Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2020/6954 E.,  2024/3847 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/6954
Karar No : 2024/3847

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Komutanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1) ..., ..., ... ve ...'a velayeten, kendilerine asaleten ... ve ...
2) ... 3)...... 4) ... 5) ... 6) ... 7) ...
VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kabule ilişkin kısmının davalı idare tarafından temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları...'ın ... İli, ... İlçesi, ... Jandarma Karakol Komutanlığında jandarma er olarak askerlik hizmetini yapmaktayken 07/06/2018 tarihinde intihar etmek suretiyle hayatını kaybetmesinde idarenin ağır hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek, müteveffanın babası ... için 2.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 59.700,50 TL) maddi, 50.000,00 TL manevi, annesi ... için 2.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 144.578,30 TL) maddi, 50.000,00 TL manevi, kardeşleri..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... için ayrı ayrı 2.000,00 TL maddi ve 50.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu olayda gerekli önlemlerin yaşam hakkının korunması bakımından alınmadığı, idarenin kontrol, denetim ve gözetim yükümlülüğünü askerlik hizmetin gerekleri de gözönünde bulundurularak yerine getirmediği, hizmetin kusurlu işletildiği, hizmet kusuru ile tazmini istenen zararlar arasında nedensellik bulunduğu, zararın davacılar yakının intihar etmesinden kaynaklandığı, bu nedenle ölenin % 50 oranında müterafik kusuru bulunduğu, kardeşlerin maddi zararının karşılanmasının hukuksal nedenlerinin olayda bulunmadığı, dosya üzerinde ölenin anne ve babasının destekten yoksunluk nedeniyle uğradığı maddi zararının hesaplanması için yaptırılan bilirkişi raporunda; TRH 2010 hayat tablosu, ölenin gelir durumu, yaşı, evlenme olasılığı, anne babanın yaşı, yaşam süreleri gözönünde bulundurularak hesaplanan tutarlardan müterafik kusur oranında indirim yapıldığı, belirlenen maddi zararların tazmini gerektiği, Mehmetçik Vakfınca yapılan ödemelerin ifa amacı taşımadığından yarar olarak indirilmediği, sonuç olarak müterafik kusur indirilerek anne ... için 86.269,15 TL maddi tazminat isteminin, baba ... için 43.850,25 TL maddi tazminat isteminin kabulüne, fazlaya ilişkin istemlerinin reddine, manevi tazminat istemleri bakımından davacıların ağır manevi acı ve üzüntü duyduğu ve ömür boyu üzüntü duyacakları açık olduğu, bu acı ve üzüntünün karşılığı olarak, olayın meydana geliş biçimi, manevi tazminatın manevi tatmin aracı olmasından dolayı tarafların durumu dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği ve olayda davalı idarenin %50 kusurlu olması hususları dikkate alınarak, davalı idarenin kusur oranına göre; davacılardan anne ... ve baba ... için ayrı ayrı 25.000,00 TL, müteveffanın kardeşleri olan diğer davacıların her biri için ayrı ayrı 10.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın kabulüyle fazlaya ilişkin istemlerinin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince; davacılardan müteveffanın babası ... ve annesi ...'ın dava konusu olay nedeniyle vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle yaptıkları başvurularının reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtıkları davalarının ... İdare .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile reddedildiği, ancak henüz kararın istinaf aşamasında olup kesinleşmediği, söz konusu davanın davacılar lehine sonuçlanması halinde davacılardan ... ... ve ... ...'a bağlanacak olan vazife malüllüğü aylıklarının ve ek ödemelerin ifa amacı taşıdığı gözetilerek bakılmakta olan davada hükmedilen maddi tazminat tutarlardan indirileceği, idarece davacılardan rücu edilebileceği açıklamasıyla istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:Davalı idare tarafından, davacılar yakını müteveffa askerin RDM kaydı olmadığı, psikolojik herhangi bir sıkıntısı bulunmadığı, böyle bir durumun tespiti halinde idarelerince gerekli önlemlerin alınacağı, tedavi sürecine yönlendirileceği, idarelerinin herhangi bir hizmet kusuru bulunmadığı, davanın reddi gerektiği, idarelerinin harçtan muaf olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFINSAVUNMASI: Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ :Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacıların manevi tazminat istemlerinin kabulüne ilişkin kısmının onanması,...ve ...'ın maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten, dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından, yakınları ...'ın ... İli, ... İlçesi, ... Jandarma Karakol Komutanlığında jandarma er olarak askerlik hizmetini yapmaktayken 07/06/2018 tarihinde intihar etmek suretiyle hayatını kaybetmesinde idarenin ağır hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek, müteveffanın babası ...için 2.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 59.700,50 TL) maddi, 50.000,00 TL manevi, annesi ... için 2.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 144.578,30 TL) maddi, 50.000,00 TL manevi, kardeşleri ... için ayrı ayrı 2.000,00 TL maddi ve 50.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Dosya kapsamında yer alan 30/10/2019 tarihli bilirkişi raporunda, TRH yaşam tablosu, asgari ücret esas alınarak müteveffanın evlenip iki çocuk sahibi olabileceği ihtimali gözetilerek, babanın destekten çıkmasından sonra anneye devredilmiş, TSK Mehmetçik Vakfı tarafından yapılan ölüm yardımı yarar olarak düşülerek baba ... için 59.700,50 TL, anne ... için 144.578,30 TL destekten yoksun kalma zararı belirlenmiştir.
... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında müteveffanın babası ... ve annesi ...'ın dava konusu olay nedeniyle vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle yaptıkları başvurularının reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtıkları davalarının ... İdare .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedildiği, ancak henüz kararın istinaf aşamasında olup kesinleşmediği belirtilmiştir.
UYAP kayıtlarından yapılan inceleme neticesinde müteveffanın babası... ve annesi ...'ın dava konusu olay nedeniyle vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle yaptıkları başvurularının reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtıkları davalarının ... İdare .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedildiği, ancak ... Bölge idare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davacıların istinaf başvurularının kabulüyle dava konusu işlemin iptaline, davacıların yoksun kaldığı parasal hakların idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde; idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Sosyal güvenlik mevzuatına göre; görevin neden ve etkisiyle görevini yerine getiremeyecek derecede malül olan veya hayatını kaybeden kamu görevlileri ile erbaş ve erlerden hak sahiplerine vazife malullüğü aylığı bağlanacağı açıktır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." hükmü düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının, Davacıların Manevi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulüne Yönelik İdare Mahkemesi Kararına Karşı Yapılan İstinaf Başvurusunun Kısmen Reddine İlişkin Kısmının İncelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın davacıların manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne yönelik İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kısmen reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı idare tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir.
B- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının, Davacılardan Ahmet Alkan ve Hamdiye Alkan'ın Maddi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulüne Yönelik İdare Mahkemesi Kararına Karşı Yapılan İstinaf Başvurusunun Açıklamalı Olarak Reddine İlişkin Kısımının İncelenmesi:
Tazminatın amacı uğranılan gerçek zararın tazmin edilmesini sağlamaktır. Bu nedenle tazminat, zarar görenin zenginleşmesi veya zarar verenin cezalandırılması sonucuna yol açmamalıdır. Dolayısıyla hesaplanacak tazminatın azami miktarı gerçek zarar ile sınırlıdır. Öte yandan dinamik bir yapıya sahip olan tazminat hukuku çerçevesinde zarar ve yarar kalemleri belirlenirken, tazminat tutarının hesaplanabilmesi yerleşik yargı uygulamasında da kabul edildiği üzere hukuk bilimi dışında özel bilgi gerektirmektedir. Bu sebeple tazminat hesaplanması gereken davalarda mahkemeler bilirkişinin görüşünün alınmasına karar verebilmektedir.
Dosya kapsamında yer alan Bölge İdare Mahkemesi kararında müteveffanın babası ... ve annesi ...'ın dava konusu olay nedeniyle vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle yaptıkları başvurularının reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtıkları davalarının ... İdare .... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedildiği, ancak kararın henüz kesinleşmediği belirtilmiş olup UYAP kayıtlarından yapılan incelemede belirtilen Mahkeme kararının ... Bölge idare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davacıların istinaf başvurularının kabulüyle dava konusu işlemin iptaline, davacıların yoksun kaldığı parasal hakların idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine karar verildiği belirlenmiştir.
Davacıların zararlarının ortaya konulması için gereken hesaplamalarda gözetilmesi gereken ilke ve unsurlar Dairemiz yerleşik içtihatları uyarınca dava konusu olay nedeniyle davacılara ödenecek maddi tazminatın aşağıda yer alan ilkeler gözetilerek belirlenmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, davacıların uğradığını iddia ettiği maddi zararı aşağıda belirtilen şekilde bilirkişi tarafından yeniden hesaplanmalıdır.
Aktif dönemde işlemiş dönem zararı, desteğin terhis olacağı tarih bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihe kadar olan dönemi ifade eder. Bu dönemde, desteğin aylar itibariyle alabileceği asgari ücret ile Mahkeme kararı neticesinde davacılara bağlanan ve aylar itibariyle ödenen vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin asgari ücret düzeyinde elde edeceği gelir üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı ile davalı idare tarafından her bir davacıya bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark, davacıların destek zararını oluşturmaktadır. Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerinin hesaplanmayacağı da dikkate alınmalıdır.
Aktif dönemde işleyecek dönem zararı, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihten desteğin yasal emeklilik yaşını dolduracağı tarihe kadar olan dönemi ifade eder. Bu dönemde de, desteğin aylar itibariyle alabileceği asgari ücret ile davalı idare tarafından davacılara bağlanan ve aylar itibariyle ödenecek vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin asgari ücret üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı ile SGK tarafından her bir davacıya bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark, davacıların destekten yoksun kalma zararını oluşturmaktadır. Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmemiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerinin (her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle 1/kn formülü uygulanarak) dikkate alınması gerekmektedir.
Pasif dönemdeki zararı, desteğin yasal emeklilik yaşını tamamladığı tarih ile muhtemel ömrünün sonuna (TRH 2010 tablosuna göre) kadar olan dönemi ifade eder. Bu dönemde, yasal emeklilik yaşını tamamladığı ve yasal emekli olma koşullarına sahip olduğu farz edilen desteğin alacağı emekli aylıkları ile davalı idare tarafından davacılara bağlanan ve aylar itibariyle ödenecek vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin emekli aylığı üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı ile davalı idare tarafından her bir davacıya bağlanan vazife malulüğü aylık tutarı arasındaki fark, davacıların destek zararını oluşturmaktadır. Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmemiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerlerinin (her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontaya tabi tutulmak suretiyle 1/kn formülü uygulanarak) dikkate alınması gerekmektedir.
Ayrıca, yapılacak hesaplamada, müteveffanın dava konusu olay tarihinde bekar olması, ilerleyen dönemde evlenip 2 çocuk sahibi olabileceği ihtimali gözetilerek hesaplama yapılması gerektiği noktasında da duraksama bulunmamaktadır.
Öte yandan müteveffanın babasının destekten çıkmasından sonraki dönem için de müteveffanın babasına yapacağı desteğin tümüyle annesine aktarılacağı varsayımı ile değil müteveffanın kendisine 2 pay, geride de kalan annesine 1 pay, eşine 2 pay ve çocuklarına 1'er pay ayıracağı varsayımı ile hesaplama yapılması gerekmektedir.
Dava konu olay nedeniyle davacılara Türk Silahlı Kuvvetleri Mehmetçik Vakfı tarafından yapılan ölüm yardımı sosyal yardım niteliğinde bir ödeme olduğundan ve ifa amacı taşımadığından yarar olarak düşülmemesi doğru olmakla birlikte davacılara olay nedeniyle vazife malullüğü aylığı bağlandığı, bağlanan vazife malullüğü aylığının müteveffanın görevinin neden ve tesiri ile bağlandığı gözetildiğinde müteveffaya müterafik kusur izafe edilemeyeceği de ortadadır.
Buna göre Bölge İdare Mahkemesince, yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenecek rapora göre davacılardan ...ve ...'ın maddi tazminat istemleri hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen reddi ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının; ... İdare Mahkemesi kararının, davacıların manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü yolundaki kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddi yönündeki kısmının ONANMASINA,
2. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulü ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; ... İdare Mahkemesi kararının, ... ve ...'ın maddi tazminat istemlerinin kabulü yolundaki kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun açıklamalı reddi yönündeki kısmının BOZULMASINA,
3. Kararın bozulan kısmına yönelik olarak yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.