Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2012/8481 E.,  2015/5350 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2012/8481
Karar No : 2015/5350

Davacı : ... (... Vakfı)
Vekili : Av. ...

Davalılar : 1- ...
Vekili: Hukuk Müşaviri....
2-... Bakanlığı - ANKARA
Vekili: Hukuk Müşaviri Av....

İstemin_Özeti : 8/9/2012 tarih ve 28405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2012/3574 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Filyos Endüstri Bölgesi kurulmasına ilişkin kısmının; yanlış arazi kullanım kararı olması nedeniyle iklim değişikliklerine ve Filyos Nehrinin doğal yapısının tamamen bozulmasına neden olacağından BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin 4. maddesine; biyolojik çeşitlilik açısından korunması gerekli önemli doğa alanlarından olan Amasra kuş alanı, sulak alanlar ve kumullara zarar vereceğinden Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin 7.ve 8. maddelerine; Avrupanın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi, Avrupa Peyzaj Sözleşmesi, Karadeniz'in Kirliliğe Karşı Korunma Sözleşmesine aykırı olduğu; Filyos Nehrinden Amasra'ya kadar olan sahil kesiminde taraf olunan uluslararası sözleşmeler kapsamında koruma altına alınan bitki ve hayvan türlerinin yaşadığı, Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları kayıtlarında belirtildiği üzere, yörede bulunan seseli resinosum (bitki türü) neslinin küresel ölçekte tehlike altında olduğu, Tepeli Karabatak'ın alanda üreyen önemli kuş türü olduğu, Amasra kıyılarının aynı zamanda bölgede kışlayan kara gerdanlı dalgıç kuşları için de önemli bir alan konumunda bulunduğu, bölgede su samurlarının da yaşadığı; ayrıca nehir deltası boyunca uzanan sazlıkların kuşlar için önemli bir yerleşim alanı olduğu; Filyos nehir ağzına yakın olan bölgenin yeterli su derinliğine sahip olması ve nehirden besin gelmesi nedeniyle balık üretimi için uygun olduğu, anılan bölgenin korunması gerekli birçok doğal değeri barındırması ve ulusal ölçekte öneme sahip olmasına ve çevre kirliliği oluşturacak olmasına rağmen, kamu yararına ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelere aykırı olarak, anılan bölgede endüstri bölgesi ilan edilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmektedir.

Savunmaların Özeti : Dava konusu Bakanlar Kurulu Kararı ile getirilen yatırımın üstün kamu yararı taşıdığı, yapılacak projenin serbest bölge, organize sanayi bölgesi, havaalanı, baraj, ırmak ıslahı gibi pek çok yatırımı kapsadığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

Danıştay Tetkik Hakimi : ...
Düşüncesi : Dava konusu Bakanlar kurulu Kararından önce, endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren ayrıntılı bir fizibilite raporu bulunmadığından dava konusu Bakanlar Kurulu kararının iptali gerektiği düşünülmektedir.

Danıştay Savcısı : ...
Düşüncesi : 8/9/2012 tarih ve 28405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2012/3574 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Filyos Endüstri Bölgesi kurulmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununun "Tanımlar" başlıklı 1/A maddesinde; "Endüstri bölgesi": yatırımları teşvik etmek, yurt dışında çalışan Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye'de yatırıma yönlendirmek ve yabancı sermaye girişinin artırılmasını sağlamak üzere bu Kanun uyarınca kurulacak üretim bölgesi, olarak tanımlanmış; "Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulu" başlıklı 2. maddesi ile, endüstri bölgeleri kurulacak alanları belirlemek ve bu Kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere Bakanlık Müsteşarının başkanlığında; Maliye, Bayındırlık ve İskân, Tarım ve Köyişleri, Çevre ve Orman bakanlıkları, Hazine ve Devlet Plânlama Teşkilâtı müsteşarlıklarından en az genel müdür seviyesinde birer temsilci ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği temsilcisinden oluşan Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulu kurulmuştur. Maddede, Kurul'un, gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerine başvuracağı ve bunların temsilcilerini toplantıya davet edebileceği; Kurul'un sekretarya hizmetlerinin, Bakanlık tarafından yürütüleceği; "Endüstri Bölgelerinin Kuruluşu ve İlanı" başlıklı 3. maddesinde; ülke ekonomisinin gelişmesini ve teknoloji transferini sağlamak, üretim ve istihdamı artırmak, yatırımları teşvik etmek, yabancı sermaye girişini artırmak ve Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye’de yatırıma yönlendirmek amacıyla; Bakanlığın, kurum ve kuruluşların başvurusuna istinaden veya re’sen yer seçimi yapmak suretiyle endüstri bölgelerinin kurulması önerisinde bulunabileceği; Bakanlığın önerisi üzerine Kurulca belirlenen yerlerde, Bakanlar Kurulunca endüstri bölgelerinin kurulmasına izin verilebileceği; endüstri bölgelerinin kurulmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararlarının Resmî Gazetede yayımlanacağı; endüstri bölgesi olarak belirlenen arazilerin hiçbir şekilde başka amaçlarla kullanılamayacağı; bu hususun tapu kütüğüne şerh edileceği; "İhtisas Endüstri Bölgeleri " başlıklı 4/B maddesinde de; İleri teknoloji kullanılması ve araştırma geliştirmeye imkân tanınması şartıyla, bilişim teknolojisi, tıp teknolojisi ve tarımsal endüstri de dahil, ihtisas endüstri bölgeleri oluşturulabileceği; ihtisas endüstri bölgelerinin kuruluş ve işletilmesi ile yararlanılacak teşviklerin, diğer endüstri bölgelerinde uygulanan usul ve esaslara tâbi olduğu kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan, Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4.maddesinde; "Fizibilite raporu": Formatı Bakanlık tarafından belirlenen ve endüstri bölgesi kurulması talebinde bulunan kurum ve kuruluşların doldurması gereken, endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren rapor;"Eşik analizi": Endüstri bölgesi kurulabilecek alternatif alanların belirlenmesi amacıyla, çeşitli kamu ve özel kurum ve kuruluşların mevcut/inşaat/proje safhasındaki bilgilerinin ve/veya yatırımlarının 1/100.000 veya 1/25.000 ölçekli topoğrafik harita üzerine boyama usulüyle işaretlenmesi ile yapılan analiz; "Alternatif alan": endüstri bölgesi kurulabilecek nitelikleri taşıyan alan; "Belirlenen alan": endüstri bölgesi yeri olarak Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kuruluna önerilen alan; "Yer seçimi etüd raporu": endüstri bölgesi kurulabilecek nitelikleri taşıyan alanların tespiti için mahallinde yapılan inceleme sonucu hazırlanan rapor; "Özet değerlendirme raporu": endüstri bölgesi kurulması talebinde bulunan kurum ve kuruluşların hazırlayacağı bilgi formu ve fizibilite raporu ile Bakanlıkça hazırlanan yer seçimi raporu bilgilerinin özetlendiği, Kurula önerilebilecek özellikteki en uygun alanı ve yerleşim birimini tanıtıcı bilgileri içeren ve Bakanlıkça Kurula sunulan rapor olarak tanımlanmış; aynı Yönetmeliğin "Başvuru" başlıklı 5. maddesinde, ülke ekonomisinin gelişmesini ve teknoloji transferini sağlamak, üretim ve istihdamı artırmak, yatırımları teşvik etmek, yabancı sermaye girişini artırmak ve Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye’de yatırıma yönlendirmek amacıyla; Bakanlığın, kurum ve kuruluşların başvurusuna istinaden veya re’sen yer seçimi yapmak suretiyle endüstri bölgelerinin kurulması önerisinde bulunabileceği; endüstri bölgesi kurulması talebinde bulunan kurum ve kuruluşların, Bakanlık tarafından formatı belirlenen detaylı bilgi formunu ve endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren fizibilite raporunu, valiliğin uygun görüşü ve bölge kurulması durumunda, ilgili odanın bu Yönetmelik kapsamında işletme müdürlüğü kuracağını belirten yazısı ile birlikte Bakanlığa sunacakları; sunulan başvuru formlarının ve fizibilite raporlarının Bakanlıkça uygun görülmesi durumunda, yine Bakanlıkça yer seçimi etüdü yapılacağı; söz konusu bilgi formları ve fizibilite raporunun uygun bulunmaması durumunda, başvurunun uygun bulunmadığının başvuru sahibine yazılı olarak bildirileceği; Bakanlıkça re’sen endüstri bölgesi kurulması durumunda, söz konusu fizibilite raporunun Bakanlıkça hazırlanacağı ya da hazırlattırılacağı; fizibilite raporu sonucunda, Bakanlıkça endüstri bölgesi kurulması kararının verilmesi durumunda yer seçimi etüdü yapılacağı düzenlenmiştir.
Davacı tarafından dava konusu Bakanlar Kurulu Kararının yanlış arazi kullanım kararı olması nedeniyle iklim değişikliklerine ve Filyos Nehrinin doğal yapısının tamamen bozulmasına neden olacağından BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin 4. maddesine; biyolojik çeşitlilik açısından korunması gerekli önemli doğa alanlarından olan Amasra kuş alanı, sulak alanlar ve kumullara zarar vereceğinden Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin 7.ve 8. maddelerine; Avrupanın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi, Avrupa Peyzaj Sözleşmesi, Karadeniz'in Kirliliğe Karşı Korunma Sözleşmesine aykırı olduğu; Filyos Nehrinden Amasra'ya kadar olan sahil kesiminde taraf olunan uluslararası sözleşmeler kapsamında koruma altına alınan bitki ve hayvan türlerinin yaşadığı, Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları kayıtlarında belirtildiği üzere, yörede bulunan seseli resinosum (bitki türü) neslinin küresel ölçekte tehlike altında olduğu, Tepeli Karabatak'ın alanda üreyen önemli kuş türü olduğu, Amasra kıyılarının aynı zamanda bölgede kışlayan kara gerdanlı dalgıç kuşları için de önemli bir alan konumunda bulunduğu, bölgede su samurlarının da yaşadığı; ayrıca nehir deltası boyunca uzanan sazlıkların kuşlar için önemli bir yerleşim alanı olduğu; Filyos nehir ağzına yakın olan bölgenin yeterli su derinliğine sahip olması ve nehirden besin gelmesi nedeniyle balık üretimi için uygun olduğu, anılan bölgenin korunması gerekli birçok doğal değeri barındırması ve ulusal ölçekte öneme sahip olmasına ve çevre kirliliği oluşturacak olmasına rağmen, kamu yararına ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelere aykırı olarak, anılan bölgede endüstri bölgesi ilan edilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden, dava konusu Bakanlar Kurulu Kararından önce endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren ayrıntılı bir fizibilite raporunun bulunmadığı anlaşılmıştır.
Buna göre,2004 yılında çıkarılan Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin 5'inci maddesinin son fıkrasında ; "Bakanlıkça re'sen endüstri bölgesi kurulması durumunda fizibilite raporu Bakanlıkça hazırlanır veya hazırlatılır" düzenlemesine yer verilmesi ve eşik analizi, alternatif alan değerlendirmesi gibi işlemlerin fizibilite raporuna göre gerçekleştirileceği belirtilmesine rağmen, fizibilite raporu olmaksızın endüstri bölgesi ilan edilmesi nedeniyle Bakanlar Kurulu Kararının hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Öte yandan ,yukarıda anılan mevzuata uygun fizibilite raporu hazırlanması aşamasında, Çevre ve Orman Bakanlığı'nın 15/4/2011 tarih ve 33406 sayılı yazısındaki, Türkiye Cumhuriyeti'nin de taraf olduğu "Karadeniz'in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Bükreş Sözleşmesi)" kapsamında 1996 yılında hazırlanan, Teşhise Dayalı Analiz Belgesi'ne göre, Zonguldak İlinin sıcak nokta olarak ilan edilmesi ve kirliliğin azaltılmasına yönelik olarak taahhütlerin bulunduğu; 2004 yılından itibaren Bakanlıkça yürütülen "Karadeniz'de Kirlilik İzleme Projesine" göre Zonguldak İline ait kirlilik parametre değerlerinin hala yüksek olduğu; TÜBİTAK-MAM tarafından yürütülen "Türkiye Kıyıları Sıcak Nokta (SN) ve Hassas Alanları (HA): Atık Özümseme Kapasitelerinin Nicel Yöntemlerle Belirlenmesi ve Sürdürülebilir Evsel Atıksu Yönetim Modellerinin Geliştirilmesi Projesi"ne göre, Zonguldak İli'nin halen sıcak nokta olma özelliğini koruduğu ve Filyos Havzasının listeye eklenmesi gereken potansiyel sıcak noktada bulunduğu yönündeki belirlemeler ile yine dosya içeriği bilgi ve belgelerde yer alan, endüstri bölgesi olarak ilan edilen alanda; sulak alanların, sazlıkların, çeşitli bitki ve kuş türlerinin olduğu yolundaki tespitlerin göz önünde bulundurulması; öte yandan, Filyos Serbest Bölgesi ile sınırlarının bulunması nedeniyle, söz konusu serbest bölgede kurulacak tesislerin, endüstri bölgesi ilan edilen yerin çevresinde kurulan ve/ veya kurulması planlanan diğer tesisler ile endüstri bölgesi ilan edilen yerdeki tesislerin bir bütün olarak değerlendirilmesi suretiyle doğanın korunması yönünde alınacak tedbirleri içeren bir bilimsel rapor hazırlanması ve bu rapora uygun olarak endüstri bölgesi ilan edilecek yerin belirlenmesi gerektiği de açıktır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu Bakanlar Kurulu Kararının iptaline karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince gereği görüşüldü:
Davalı İdarelerden Başbakanlığın usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi;
Dava, 8/9/2012 tarih ve 28405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2012/3574 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Filyos Endüstri Bölgesi kurulmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 1/A maddesinde; "Endüstri bölgesi": yatırımları teşvik etmek, yurt dışında çalışan Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye'de yatırıma yönlendirmek ve yabancı sermaye girişinin artırılmasını sağlamak üzere bu Kanun uyarınca kurulacak üretim bölgesi, olarak tanımlanmış; "Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulu" başlıklı 2. maddesi ile, endüstri bölgeleri kurulacak alanları belirlemek ve bu Kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere Bakanlık Müsteşarının başkanlığında; Maliye, Bayındırlık ve İskân, Tarım ve Köyişleri, Çevre ve Orman bakanlıkları, Hazine ve Devlet Plânlama Teşkilâtı müsteşarlıklarından en az genel müdür seviyesinde birer temsilci ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği temsilcisinden oluşan Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulu kurulmuştur. Maddede, Kurul'un, gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerine başvuracağı ve bunların temsilcilerini toplantıya davet edebileceği; Kurul'un sekretarya hizmetlerinin, Bakanlık tarafından yürütüleceği; "Endüstri Bölgelerinin Kuruluşu ve İlanı" başlıklı 3. maddesinde; ülke ekonomisinin gelişmesini ve teknoloji transferini sağlamak, üretim ve istihdamı artırmak, yatırımları teşvik etmek, yabancı sermaye girişini artırmak ve Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye’de yatırıma yönlendirmek amacıyla; Bakanlığın, kurum ve kuruluşların başvurusuna istinaden veya re’sen yer seçimi yapmak suretiyle endüstri bölgelerinin kurulması önerisinde bulunabileceği; Bakanlığın önerisi üzerine Kurulca belirlenen yerlerde, Bakanlar Kurulunca endüstri bölgelerinin kurulmasına izin verilebileceği; endüstri bölgelerinin kurulmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararlarının Resmî Gazetede yayımlanacağı; endüstri bölgesi olarak belirlenen arazilerin hiçbir şekilde başka amaçlarla kullanılamayacağı; bu hususun tapu kütüğüne şerh edileceği; "İhtisas Endüstri Bölgeleri " başlıklı 4/B maddesinde de; İleri teknoloji kullanılması ve araştırma geliştirmeye imkân tanınması şartıyla, bilişim teknolojisi, tıp teknolojisi ve tarımsal endüstri de dahil, ihtisas endüstri bölgeleri oluşturulabileceği; ihtisas endüstri bölgelerinin kuruluş ve işletilmesi ile yararlanılacak teşviklerin, diğer endüstri bölgelerinde uygulanan usul ve esaslara tâbi olduğu kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan, Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4.maddesinde; "Fizibilite raporu": Formatı Bakanlık tarafından belirlenen ve endüstri bölgesi kurulması talebinde bulunan kurum ve kuruluşların doldurması gereken, endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren rapor;"Eşik analizi": Endüstri bölgesi kurulabilecek alternatif alanların belirlenmesi amacıyla, çeşitli kamu ve özel kurum ve kuruluşların mevcut/inşaat/proje safhasındaki bilgilerinin ve/veya yatırımlarının 1/100.000 veya 1/25.000 ölçekli topoğrafik harita üzerine boyama usulüyle işaretlenmesi ile yapılan analiz; "Alternatif alan": endüstri bölgesi kurulabilecek nitelikleri taşıyan alan; "Belirlenen alan": endüstri bölgesi yeri olarak Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kuruluna önerilen alan; "Yer seçimi etüd raporu": endüstri bölgesi kurulabilecek nitelikleri taşıyan alanların tespiti için mahallinde yapılan inceleme sonucu hazırlanan rapor; "Özet değerlendirme raporu": endüstri bölgesi kurulması talebinde bulunan kurum ve kuruluşların hazırlayacağı bilgi formu ve fizibilite raporu ile Bakanlıkça hazırlanan yer seçimi raporu bilgilerinin özetlendiği, Kurula önerilebilecek özellikteki en uygun alanı ve yerleşim birimini tanıtıcı bilgileri içeren ve Bakanlıkça Kurula sunulan rapor olarak tanımlanmış; aynı Yönetmeliğin "Başvuru" başlıklı 5. maddesinde, ülke ekonomisinin gelişmesini ve teknoloji transferini sağlamak, üretim ve istihdamı artırmak, yatırımları teşvik etmek, yabancı sermaye girişini artırmak ve Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye’de yatırıma yönlendirmek amacıyla; Bakanlığın, kurum ve kuruluşların başvurusuna istinaden veya re’sen yer seçimi yapmak suretiyle endüstri bölgelerinin kurulması önerisinde bulunabileceği; endüstri bölgesi kurulması talebinde bulunan kurum ve kuruluşların, Bakanlık tarafından formatı belirlenen detaylı bilgi formunu ve endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren fizibilite raporunu, valiliğin uygun görüşü ve bölge kurulması durumunda, ilgili odanın bu Yönetmelik kapsamında işletme müdürlüğü kuracağını belirten yazısı ile birlikte Bakanlığa sunacakları; sunulan başvuru formlarının ve fizibilite raporlarının Bakanlıkça uygun görülmesi durumunda, yine Bakanlıkça yer seçimi etüdü yapılacağı; söz konusu bilgi formları ve fizibilite raporunun uygun bulunmaması durumunda, başvurunun uygun bulunmadığının başvuru sahibine yazılı olarak bildirileceği; Bakanlıkça re’sen endüstri bölgesi kurulması durumunda, söz konusu fizibilite raporunun Bakanlıkça hazırlanacağı ya da hazırlattırılacağı; fizibilite raporu sonucunda, Bakanlıkça endüstri bölgesi kurulması kararının verilmesi durumunda yer seçimi etüdü yapılacağı düzenlenmiştir.
Dava dosyası ile Dairemizin 2012/8443 esasına kayıtlı dosyanın incelenmesinden; ilgili dönemde serbest bölge kurma ve bu kapsamda gerekli çalışmaları yapmakla görevli olan DPT tarafından 1990'lı yılların başında uluslararası konsorsiyuma yaptırılan "Bölgesel Kalkınma Projesi" kapsamında yapımı planlanan ilk somut projenin "Filyos Yatırım Havzası" olduğu ve bu kapsamda hazırlanan fizibilite çalışması çerçevesinde oluşturulan Batı Karadeniz Kalkınma Projesi (BAKAP) kapsamında, bölgede bir liman yapımının başlatılması, serbest bölge ve organize sanayi bölgeleri için alan planlamasına gidildiği; anılan proje kapsamında yapılan çalışmalar doğrultusunda Zonguldak İli, Filyos Havzasında yaklaşık 19 km² büyüklüğündeki alanın 5/4/1994 tarih ve 21896 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 94/5377 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile serbest bölge olarak ilan edildiği; Yüksek Planlama Kurulunun 8/11/1996 tarih ve 96/T-45 sayılı kararıyla, serbest bölge olarak belirlenmiş alanın ırmak ağzındaki birinci bölümünde yapılacak Filyos Limanı inşaatı işinin 3996 sayılı Kanun hükümlerine göre yap işlet devret modeliyle gerçekleştirilmesi planlanarak, DLH İnşaat Genel Müdürlüğünce Filyos Liman Projesi kapsamında 1646 parçadan oluşan 4.023.541 m²'lik alanın kamulaştırılarak Hazine adına tesciline karar verildiği; Filyos nehri taşkın koruma dolgu ve alt yapı çalışmalarının maliyetlerinin yüksek olması, özel mülkiyete ait taşınmazlar ile ilgili kamulaştırma ödeneğinin yetersiz olması ve serbest bölgenin kurulup işletilmesi görevlerini üstlenecek müteşebbislerden bu yönde talep gelmemesi, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nda yapılan değişiklikle, serbest bölge teşviklerinin azaltılması nedeniyle, daha fazla devlet desteği sunan organize sanayi bölgesi ve/veya endüstri bölgesi uygulamasıyla projenin hayata geçirilmesi yönünde 2004 yılında sağlanan kurumlararası mutabakat üzerine, Bakanlar Kurulu'nun 3/11/2006 tarih ve 2006/11566 sayılı kararıyla Filyos Serbest Bölgesinin, serbest bölge statüsünün iptal edildiği; anılan iptal kararı sonucunda ortaya çıkan kamulaştırılmış alanın 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununu'nun 22. Maddesi hükmü gereğince kamu yararı gözetilerek başka bir kuruma tahsisinin veya Kanunun 30. maddesi hükmü uyarınca, başka bir kamusal amaç çerçevesinde devrinin mümkün olabileceğinin Maliye Bakanlığınca belirtildiği; projenin önemine binaen Filyos Yatırım Havzası Projesinin yeniden gündeme getirilerek Zonguldak Filyos Havzasının ülke ekonomisine kazandırılması ve ülke ekonomisine katkı sağlayacak yatırımlara tahsis edilebilmesi amacıyla, Türkiye Yatırım ve Tanıtım Ajansı koordinasyonunda; Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın üst düzey yetkililerinin katılımıyla 2/7/2008 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda daha önce serbest bölge statüsü iptal edilen arazinin yatırımcılara süratle tahsis edilebilmesi amacıyla dört kısımdan oluşan ve daha sonra serbest bölge statüsü iptal edilen arazinin, iki ayrı serbest bölge olacak şekilde yeniden serbest bölge ilan edilmesine ve kamulaştırmayı takiben organize sanayi veya endüstri bölgesine dönüştürülmesine karar verildiği; alınan bu karar çerçevesinde Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Filyos havzasının 20/9/2008 tarih ve 27003 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1/9/2008 tarih ve 2008/14087 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile "serbest bölge" olarak ilan edildiği ve söz konusu yerde bulunan taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verildiği; serbest bölge olarak ilan edilmesini takiben yapılması gereken iş ve işlemlerin tespit edilmesi ve konuyla ilgili ortak stratejilerin tespit edilmesi amacıyla Türkiye Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı Başkanlığında gerçekleştirilen toplantı neticesinde aksiyon planı oluşturulduğu, söz konusu aksiyon planında kamulaştırma çalışmalarının tüm bölge itibarıyla yürütülmesi, bölgenin yatırımcı çekmeye imkan veren hukuki bir alt yapıya kavuşturulması, taşkın koruma bandı yatırımlarının yapılması konusunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne kaynak aktarılması, kiralama yapılan Hazine arazilerinde kiralamanın sonlandırılması, bölgenin organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesi olarak kurulmasının tartışılması, yatırım havzasının yatırımcılara tahsisinde strateji belirlenmesi konularında mutabık kalındığı; ayrıca Filyos İlçesinde liman yapımı için Ulaştırma Bakanlığı (DLH İnşaat Genel Müdürlüğü) tarafından "Zonguldak-Filyos Liman İnşaatı Alanı ve Geri Sahası" olarak kamulaştırılmış olan alanın bir bölümünün, Zonguldak-Filyos Limanı İnşaatı projesinin öngörüldüğü şekilde tekemmül ettirilememesi nedeniyle, Filyos Serbest Bölgesi alanına dahil edilmek üzere Dış Ticaret Müsteşarlığına devrinin kurumsal mutabakatla uygun bulunduğu; söz konusu yerin serbest bölge alanına dahil edilmesi suretiyle Filyos Serbest Bölgesi Sınırlarının 25.2.2009 tarih ve 2009/14730 sayılı kararla yeniden belirlendiği; Türkiye Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansından alınan 28/7/2010 tarihli ve Zonguldak Valiliğinden alınan 26/7/2010 tarihli yazılarda 2008 yılında kurumların üzerinde mutabakata vardığı şekliyle serbest bölgenin 1.kısmının serbest bölge alanı dışına çıkartılarak organize sanayi bölgesine veya endüstri bölgesine dönüştürülmesi ile ilgili çalışmaların başlatılmasının Ekonomi Bakanlığından talep edilmesi ve kurumların istemleri çerçevesinde söz konusu serbest bölgenin yeniden belirlenmesi amacıyla 5/10/2010 tarih ve 2010/975 sayılı Bakanlar Kurulu kararının tesis edildiği; öte yandan, söz konusu Bakanlar Kurulu kararından sonra 27/1/2011 tarihinde Zonguldak Filyos Serbest Bölge alanının da dahil olduğu Filyos Yatırım Havzası ile ilgili hususların ele alındığı "Filyos Yatırım Havzası Değerlendirme Toplantısı"nda yapılan faaliyetler bakımından durum değerlendirilmesinin yapıldığı ve proje kapsamında kamulaştırma işlemleri ile ilgili olarak 65 milyon liranın hak sahiplerine ödenmesinin tamamlandığı; geri kalan 19 milyon liranın 2011 yılı Şubat ayı içerisinde ödenmesinin planlandığı; bölgede konumlandırılan 22.Elektronik Birliği'nin başka bir alana taşınması ile ilgili Milli Savunma Bakanlığıyla mutabakat sağlandığı ve TOKİ ile yeni birliğin konuşlanacağı alanın inşası için protokol hazırlama çalışmalarının sürdürüldüğü; Filyos nehrindeki taşkın koruma seddesi inşaatının 4 km'lik gövde bölümünün bitirildiği, 1 adet barajın tamamlandığı ve çalışmaların Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nezdinde yürütüldüğü, liman inşası için ihale çalışmalarına devam edildiği bilgilerine yer verildiği; bununla birlikte 5/10/2010 tarih ve 2010/975 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Filyos Serbest Bölgesinden çıkarılan alanın organize sanayi bölgesine mi yoksa endüstri bölgesine mi dönüştürüleceği yönünde yapılan tartışmaların ardından, söz konusu yerin endüstri bölgesi olarak değerlendirilmesi yönünde karar alındığı anlaşılmaktadır.
Anılan karardan sonra Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığında görevli Ziraat Yüksek Mühendisi ile Meteoroloji Teknikeri tarafından 14-18.02.2011 tarihlerinde endüstri bölgesi ilanı talep edilen yerde inceleme yapıldığı ve yapılan incelemeden sonra yer seçimi raporu hazırlandığı, yer seçimi raporuna istinaden yapılan değerlendirmelerden sonra 1/25.000 ölçekli topografik haritanın hazırlanması üzerine Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 11.3.2011 tarihli yazı ile Zonguldak Valiliğinden, 1/25.000 ölçekli topografik haritada gösterilen söz konusu alanın endüstri bölgesi yeri olarak kullanılıp kullanılmayacağının; yine aynı tarihli yazı ile Çevre ve Orman Bakanlığından, mahallinde yapılan inceleme sonucunda söz konusu alan içerisinde su kuşlarının yaşam ortamı olarak belirlenen sazlık sulak alan bulunduğu, Filyos Havzası Taşkın Koruma Projesi kapsamında Filyos Çayı Taşkın Koruma 2.Kısım İnşaat çalışmalarının devam ettiği, orman vasfında parsellerin bulunduğu tespit edildiğinden, söz konusu alanın Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kuruluna önerilebilecek uygun alanlardan olup olmadığına karar verilebilmesi için, konuyla ilgili görüşlerinin istenildiği; Zonguldak Valiliğinin 24/3/2011 tarihli yazısıyla, söz konusu yerin, 1994 yılında çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararı ile planlanmış arazilerden olması sebebiyle 5403 sayılı Kanunun 3. maddesinin "j" bendinde sayılan yerlerden olduğu mütalaa edildiğinden, anılan bölgede istenilen değişikliğin yapılmasında sakınca bulunmadığı görüşüne yer verildiği; Çevre ve Orman Bakanlığınca, ilgili kuruluşlardan görüş alınmak suretiyle hazırlanan 30.5.2011 tarihli ve 49170 sayılı yazı ekindeki bilgi ve belgeler incelendiğinde, Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Orman Genel Müdürlüğü, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca söz konusu alan içerisinde endüstri bölgesi ilanında sakınca bulunmadığının belirtildiği, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından ise; (15/4/2011 tarih ve 33406 sayılı yazı) Filyos Çayı etrafında yer alan yerleşim yerlerinin içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarının Filyos çayının beslediği keson kuyulardan temin edilmesi nedeniyle Filyos Çayının ve yeraltı sularının mevcut kalitesinin korunmasının gerekli olduğu, bu kapsamda havzadaki su kalitesinin korunması amacıyla Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinin ilgili hükümleri çerçevesinde koruma çalışmalarının yapıldığı, bu alanda yapılacak her türlü faaliyet sonucunda oluşan endüstriyel ve evsel atıksular ile Filyos Çayı ve yeraltı sularınının mevcut kalitesinin olumsuz yönde etkilenmemesi gerektiği, bu nedenle söz konusu alan ile ilgili olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkartılan yönetmeliklerde alınması gereken izinlerin alınması ve bu alanda faaliyet gösterecek tesisler ile endüstri bölgesine ait merkezi atıksu arıtma tesisinin eş zamanlı olarak devreye alınması gerektiği; Türkiye Cumhuriyetinin de taraf olduğu "Karadeniz'in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Bükreş Sözleşmesi)" kapsamında 1996 yılında hazırlanan Teşhise Dayalı Analiz Belgesine göre Zonguldak İlinin sıcak nokta olarak ilan edilmesi ve kirliliğin azaltılmasına yönelik olarak taahütlerin bulunduğu, 2004 yılından itibaren Bakanlıkça yürütülen "Karadeniz'de Kirlilik İzleme Projesine" göre Zonguldak İline ait kirlilik parametre değerlerinin hala yüksek olduğu, TÜBİTAK-MAM tarafından yürütülen "Türkiye Kıyıları Sıcak Nokta (SN) ve Hassas Alanları (HA): Atık Özümseme Kapasitelerinin Nicel Yöntemlerle Belirlenmesi ve Sürdürülebilir Evsel Atıksu Yönetim Modellerinin Geliştirilmesi Projesi"ne göre, Zonguldak İlinin halen sıcak nokta olma özelliğini koruduğu ve Filyos Havzasının listeye eklenmesi gereken potansiyel sıcak noktada bulunduğu göz önünde tutularak gerekli tedbirlerin alınması gerektiği yönünde görüş bildirildiği; anılan görüş üzerine Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca 2/5/2011 tarihli yazı ile Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğünden, söz konusu yerin endüstri bölgesi olabilecek yerlerden olup olmadığı konusundaki nihai görüşünün bildirilmesinin istenildiği; 25/11/2011 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünce, endüstri bölgesi içerisinde hangi tür sanayi faaliyetlerinin yer almasının planlandığının sorulduğu; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının 29/2/2012 tarihli yazısıyla konu ile ilgili Başbakanlık Türkiye Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansından ve Zonguldak Valiliğinden alınan yazılarda endüstri bölgesi ilan edilmesi öngörülen alan içerisinde; demir çelik endüstrisi, enerji santralı, tersane, madencilik ve çimento sanayi ile ilgili sektörlerde yoğunlaşma olacağının ifade edildiği yönünde bilgi verilmesi üzerine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünce, endüstri bölgesi olarak ilan edilmesi planlanan alanda kurulması öngörülen sektörlerin alıcı ortam üzerine baskı ve yoğun kirliliğe neden olabilecek sektörler göz önünde bulundurularak çevresel izleme çalışmalarının sanayi tesisleri kurulmadan önce başlatılması ve izleme sonuçları dikkate alınarak tesislerin özellikle hava kalitesi açısından kümülatif etkilerinin ve alıcı ortamların taşıma kapasitelerinin ÇED sürecinde değerlendirilmesi, ayrıca kurulacak tesislerde çevre dostu temiz üretim teknik ve teknolojilerinin kullanılmasının uygun olacağı; bu kapsamda söz konusu bölgenin endüstri bölgesi olarak ilan edilebileceği yönünde görüş bildirildiği; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 29/6/2012 tarihli Filyos Endüstri Bölgesi Özet Değerlendirme Raporunun da hazırlanması üzerine, endüstri bölgesi kurulabilecek alana yönelik olarak hazırlanan bütün bilgi ve belgelerle birlikte uygun görüş alınmak üzere Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kuruluna gönderildiği; anılan Kurulun olumlu görüşüne istinaden Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanınca Filyos Endüstri Bölgesinin kurulması yönündeki istemin Bakanlar Kuruluna gönderilmesi üzerine 8/9/2012 tarih ve 28405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2012/3574 sayılı kararla dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Olayda; Dairemizin 4/12/2013 tarihli ara kararı ile dava konusu Endüstri Bölgesi ile ilgili olarak Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin 5. maddesinde hazırlanması öngörülen "fizibilite raporunun" Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanıp hazırlanmadığı veya hazırlatılıp hazırlatılmadığının sorulması, hazırlanmış ise ilgili fizibilite raporunun istenilmesi üzerine cevaben gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava konusu Bakanlar Kurulu Kararından önce endüstri bölgesi kurulması durumunda yatırım yapacak olan firmaların üretim konuları, yatırım tutarı, iç ve dış sermaye yapısı, yatırım tutarı finansman durumu, sağlayacakları istihdam ve katma değer, geliştirilecek/transfer edilecek teknolojinin niteliği, ihracatta döviz kazancı, ithalatı ikame suretiyle sağlanacak döviz tasarrufu, yatırımın karlılık ve geri dönüş süresi, endüstri bölgesinin o yörede kurulmasının gerekçelerine ilişkin bilgileri içeren ayrıntılı bir fizibilite raporu hazırlanmadığı anlaşılmıştır.
2004 yılında çıkarılan Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin 5'inci maddesinin son fıkrasında açıkça, "Bakanlıkça re'sen endüstri bölgesi kurulması durumunda fizibilite raporu Bakanlıkça hazırlanır veya hazırlatılır" düzenlemesine yer verilmesi ve eşik analizi, alternatif alan değerlendirmesi gibi işlemlerin fizibilite raporuna göre gerçekleştirileceği belirtilmesine rağmen, fizibilite raporu olmaksızın endüstri bölgesi ilanı edilmesinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Öte yandan; yukarıda anılan mevzuata uygun fizibilite raporu hazırlanması aşamasında, Çevre ve Orman Bakanlığı'nın 15/4/2011 tarih ve 33406 sayılı yazısındaki, Türkiye Cumhuriyeti'nin de taraf olduğu "Karadeniz'in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Bükreş Sözleşmesi)" kapsamında 1996 yılında hazırlanan, Teşhise Dayalı Analiz Belgesi'ne göre, Zonguldak İlinin sıcak nokta olarak ilan edilmesi ve kirliliğin azaltılmasına yönelik olarak taahhütlerin bulunduğu; 2004 yılından itibaren Bakanlıkça yürütülen "Karadeniz'de Kirlilik İzleme Projesine" göre Zonguldak İline ait kirlilik parametre değerlerinin hala yüksek olduğu; TÜBİTAK-MAM tarafından yürütülen "Türkiye Kıyıları Sıcak Nokta (SN) ve Hassas Alanları (HA): Atık Özümseme Kapasitelerinin Nicel Yöntemlerle Belirlenmesi ve Sürdürülebilir Evsel Atıksu Yönetim Modellerinin Geliştirilmesi Projesi"ne göre, Zonguldak İli'nin halen sıcak nokta olma özelliğini koruduğu ve Filyos Havzasının listeye eklenmesi gereken potansiyel sıcak noktada bulunduğu yönündeki belirlemeler ile yine dosya içeriği bilgi ve belgelerde yer alan, endüstri bölgesi olarak ilan edilen alanda; sulak alanların, sazlıkların, çeşitli bitki ve kuş türlerinin olduğu yolundaki tespitlerin göz önünde bulundurulması; öte yandan, Filyos Serbest Bölgesi ile sınırlarının bulunması nedeniyle, söz konusu serbest bölgede kurulacak tesislerin, endüstri bölgesi ilan edilen yerin çevresinde kurulan ve/ veya kurulması planlanan diğer tesisler ile endüstri bölgesi ilan edilen yerdeki tesislerin bir bütün olarak değerlendirilmesi suretiyle doğanın korunması yönünde alınacak tedbirleri içeren bir bilimsel rapor hazırlanması ve bu rapora uygun olarak endüstri bölgesi ilan edilecek yerin belirlenmesi gerektiği de açıktır.
Açıklanan nedenlerle, 8/9/2012 tarih ve 28405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2012/3574 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Filyos Endüstri Bölgesi kurulmasına ilişkin kısmının İPTALİNE, aşağıda dökümü gösterilen... TL yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ... TL avukatlık ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, artan posta ücretinin istemi halinde davacıya iadesine, kararın tebliğini izleyen 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyizen başvurulabileceğinin taraflara duyurulmasına, 27/11/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.