Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/1886 E.,  2023/4021 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/1886
Karar No : 2023/4021

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Gıda San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, 2017-2019 yılları arasında ödenmeyen navlun destek ödemesi hak edişlerine uygunlanan bloke işlemi ile blokenin kaldırılması istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; davacı şirketin sahibi olan yabancı şirketin yönetim kurulu üyelerinden olan Hüseyin Arslan'ın FETÖ terör örgütüne bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan mahkumiyetine karar verildiği, mevzuat hükümleri gereğince yöneticileri FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna mahkemelerce karar verilen şirketlere Devlet desteği ve yardımı yapılamayacağı, davacı şirketin 2017-2019 yılları arasında ödenmeyen navlun destek ödemesi hak edişlerine uygunlanan bloke işlemi ile blokenin kaldırılması istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine dair işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle dava reddedilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; her ne kadar, davacı şirket yöneticileri hakkında "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olmak ve Silahlı Terör Örgütüne Yardım Etmek" suçundan ... Ağır Ceza Mahkemesinin … esasına kayden açılan kamu davası sonucu haklarında verilen mahkumiyet kararı sanıkların istinaf başvurusu üzerine … Bölge Adliye Mahkemesi ... Ceza Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kaldırılarak beraatlerine karar verilmiş ise de, kararın sanıklara isnat edilen silahlı terör örgütüne yardım etme eyleminin sabit olmadığı gerekçesine dayandırıldığı, ancak kararın irtibat veya iltisaklı olmadıkları yönünde bir tespit içermediği dikkate alındığında, davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisakının bulunduğuna dair bilgiler değerlendirilerek 2017-2019 yılları arasında ödenmeyen navlun destekleme ve fiyat istikrar fonu prim hakedişlerine uygunlanan bloke işlemi ile blokenin kaldırılması istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı açıklamasına yer verilerek istinaf başvurusuna konu .. İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun açıklamalı olarak reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, şirketin ve yöneticilerinin FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibatı veya iltisakının bulunmadığı, şirketin kurucuları ve eski ortaklarının 2009 yılında hisselerini devrettikleri, şirkette ortak veya yönetici olmadıkları, ceza yargılamasında … Bölge Adliye Mahkemesi tarafından sanıklar hakkında beraat kararı verildiği, Genelgede düzenlenen yanıltıcı bilgi veya belge ibraz edilmesi durumunun söz konusu olmadığı, şirketin hak edişlere ilişkin tüm yükümlülüklerini yerine getirdiği ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından, 2017-2019 yılları için navlun desteği ödenmesi amacıyla Akdeniz İhracatçı Birlikleri'ne başvurulmuş, birlik tarafından davacıya ait navlun desteği hak ediş listesi Merkez Bankasına gönderilmiş, ancak ödeme yapılmamıştır.
Davacı şirkete söz konusu navlun destek ödemesinin yapılmaması üzerine davacı şirket tarafından yapılan araştırmada Bakanlık tarafından hak edişlerine bloke konulduğu şifahi olarak öğrenilmiştir.
Bu nedenle davacı şirket tarafından, navlun destek ödemesi hak edişlerine yönelik olarak uygulanan bloke işleminin kaldırılması talebiyle 17/03/2020 tarihinde davalı idareye başvurulmuş ise de başvuru zımnen reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
02/02/1984 tarihli ve 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Dış ticaretin, ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler konulması ve kaldırılması, bu yükümlülüklere ilişkin esasların tespit edilmesi ve oluşan fonların kullanılması bu Kanun hükümlerine göre yürütülür." hükmü yer almaktadır.
28/07/1967 tarihli ve 933 sayılı Kanun'un 3/C maddesi ile 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre, Bakanlar Kurulu'nca yürürlüğe konulması kararlaştırılan ve 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı'nın "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Karar'in amacı, Kalkınma Planlan ve yıllık Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin, uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerimize aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesidir.", "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Karar, bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütlerimiz çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslararası alanlarda tanıtıma ve pazarlanmasına ilişkin devlet yardımlarım kapsar. ", "Devlet Yardımları" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Karar; a) Araştırma-Geliştirme (AR-GE) yardımlarını, b) Çevre koruma yardımlarını, c) Yurt içi ve yurt dışı uluslararası nitelikteki ihtisas fuarlarına ilişkin yardımları, d) Pazar araştırmasına yönelik yardımları, e) Yurt dışı ofis-mağaza işletme ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin yardımları, f) Eğitim yardımlarını, g) Tarımsal ürünlerde ihracat iadesi yardımlarını, h) 1. maddedeki amaçların gerçekleştirilmesine yönelik uluslararası taahhütlerimize aykırılık teşkil etmeyecek diğer devlet yardımlarını kapsar.", "Yetki" başlıklı 4. maddesinde; "Bu Karar'ın yürütülmesine ilişkin her türlü düzenlemeyi yapmaya, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu yetkilidir.", "Uygulama Usul ve Esasları" başlıklı 5. maddesinde; "Bu Karar kapsamında Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nca belirlenecek devlet yardımlarının uygulanması ve takibi Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yürütülür.", "Kaynak" başlıklı 6. maddesinde; "Bu Karar kapsamında sağlanacak devlet yardımları için gerekli olan kaynak; Genel Bütçe içerisinde yer alan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve bu Fon'a transfer edilecek ödeneklerdir." düzenlemeleri yer almaktadır.
03/06/2011 tarihli ve 637 sayılı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 37. maddesinde de; "(1) İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile ilgili yetki ve görevler ile her türlü işlemler Bakanlık tarafından yürütülür. (2) Bakanlık, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin iş ve işlemleri, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile görevlendireceği ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla da gerçekleştirebilir. İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme Fiyat İstikrar Fonuna aktarılmak üzere ilgili yıl merkezi yönetim bütçe kanununda Bakanlık bütçesi için öngörülen ödenek, ilgili mevzuatı çerçevesinde yapılacak destek ödemelerinde kullanılmak üzere, ilgili kuruluşlar tarafından bildirilen tutarların karşılanması için Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonuna tahakkuka bağlanmak suretiyle ödenir. Aktarılan bu tutar, ihracata yönelik Devlet desteklerine dair mevzuat hükümleri çerçevesinde kullandırılır. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan destek ödemelerinin Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla yapılması halinde, ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde destekten yararlanmak isteyen başvuru sahipleri bu kuruluşlara başvurur. Başvuruya istinaden bu kuruluşlarca ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar kapsamında inceleme yapılır ve destek ödemeleri tutarları tespit edilir. Destek ödemelerine ilişkin tahakkuk listeleri bu kuruluşlarca Bakanlığa sunularak Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan başvuru sahiplerinin hesabına aktarılması gereken tutarlar bildirilir. Bakanlık münhasıran bu tahakkuk listelerine istinaden Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan gerekli ödemelerin yapılmasını bu maddeye istinaden belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sağlar. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan bu şekilde yapılan destek ödemelerine ilişkin olarak Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar Bakanlığa karşı malî açıdan sorumludur. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında verilen krediler ile yapılan fazla veya yersiz ödemeler amme alacağı sayılır ve Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin olarak ortaya çıkmış veya çıkacak hukukî ihtilaflar sonucunda mahkemelerce hak sahiplerine ödenmesine karar verilen Devlet destekleri kapsamındaki ödemeler de Bakanlıkça Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılır. (3) Bu madde kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılan ihracata yönelik Devlet desteklerinin harcanması, belgelendirilmesi, muhasebeleştirilmesi, belgelerin muhafazası ve ibrazı, raporlanması, kontrolü ile Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlık tarafından bu madde çerçevesinde görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşların denetimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almıştır.
Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nca hazırlanan İhraç Taşımalarına Navlun Desteği Sağlanması Hakkında Karar'ın 1. maddesinde, bu Karar ile ülkemizden konteyner, karayolu veya havayolu kargo taşımacılığı ile yapılan ihracatta, ihracatçı firmalarımızın navlun giderlerinin belirli bir bölümünün Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan karşılanmasının amaçlandığı; 13. maddesinde, bu Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi'ni belirlemeye, ihracatçı firmalara sağlanacak destek miktarını sınırlamaya, sonlandırmaya, ödenecek destek miktarını her türlü kamu alacağına karşılık mahsup etmeye, ... desteklenecek ürünleri, ülkeleri, destek oranları, tutarları ve destek süresini belirlemeye Bakanlığın yetkili olduğu kurala bağlanmıştır.
Ayrıca Fetullahçı Terör Örgütü ile mücadele kapsamında Devlet yardımlarından yararlanmak üzere yapılan başvuruların incelenmesi aşamasında göz önünde bulundurulacak olan 19/04/2018 tarih ve E.1957 sayılı Bakan Onayının 1. paragrafında, "Sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna ilişkin mahkemelerce kesin hüküm verilen ve mezkur sahip, ortak ve/veya yöneticilerinin firma ile ilişkisinin devam ettiği tespit edilebilen firmalara ... İhracatta ve döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde Devlet yardımları mevzuatı kapsamında ödeme yapılmaması, yeni taleplerinin kabul edilmemesi...." düzenlemeleri yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuatın incelenmesinden; 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulunun İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı ile Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'na verilen yetkiye dayanılarak anılan kurulca hazırlanan İhraç Taşımalarına Navlun Desteği Sağlanması Hakkında Karar ile ülkemizden konteyner, karayolu veya havayolu kargo taşımacılığı ile yapılan ihracatta, ihracatçı firmalarımızın navlun giderlerinin belirli bir bölümünün Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan karşılanmasının amaçlandığı görülmektedir.
Bununla birlikte, … tarih ve E…. sayılı Bakan Onayı ile "Sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna ilişkin mahkemelerce kesin hüküm verilen ve mezkur sahip, ortak ve/veya yöneticilerinin firma ile ilişkisinin devam ettiği tespit edilebilen firmalara ... İhracatta ve döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde Devlet yardımları mevzuatı kapsamında ödeme yapılmaması, yeni taleplerinin kabul edilmemesi" yönünde karar alındığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından yapılan ihracatlara yönelik navlun destek ödemesi talebinin, şirket yöneticileri hakkında "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçundan … Ağır Ceza Mahkemesi'nde devam eden ceza yargılaması nedeniyle yerine getirilmediği davalı idarece savunulmaktadır.
Bu durumda, davacı şirket sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu yönünde davalı idarece yapılan değerlendirmenin kuşkusuz keyfiyetten uzak olması gerekir.
Bu kapsamda, dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuki denetiminin yapılabilmesi; bu değerlendirmeyi haklı kılan maddi sebeplerin yargılama esnasında davalı idarece somut şekilde ortaya konulmasına ve izah edilmesine bağlıdır.
UYAP kayıtlarında yapılan incelemede, … Ağır Ceza Mahkemesi'nce "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçundan yapılan yargılamada sanıklar hakkında verilen mahkumiyet kararının … Bölge Adliye Mahkemesi ... Ceza Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kaldırılarak sanıkların ayrı ayrı beraatine karar verildiği ve anılan kararın da 19/03/2021 tarihinde kesinleştiği görülmüştür.
Bunun yanı sıra Dairemizin 30/03/2022 tarihli ara kararı üzerine ilgili kamu kurumları ve özel kuruluşlar tarafından sunulan ara kararı cevaplarının incelenmesinden, davacı şirket yetkililerinin FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduklarına ilişkin bilgi ve belge bulunmadığı anlaşılmıştır.
Dosyada bulunan bilgi ve belgeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde; davalı idarece bakılmakta olan dosyada davacı şirket yetkililerinin terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğuna ilişkin yeterli delil sunulmadığı sonucuna varılmış olup, davacı şirket yetkililerinin FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisak ve irtibatının olduğu gerekçesiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bununla birlikte, davalı idarece, davacı şirkete navlun destek ödemesi yapılıp yapılmayacağı noktasında davacının başvurusunun İhraç Taşımalarına Navlun Desteği Sağlanması Hakkında Karar ve Kararın Uygulama Usul ve Esaslarına ilişkin Genelge kapsamında değerlendirilerek ve mevzuattaki şartları taşıyıp taşımadığı tespit edilerek işlem tesis edilmesi gerektiği de tabiidir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin açıklamalı olarak reddine ilişkin temyize konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun açıklamalı olarak reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 22/06/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.