtilen şartlara uyulmasını teminat altına almak olduğu anlaşılmaktadır.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü'nün 81 İl Valiliğine dağıtımı yapılan 08/12/2016 tarih ve 70251323045-24192 sayılı yazısında, 2015/2 sayılı Sığır Cinsi Hayvanlar ile Koyun-Keçi Türü Hayvanların İthalatında Kontrol Belgesi Alınabilmesi İçin Aranacak Şartlar Hakkında Tebliğ'e göre kontrol belgesi almak üzere müracaat eden ithalatçılardan ithal ettikleri veya ithalatçılardan teslim aldıkları büyükbaş hayvanları (sığır, manda) (3), (etçi ırklarda) (2) yıl, küçükbaş hayvanları (koyun, keçi) 2 yıl süreyle mücbir sebepler dışında satmayacaklarına ve/veya başka birilerine devretmeyeceklerine, amacı dışında kullanmayacaklarına aksi takdirde ithal ettikleri damızlık hayvanların ithalat tarihindeki fatura bedeli üzerinden Hazineye ödeme yapacaklarına dair hükümlerin yer aldığı taahhütnamenin alındığının belirtildiği, 2015/2 sayılı Tebliğ uyarınca ithalatçıların kontrol belgesi müracaatında ithal edeceği hayvanların Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun olacağına ve ithalat sonrası işlemlerle ilgili belirlenmiş talimatlara uyacağına dair imzaladığı taahhütnameyi davalı idareye vermesinin zorunlu şart olarak öngörüldüğü, yine Tebliğ'in yürütme başlıklı 11. maddesinde bu Tebliğ hükümlerinin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı tarafından yürütüleceğinin düzenlendiği, Hayvancılık Genel Müdürlüğünün anılan yazısında ithalatçıların taahhütnameye aykırı davranmaları halinde yapılacak işlemler konusunda İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüklerinin görevlendirildiğinin görüldüğü, dava konusu olayda Muş Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı görevlendirme yazısı ile yurt dışından ithal edilerek getirilen hayvanlarla ilgili taahhütlerini yerine getirmeyenlere Genel Müdürlük yazısı doğrultusunda İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüklerince işlem yapılacağının bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda; ithalatçılardan ithal ettiği hayvanlara ilişkin olarak alınan taahhütnamenin dayanağı olan 2015/2 sayılı Tebliğ'de, Tebliğ hükümlerinin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı tarafından yürütüleceğinin düzenlendiği ve idarenin yapmış olduğu işlemlerde resmi yazışmalar yaparak mevzuata uygun hareket ettiği görüldüğünden, Malazgirt İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından tesis edilen dava konusu işlemde yetki unsuru yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Buna göre, Bölge İdare Mahkemesince uyuşmazlığın esası incelenerek bir karar verilmesi gerekmekte olup, dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle verilen temyize konu iptal kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin yetki yönünden iptali yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/09/2023 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.