Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2025/700 E.,  2025/6707 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2025/700
Karar No : 2025/6707

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av....

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Isparta ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin, imar planında E=0.75, Yençok=9 kat olan yapılaşma koşullarının kat adedi aynı kalarak emsalinin 1.60 olarak düzenlenmesi yönünde imar planı değişikliği yapılması istemli başvurunun reddine yönelik Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E... K... sayılı kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlığa konu parselin bulunduğu alanda kat adedinin aynı kalarak emsalin 1.60 olarak düzenlenmesine ilişkin plan değişikliği talebinin, önceki plan kararlarını değiştirmeyeceği ve genel plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacağı anlaşıldığından, dava konusu belediye meclisi kararında hukuka uyarlık görülmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; 3194 sayılı İmar Yasası'nın Ek-8.maddesinde, parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini, bina yüksekliğini arttıran imar planı değişikliği yapılamayacağının açıkça kurala bağlandığı, davaya konu parselin E=0.75, Yençok=9 kat olan yapılaşma şartının kat adedinin aynı kalarak emsalinin 1.60 olarak düzenlenmesi yönünde plan değişikliği yapılması isteminin, nüfusu ve yapı yoğunluğunu artıracak nitelikte bir plan değişikliği olduğu göz önüne alındığında, davacının bu talebinin kabul edilmesine hukuken olanak bulunmadığı, bu nedenle davacının talebinin reddi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde de her hangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı, davanın reddine karar verilmesi gerekirken dava konusu işlemin iptali yönünde verilen Mahkeme kararında isabet görülmediği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddi karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu parsele yönelik önceki imar planı kararlarına ilişkin yargı yerlerince verilen iptal kararları uyarınca tesis edilmesi gerektiği halde Mahkeme kararları dikkate alınmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamakta olup iptaline karar verilmesi gerektiğinden, temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dosyanın ve Dairemizin 10/12/2025 tarihi, E:2022/2082, K:2025/6704; E:2023/5143, K:2025/6705; E:2025/845, K:2025/6706 sayılı kararlarının birlikte incelenmesinden; uyuşmazlığa konu Isparta ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... sayılı yapı adasının ... tarih ve ... sayılı belediye meclis kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında, E=0.75 ve Hmax=Serbest yapılaşma koşullarına sahip “konut dışı kentsel çalışma alanı” olarak planlı iken yapı adasındaki maliklerin istemi doğrultusunda ve donatı olarak bedelsiz terk etmeyi taahhüt ettikleri alan karşılığı olarak ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararı ile yapılan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile E=1.60 ve Hmax=Serbest yapılaşma koşullarına sahip “konut alanı” olarak, kullanım kararı ve yapılaşma koşullarında değişikliğe gidildiği; ... sayılı yapı adasındaki bir kısım parsel maliklerinin bedelsiz terk yapmaktan kaçınmaları nedeniyle terk koşulunun sağlanmadığı gerekçesiyle, bu parseller bakımından 2011 tarihli imar planı değişikliği sonucunda artırılan yapı yoğunluğunun düşürülmesine ve bu kapsamda ... sayılı imar adasına parselasyon sonucunda başka bir imar adasından getirilerek davacıya tahsis edilen ... ada, ... sayılı parsele yönelik olarak da yapılaşma koşullarının azaltılmasına dair ... tarihli, ... sayılı belediye meclisi kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile “konut alanı” kullanım kararının korunduğu ancak yapılaşma koşullarının E=0.75 ve Hmax=Serbest olarak düşürüldüğü; ardından ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde uyuşmazlık konusu parselin; E=0.75 ve Yençok=Serbest yapılaşma koşullarına sahip “konut alanı” olarak belirlendiği; ...tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararına ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde dava konusu ... ada, ... sayılı parsel E=0.75 ve Yençok=Serbest yapılaşma koşullarına sahip “konut alanı” olarak plan değişikliğine konu edilirken, aynı imar adasındaki ... sayılı parselde ise "konut+ticaret alanı" kullanım kararının geliştirildiği; davacı tarafından 05/02/2016 tarihli imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:...sayılı kararının kanun yolu aşamalarından geçerek kesinleştiği; belediye meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılarak, ... ada, ... ve ... sayılı parseller ile ... ada, ... sayılı parseller arasından 3 metre genişliğinde yaya yolu açılmasına ve yapılaşma emsallerin iki ada olarak ayrılmasına karar verildiği, ayrıca bu alanda yol açılmasından dolayı yapılaşma emsalinin brüt alan üzerinden hesaplanmasına dair plan notunun eklendiği; 21/05/2021 tarihli plan değişikliğinin iptali istemiyle davacı tarafından açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ...İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararının kanun yolu aşamalarından geçerek kesinleştiği; bunun üzerine Isparta Belediye Meclisi'nin... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri kabul edilerek dava konusu ... ada, ... sayılı parselin "konut alanı" ve "yol boyu ticaret alanı" kullanımında gösterildiği ve parsele yönelik yapılaşma koşullarının E=0.75, Yençok=9 kat olarak belirlendiği, ... ada, ... sayılı parsel ile ... ada, ... ve ... sayılı parsellerin arasında açılmış olan 3 metrelik yaya yolunun iptal edildiği ve ... ada, ... sayılı parsel ile ... ve ... sayılı parseller arasındaki sınırın ada ayrım çizgisi ile bölünmesi, mevcut çekme mesafelerinin bu ayırma çizgisine göre belirlenmesine, ... sokak cephesinin tamamının yol boyu ticaret taramasının yapılması ve değişikliklerin 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlenmesine karar verildiği; davacı tarafından ... ada, ... sayılı parselin, imar planında E=0.75, Yençok=9 kat olan yapılaşma koşullarının, kat adedi aynı kalarak emsalinin 1.60 olarak düzenlenmesi yönünde plan değişikliği yapılması istemli başvuruda bulunulması üzerine, başvurunun reddine yönelik Isparta Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararının alındığı anlaşılmaktadır.
Bunun üzerine Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2. maddesi; "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.", 11. maddesi; "Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.", 138. maddesinin son fıkrası; Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükümlerini kurala bağlamıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasası'nın 28. maddesinin 1. fıkrasında; "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.", 3. fıkrasında; "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir." hükümleri yer almıştır.
3194 sayılı İmar Yasası'nın 5. maddesinde, nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan; uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan, olarak tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Hukuk devleti ilkesinin olağan bir sonucu olarak idarenin yargısal denetiminin yapılabilmesi gerekmektedir. Anayasa'nın 125. maddesinde yer alan idarenin her türlü eylem ve işleminin yargısal denetime tâbi olacağı yolundaki âmir hüküm, belirtilen ilkenin somut hâlini teşkil etmektedir. Hukuk devletinin gereği olarak idarenin yargısal denetimi ancak idari yargı mercilerince verilen kararların, fiilî ve hukukî imkansızlık dışında gecikmeksizin yerine getirilmesi ile mümkün olacaktır.
Yukarıda yer verilen emredici hukuk kurallarına göre, idarelerin yargı kararlarını gecikmeksizin uygulaması yasal bir zorunluluk olup, idarenin yargı kararlarına uyması ve bu kararların gereklerine göre işlem tesis etmesi ya da eylemde bulunmak zorunda olması aynı zamanda hukuk devleti olmanın da bir gereğidir. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan "hukuk devleti" ilkesi uyarınca idarenin mahkeme kararlarını "aynen" ve "gecikmeksizin" uygulamaktan başka bir seçeneği bulunmamaktadır. Başka bir deyişle, yargı kararlarının uygulanması bakımından idare ''bağlı yetki'' içerisinde bulunmaktadır.
2577 sayılı Yasanın 28. maddesinde öngörülen süre içerisinde Mahkeme kararlarının yerine getirilmemesi durumunda, idarenin sorumluluğunun ortaya çıkacağı kuşkusuzdur.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
İdare Hukukunda "iptal" kararı, bir işlemin hukuka uygun olup olmadığını denetleyen yargı organının işlemin geçerliliğini etkileyen bir sakatlık saptaması halinde, işlemin geriye yürür biçimde ortadan kalkmasını sağlayan bir yargı hükmüdür.
Somut uyuşmazlıkta, davaya konu ... ada, ...sayılı parsel, ... sayılı imar adasına parselasyon sonucunda başka bir imar adasından getirilerek davacıya tahsis edilen imar parseli olduğundan, hukuksal değeri ve geçerliği tartışma dışı bırakılarak, ... sayılı yapı adası malikleri ile idare arasındaki bedelsiz terk karşılığı emsal artışına ilişkin yapılan anlaşmanın, ... ada, ... sayılı parsel malikine karşı ileri sürülemeyeceği açıktır. Uyuşmazlık konusu ... ada, ... sayılı parsel, kadastral parseli başka bir alanda olan davacıya, mevzuat hükümleri ve parselasyona ilişkin ilkeler uyarınca, imar planında E=1.60 ve Hmax=Serbest yapılaşma koşullarına sahip “konut alanı” kullanımlı imar parseli olarak, tahsis edilmiş ve tapu tescil işlemi de gerçekleştirilmiştir. İlerleyen süreçte dava konusu parsel ile ilgili olmayan hususlar nedeniyle davalı idarece imar planı değişiklikleri yapılarak parsele ilişkin yapılaşma koşulları düşürülmüş ise de, söz konusu plan değişikliklerinin, yargı yerlerince iptallerine karar verildiği ve bu kararların kanun yolu aşamalarından geçerek kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, alana ilişkin yeni plan çalışmalarının yargı yerlerince verilen iptal kararları dikkate alınarak yapılması hukuk devleti ilkesinin bir gereği olduğundan, davacının fazlaya ilişkin talebinin bulunmadığı ve 2011 yılı imar planındaki dava konusu parsele dair E=1.60 olan yapılaşma koşulunun tekrar belirlenmesine yönelik istemde bulunduğu anlaşıldığından, belirtilen istemin reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf isteminin kabulüne, kararın kaldırılmasına, davanın reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddine dair temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/12/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.