Danıştay 7. Daire Başkanlığı 2025/2838 E.,  2025/4216 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/2838
Karar No : 2025/4216

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Gıda Sanayi Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı adına... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi... Vergi Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava Konusu İstem: Davacı adına 2021 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 9 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "taze muz" cinsi eşyanın ithali esnasında tahsil edilen ek mali yükümlülüğün iadesi istemiyle yapılan geri verme başvurusunun reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine yönelik işlemin iptali ile tahsil edilen ek mali yükümlülüğün tecil faizi ile birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; davacı tarafından uyuşmazlık konusu eşyanın sorunsuz şekilde serbest dolaşıma girişinin sağlanabilmesi için ihtirazı kayıtla yapılan yurt dışı gider beyanı ile kıymetinin Gözetim Tebliğinde belirlenen kıymete ulaşmasının sağlandığı, bu durumda, kendi iradesiyle yapılan yurt dışı gider beyanı ile davalı idarenin eşyanın gerçek fiyatının tespiti amacıyla inceleme ve araştırma yapma, yasalarca kendisine verilen yetkiler çerçevesinde ticaret politikası önlemlerini uygulama imkanının ortadan kaldırıldığı anlaşıldığından, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 28/07/2021 tarihinde yürürlüğe giren 7333 sayılı Kanun ile değişik 211. maddesi uyarınca, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın kıymetinin, davacının kendi beyanı ile arttırılması sonucu tahakkuk ettirilerek ödenen vergilerin geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Türkiye'nin onayladığı uluslararası bir anlaşma olan 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ekinde yer alan tarım ürünlerinden ek mali yükümlülüğün alınabileceği, "taze muz" cinsi eşya işlenmiş veya işlenmesi mümkün bir tarım ürünü olmadığından sayılan eşya arasında yer almadığı, Türkiye'nin anılan anlaşma ile üçüncü ülkelerden yapılacak ithalatta da kendini bağladığı, Dünya Ticaret Örgütü nezdinde yapılan ve ülkemizin de taraf olduğu Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının Eki XXXVII sayılı listesinde "muz" cinsi eşya için uluslararası anlaşma ile belirlenen maksimum vergi oranının %145,8 olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ : Davacının isteminin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesine dayalı olarak yapılan bir başvurudan kaynaklandığı, bu durumda; uyuşmazlığın çözümünün Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin koşullarının oluşup oluşmadığının irdelenerek yapılması gerektiğinden, Mahkemece, bu hususta değerlendirme yapılmaksızın maddi ve hukuki durumun yanlış nitelendirilmesi suretiyle, eşyanın gözetim belgesine tabi olduğunun kabulü suretiyle verilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına 2021 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 9 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "taze muz" cinsi eşyanın ithali esnasında tahsil edilen ek mali yükümlülüğün iadesi istemiyle yapılan geri verme başvurusunun reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine yönelik işlemin iptali ile tahsil edilen ek mali yükümlülüğün tecil faizi ile birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinde; dış ticaretin, ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler konulması ve kaldırılması, bu yükümlülüklere ilişkin esasların tespit edilmesi ve oluşan fonların kullanılmasının bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği, 2.maddesinde; Cumhurbaşkanının bu Kanun kapsamındaki konularda düzenlemeler yapmaya yetkili olduğu, 3. maddesinde ise; ithalat, ihracat veya dış ticaret işlemleri üzerine konulan ek mali yükümlülüklerin nev'i, miktarı, tahsili, takibi ve iadesi, gerektiğinde bütçeye irat kaydedilmesi, bir fonda toplanması ve fonun kullanım esaslarının Cumhurbaşkanı Kararında gösterileceği hükmüne yer verilmiştir.
474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanunun 2. maddesinin 1. fıkrasında, Cumhurbaşkanının; bu Kanunun eki Gümrük Giriş Tarife Cetvelinde yer alan eşyaların gümrük vergisi had ve nispetlerini sıfıra kadar indirmeye veya bu Cetveldeki had ve nispetleri % 50'sine kadar artırmaya; ayrıca, Tarifedeki notlarda gerekli değişiklikleri yapmaya, bu değişikliklerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmış, ikinci fıkrasında da, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümlerinin saklı olduğu belirtilmiştir.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fıkrasında, gümrük vergilerinin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanacağı; 2. fıkrasında, eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemlerin, gerektiği takdirde, söz konusu eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanacağı; 3. fıkrasında, Gümrük Tarifesinin; a) Cumhurbaşkanınca kabul edilen Türk Gümrük Tarife Cetvelini, b) tamamen veya kısmen Türk Gümrük Tarife Cetveline dayanan veya bu cetvele alt açılımlar ekleyen ve eşya ticaretine ilişkin tarife önlemlerinin uygulanması için tespit edilen diğer cetvelleri, c) Türk Gümrük Tarifesinin kapsadığı eşyaya uygulanacak; - Gümrük vergi oranlarını, - Tarım politikası veya tarım ürünlerinin işlenmesi sonucu elde edilen bazı ürünlere uygulanan özel düzenlemeler çerçevesinde alınan ithalat vergilerini, d) Türkiye'nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı tercihli bir tarife uygulaması gerektiren anlaşmalarda yer alan tercihli tarife uygulamalarını, e) Türkiye tarafından tek taraflı olarak bazı ülkeler, ülke grupları veya toprak parçaları için tanınan tercihli tarife uygulamalarını, f) ithalat vergilerinde, bazı eşyaya şartlı olarak uygulanacak muafiyet veya indirim uygulamalarını, g) yukarıdakilerin dışında kalan diğer tarife uygulamalarını kapsayacağı hükme bağlanmıştır.
22/06/2021 tarih ve 31519 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4107 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın Eki "İthalat Rejimi Kararında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Karar"'ın 1. maddesinde "31/12/2020 tarih ve 3350 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan İthalat Rejimi Kararının 9. maddesinin başlığı “İthalatta uygulanacak gümrük vergisi oranları ile ek mali yükümlülükler” şeklinde, birinci ve dördüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir." düzenlemesine, 6. maddesinde ise "Aynı Kararın eki I sayılı listede yer alan “8. FASIL” başlıklı tabloda bulunan ve aşağıda gümrük tarife istatistik pozisyonları (G.T.İ.P.) belirtilen ürünlerin gümrük vergileri karşılarında gösterildiği şekilde değiştirilmiş ve söz konusu tablonun sonuna aşağıda yer alan (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı dipnotlar eklenmiştir." düzenlemesine yer verilmiş olup, ilgili tabloda 0803.90.90.00.00 G.T.İ.P. no.lu ürünün karşısında tablonun sonunda 8 no.lu dipnota yer verilmiş ve (8) no.lu dipnot "Gümrük vergisi oranları ile birlikte 626 USD/ton (Gürcistan, Bosna-Hersek ve Singapur ve Venezuela hariç) ek mali yükümlülük uygulanır." şeklinde düzenlenmiş olup, 10. maddesinde ise Kararın yayımını izleyen 15. gün yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.
4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde ise, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı hükmüne yer verilmiştir. Öte yandan; yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 87. maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 tarih ve E:1965/13, K:1966/6 sayılı kararında; aykırı içtihatlar, tahsil olunan gümrük vergilerinin anılan madde uyarınca geri verilebilmesinin, yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduklarının açıkça anlaşılması koşuluyla olanaklı bulunduğu yolunda birleştirilmiştir. Bu bakımdan; 4458 sayılı Kanun'un benzer hükümler taşıyan 211. maddesinin uygulanmasında da, iadesi istenen gümrük vergilerinin kanunen ödenmelerinin veya tahakkuk ettirilmelerinin gerekmediğinin açıkça; yani, herhangi bir inceleme, araştırma ve yoruma gerek olmaksızın anlaşılabilir olması koşulu aranmalıdır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Olayda, davacı adına 2021 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 9 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "taze muz" cinsi eşyanın ithali esnasında yukarıda maddelerine yer verilen 474 sayılı Kanun'un verdiği yetkiye dayanarak Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ve 4458 sayılı Kanun'un 15. maddesi hükmü uyarınca 626 USD/Ton olarak tahakkuk ettirilip tahsil edilen ithale konu eşyanın kıymeti ile herhangi bir ilgisi bulunmayan ek mali yükümlüğün iadesi istemiyle yapılan geri verme başvurusunun reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine yönelik işlemin iptali ile tahsil edilen ek mali yükümlülüğün tecil faizi ile birlikte iadesi istemiyle açılan işbu davada; Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinde öngörülen koşullarının oluşup oluşmadığının irdelenerek ulaşılacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, Mahkemece, yukarıda yer verilen Kanun maddeleri ve Cumhurbaşkanı kararı nazara alınmaksızın ve davacıdan ek mali yükümlük tahakkuk ettirilerek tahsil edilmesinin gerekip gerekmediği hususunda değerlendirme yapılmaksızın, maddi olay ve hukuki durumunun yanlış nitelendirilmesine dayalı olarak uyuşmazlığın gözetim kıymetiyle ilgili olduğunun kabulü suretiyle verilen kararda ve bu karara yönelik istinaf başvurusunun reddedilmesine dair temyize konu kararda isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. Yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 09/12/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.