Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2025/689 E.,  2025/6700 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2025/689
Karar No : 2025/6700

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı/...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Maddeler ve Metal Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... mahallesi,... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 704.515,06 TL, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca (bir ay içerisinde aykırılığın giderilmemesi halinde) 16.247.080,00 TL para cezası verilmesine ilişkin... tarihli ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümen kararı ile 01.07.2022 tarihli yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:... K:... sayılı kararda; dava konusu yapı tatil tutanağının 01/07/2022 tarihinde düzenlendiği ve aynı tarihte yapı yerine asıldığı, bakılmakta olan davanın ise 10/11/2022 tarihinde açıldığı, davanın yapı tatil tutanağına ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmadığı, davacı tarafından işleme konu imalatlara ilişkin olarak 08/07/2022 düzenleme tarihli, ... başvuru numaralı, 08/11/2022 düzenleme tarihli, ... başvuru numaralı, 02/11/2022 düzenleme tarihli, ... başvuru numaralı, 08/11/2022 düzenleme tarihli, ... başvuru numaralı, 08/11/2022 düzenleme tarihli, ... başvuru numaralı yapı kayıt belgelerinin alındığının belirtildiği, 10/04/2023 tarihli ara kararı üzerine gönderilen bilgi ve belgelerden yapı kayıt belgelerinin iptaline ilişkin işlem olmayıp, anılan yapı kayıt belgelerin halen aktif olduğu, davalı idarece bazı yapıların 31/12/2017 tarihinden sonra inşa edildiğinin uydu fotoğraflarından anlaşıldığı belirtilmek suretiyle dava konusu işlemin tesis edildiği, 10/04/2023 tarihli ara kararı ile işleme konu yapıların hangilerinin 31/12/2017 tarihinden sonra inşa edildiğine dair detaylı tespitin yapılıp yapılmadığı, 31/12/2017 tarihinden önceki yapıların dava konusu işlemlere dahil edilip edilmediğinin sorulması üzerine davalı idarece verilen cevapta google earth uydu görüntüsü üzerinde işaretli olan yapıların 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığının tespit edildiğinin belirtildiği görülmüş ise de fotoğrafta yer alan yapıların net olarak anlaşılamadığı, fotoğrafta işaretli yapılar dışında kalan yapılardan yapı kayıt belgesi kapsamına giren yapıların olup olmadığı ve bu yapıların dava konusu işleme dahil edilip edilmediğinin net olarak belli olmadığı anlaşıldığından, davacı tarafından alınan yapı kayıt belgelerinin halen aktif olduğu ve davalı idarece "bazı yapıların" 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığının belirtildiği dikkate alındığında, davalı idarece hangi yapıların yapı kayıt belgesi kapsamında olduğu, hangi yapıların 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı tek tek tespit edilerek, 31/12/2017 tarihinden sonra yapılan imalatların dava konusu işlemde belirtilmek suretiyle bu yapılar yönünden 3194 sayılı Kanun uyarınca işlem tesis edilmesi gerekirken bu yönde detaylı bir tespit yapılmaksızın "bazı imalatların 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı" gerekçesiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu encümen kararının iptaline, yapı tatil tutanağı yönünden davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu... İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 01.07.2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... mahallesi,... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız olarak 117 m² sundurma yapı, 575 m² sundurma yapı, 50 m² kantar, 58 m² prefabrik kantar, demir ayaklar üzeri saç malzemeyle örtülü 65 m² yapı, 221 m² konteyner yapılar birleştirilerek oluşturulan yapı, 13 m² konteyner güvenlik olarak kullanılan yapı, 4,10 m x 2,90 m ölçülerinde saç malzeme kullanılarak oluşturulan yapı, 3,70 m x 2,90 m ölçülerinde saç malzeme kullanılarak oluşturulan yapı, 13,50 m x 7,50 m ölçülerinde demir ayak üzeri saç malzemeyle örtülü yapı, 65 m² alan kapsayan konteyner yapı, demir direkler üzeri saç malzemeyle örtülü 85 m² alan kaplayan yapı, demir direkler üzeri ve yanları saç malzemeyle örtülü 50 m² alana oturan yapı, 10,50 m x 2,50 m ölçülerinde iki adet sıvı tankı, üzeri ve yanları saç malzemeyle örtülü 155 m² depo yapı, 105 m² alana oturan saç malzeme ile yanları ve üzeri örtülü yapı, 15,30 m x 4,70 m ölçülerinde etrafı saç malzeme ile örtülü ve üzeri yine saç malzeme ile örtülü yapı, 5,50 m x1,60 m ölçülerinde mazot tankı, 85 m² alana oturan üzeri ve yanları saç malzeme ile örtülü banyo, soyunma odası, bu yapının arka cephesinde 105 m² alana oturan saç malzeme ile çevrili yapı, 30 m² alan kaplayan üzeri ve yanları saç malzemeyle örtülü yapı, 14.210 m² saha betonu imalatı tespit edilmiştir.
Bu tespitler üzerine Aliağa Belediye Encümeninin ...tarihli ve ... sayılı kararıyla davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 704.515,06 TL, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca (bir ay içerisinde aykırılığın giderilmemesi halinde) 16.247.080,00 TL para cezası verilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; "Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır..." hükmüne yer verilmiştir.
18/05/2018 tarih ve 30425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16. maddesi ile eklenen 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16. maddesinin 1. fıkrasında; "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir."; 9. fıkrasında "Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz."; 11. fıkrasında ise, "Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan 06/06/2018 tarihli, 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in "Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar" başlıklı 8. maddesinde "(1) Yapı Kayıt Belgesi;
a) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde, 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda,
b) İstanbul tarihi yarımada içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda,
c) 19/5/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda,
ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde,
d) Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde, bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez.
(2) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir,..." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması (31/12/2018 tarih ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, başvuru süresi 15/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.), bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi (31/12/2018 tarih ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, yapı kayıt bedeli ödeme süresi 30/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.) halinde yapı kayıt belgesi verilebileceği, başvuranların beyanına göre Bakanlık veya yetkilendireceği kurum ve kuruluşlarca verilen yapı kayıt belgelerinin, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar ilgililere geçici süreliğine bazı haklar tanıdığı; 3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesinin 9. ve 11. fıkralarında ise, anılan Kanun hükmünden yararlanması yasaklanan yapı ve alanların açıkça belirlendiği, 06/06/2018 tarihli, 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğin 8. maddesinin 1. fıkrasında; 3194 sayılı Kanunun Geçici 16/9 ve 16/11 maddelerinde belirlenen ve anılan Kanun hükmünden yararlanması açıkça yasaklanan yapı veya alanların, kanunda öngörülen düzenleme ile aynı doğrultuda sınırlandığı; anılan Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında ise, anılan madde uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda yapı kayıt belgesinin iptal edileceği anlaşılmaktadır.
Bu durumda 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16. maddesi ve Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar ile getirilen "üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde inşa edilmemiş olma" şartının sağlanamaması durumunda, bu yapıya ilişkin düzenlenen yapı kayıt belgesinin ilgililere herhangi bir hak bahşetmeyeceği ve taşınmaz üzerinde ruhsatsız olarak inşa edilen yapılar hakkında 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi uyarınca tesis edilen işlemleri hukuka aykırı hale getirmeyeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 01.07.2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi,... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar tespit edilmesi üzerine Aliağa Belediye Encümeninin ...tarihli ve ... sayılı kararıyla taşınmazda kiracı olan davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 704.515,06-TL, aynı maddenin (ç) bendi uyarınca 16.247.080,00-TL para cezası verildiği, yapı tatil tutanağı düzenlendikten sonra, davacı tarafından davalı idareye para cezasına konu yapılara ilişkin yapı kayıt belgelerinin sunulduğu, İzmir Valiliği Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında söz konusu yapı kayıt belgelerinin sistemde aktif ve yürürlükte olduğunun bildirildiği, bununla birlikte dava konusu encümen kararında Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8.maddesinin 2.fıkrasının (d) bendinde yer alan "Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde, bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez." hükmü gereği yapı kayıt belgelerinin dikkate alınmadığının belirtildiği, bahse konu yapı kayıt belgelerine ait "imar barışı kayıt başvurusu ve sorgulaması" belgelerinde taşınmazın mülkiyet durumunun "hazine arazisi" olarak belirtildiği, ancak davalı idarenin 03.11.2022 tarihli savunma dilekçesinde para cezasına konu yapıların Toplu Konut İdaresi Başkanlığının mülkiyetinde olduğu ve özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar için alınan yapı kayıt belgelerinin geçerli olmayacağının belirtildiği, öte yandan UYAP bilişim sistemleri ortamında yapılan sorgulamada ise davaya konu taşınmazın, 12.12.2023 tarihi itibarıyla imar uygulaması neticesinde, ... mahallesi,... ada, ... parsel sayılı taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığının mülkiyetinde olduğu anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince her ne kadar "davacı tarafından alınan yapı kayıt belgelerinin halen aktif olduğu ve davalı idarece bazı yapıların 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığının belirtildiği dikkate alındığında, davalı idarece hangi yapıların yapı kayıt belgesi kapsamında olduğu, hangi yapıların 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı tek tek tespit edilerek, 31/12/2017 tarihinden sonra yapılan imalatların dava konusu işlemde belirtilmek suretiyle bu yapılar yönünden 3194 sayılı Kanun uyarınca işlem tesis edilmesi gerekirken bu yönde detaylı bir tespit yapılmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu encümen kararının iptaline karar verilmişse de 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16. maddesi ve Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar ile getirilen "üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde inşa edilmemiş olma" şartı kapsamında mülkiyeti Toplu Konut İdaresi Başkanlığına ait taşınmazlar üzerinde yapılan yapılar için alınmış olan yapı kayıt belgelerinin, yapı sahiplerine herhangi bir hak bahşetmeyeceği ve taşınmaz üzerinde ruhsatsız olarak inşa edilen yapılar hakkında 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi uyarınca tesis edilen para cezası verilmesine ilişkin kararın hukuka uygunluğunun değerlendirilmesine engel olmayacağı açık olduğundan, İdare Mahkemesince öncelikle davaya konu ruhsatsız yapıların inşa edildiği dönemde taşınmazın kime olduğunun tespit edilerek bu kapsamda yapı kayıt belgelerinin geçerliliğinin ortaya konulması gerekmektedir.
Bu itibarla; belirtilen husus araştırılmadan eksik inceleme sonucu verilen encümen kararının iptali yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen süre aşımı nedeniyle reddi, kısmen dava konusu encümen kararının iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak davalı idare tarafından encümen kararının iptaline ilişkin kısım yönünden yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/12/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.