Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2025/683 E.,  2025/6702 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2025/683
Karar No : 2025/6702

TEMYİZ EDENLER: I- (DAVACI) ... Gemi Söküm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF : I- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı
II- (DAVACI) ... Gemi Söküm Sanayi ve Ticaret A.Ş.

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 547.455,32-TL, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca (bir ay içerisinde aykırılığın giderilmemesi halinde) 10.114.440,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Aliağa Belediye Encümeninin...tarih ve ... sayılı kararı ile bu işlemin dayanağını teşkil eden 04/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu yapı tatil tutanağının 04/07/2022 tarihinde düzenlendiği ve aynı tarihte yapı yerine asıldığı, bu tarihi izleyen günden itibaren 60 (altmış) gün içerisinde en son 02/09/2022 tarihine kadar yapı tatil tutanağının iptali istemiyle dava açılabileceği halde bu süre geçtikten sonra 20/09/2022 tarihinde açılan bu davanın, yapı tatil tutanağına ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmadığı; dava konusu encümen kararının III. sınıf A grubu ve II. sınıf B grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle hesaplanan 879.421,44-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden hukuka uygun olduğu, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 9.782.473,88-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden ise bu grup içerisinde hesaplanan saha betonunun, metrekare bazında hesaplanamayacağı için verilecek para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendine göre yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiğinden ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesi uyarınca, yargı kararı ile idarelerin işlem tesisine zorlanamayacağı gibi idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceğinden işlemin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu Aliağa Belediye Encümenin ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacıya verilen para cezasının 9.782.473,88-TL'lik kısmının iptaline, 879.421,44-TL'lik kısmı yönünden davanın reddine, 04/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı yönünden ise davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; tespite konu "50 m² kantar, (3x7)m konteyner (2 adet) İSG yapısı" imalatların davalı idarece 2. sınıf B grubu yapı kapsamında görülmek suretiyle temel ceza hesaplandığı, artırım oranları da uygulandıktan sonra idari para cezası toplamının 105.713,15-TL olarak hesaplandığı, Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2022/2 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ'in II. Sınıf B Grubu yapıların sayıldığı kısmın 2. sırasında "Tek katlı ofisler, dükkân ve basit atölyeler"e yer verildiği ve söz konusu yapıların bu kapsamda olmadığı, para cezasına konu yapıların hem niceliği hem de niteliği dikkate alındığında, Tebliğ'in I. Sınıf A Grubu yapıların sayıldığı kısmın 6. sırasındaki "Kalıcı kullanımı olan yardımcı yapılar" kapsamına girdiği anlaşıldığından, uygulanan ceza artırımlarıyla birlikte bu kısma isabet eden 105.713,15-TL'nin hukuka aykırı hale geldiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine, davacının istinaf başvurusunun; yapı tatil tutanağı ile encümen kararının 773.708,29-TL kısmı yönünden reddine, 105.713,15-TL kısmı yönünden kabulü ile İdare Mahkemesi kararının belirtilen kısmının kaldırılmasına ve encümen kararının 105.713,15-TL kısmının da iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ : Davalı idare tarafından, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır. Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 04/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile; demir direkler üzerine saç malzeme konularak 60 m2 otopark, 354 m2 tek katlı betonarme yemekhane ve kazan dairesi, 50 m2 kantar, tek katlı tuğla örülerek 2,30x2,30 m ölçüterinde güvenlik kulübesi, 3,00x7,00 m ölçülerinde iki katlı konteyner yapı, 268 m2 tek katlı idari bina, 5,90x1,50 m ölçülerinde LPG ünitesi, 2 m çapında oksijen ünitesi, demir direkler üzeri saç malzeme ile örtülü 81,5 m2 sundurma, etrafı gaz beton ile örülü üzeri sandviç panel ile örtülü 713 m2 depo, 4,10x2,80 m ölçülerinde etrafı ve üzeri saç malzeme ile kapatılmış yangın istasyonu, 5,00x6,00 m ölçülerinde çelik ve 8,50x3,80 m ölçülerinde etrafı tuğla üzeri saç malzeme ile kapatılmış ırgat dairesi,13,20x5,90 m ölçülerinde tek katlı tuğla ile etrafı saç ile üzeri kapalı tehlikeli atık deposu, 5,90x10,00 m ölçülerinde demir direkler üzerine saç konularak basınçlı tüp stok alanı, 8138 m2 saha betonu tespit edilmiştir.
Davalı idare tarafından tespit edilen bu ruhsatsız yapılar, III.Sınıf A grubu, II. Sınıf B Grubu ve I.Sınıf A Grubuna dahil olanlar olmak üzere 3 ayrı hesaplama raporunda tespit edilerek aykırılıktan etkilenen toplam inşaat alanları belirlenmiştir.
Aliağa Belediye Encümeninin ...tarih ve ... sayılı kararıyla, III.Sınıf A grubu yapılar için toplam 622 m2, II. Sınıf B Grubu yapılar için 92 m2, I.Sınıf A Grubu yapılar için toplam 9400 m2 üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) fıkrası uyarınca hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin (c) bendinin 5.,8.,12. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanarak 547.455,32-TL, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca hesaplama yapılarak 10.114.440,00-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinde, " 1) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. 2) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; (...) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez..." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının; yapı tatil tutanağına, ...tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararının, III. sınıf A grubu ve II. sınıf B grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle verilen idari para cezalarına yönelik kısımlarında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
Temyize konu kararın;... tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararının, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 9.782.473,88-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmına gelince,
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı ve bu miktar üzerinden (c) bendinin alt bentlerinde belirtilen artırım sebepleri için gösterilen oranlar uyarınca bulunan miktarların eklenmesi sonrasında toplam ceza miktarının bulunacağı belirtilmiş olup, (b) bendinde; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; para cezasının yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün ise, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca yapının inşaat alanı üzerinden; mekansal olarak alan oluşturmayan bahçe duvarı, kapı, pencere, dış cephe kaplaması gibi imalatlarda ise, metrekare bazında hesaplanamayacağı için para cezasının (b) bendine göre yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği anlaşılmaktadır.
3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yapılan yapıların ölçüm yapılmak suretiyle metrekarelerinin somut bir şekilde tespit edilmek suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlenmesi ve bu şekilde belirlenen aykırılıktan etkilenen alana göre temel para cezasının hesaplanması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 04/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilen 60 m2 otopark, 2,30x2,30 m ölçülerinde güvenlik kulübesi, 5,90x1,50 m ölçülerinde LPG ünitesi, 2 m çapında oksijen ünitesi, 81,5 m2 sundurma, 713 m2 depo, 4,10x2,80 m ölçülerinde yangın istasyonu, 5,00x6,00 m ve 8,50x3,80 m ölçülerinde ırgat dairesi, 13,20x5,90 m ölçülerinde tek katlı tehlikeli atık deposu, 5,90x10,00 m ölçülerinde basınçlı tüp stok alanı, 8138 m2 saha betonu olmak üzere toplam 9400,44 m2 aykırılıktan etkilenen alan üzerinden 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca I. Sınıf A Grubu yapılar için öngörülen birim ceza miktarı esas alınarak hesaplanan temel para cezasının, anılan fıkranın (c) bendinin 5.,8. ve 12. alt bentleri uyarınca artırılması ve (ç) bendi uyarınca hesaplanan para cezasının da ilave edilmek suretiyle I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar için toplam ceza miktarının belirlendiği anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince dosya kapsamında yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen 02.03.2023 tarihli bilirkişi raporunda; saha betonu yapısının I. Sınıf A Grubu (kalıcı kullanımı olan yardımcı yapılar) yapısına dahil alana sahip yapı alanı olduğu ve saha betonu da dahil olmak üzere I. Sınıf A Grubu yapılar için hesaplanan 9400,44 m2 aykırılıktan etkilenen alanın, davalı idare tarafından hesaplanan alan ile aynı olduğu tespitine yer verilmiştir.
Her ne kadar temyize konu İdare Mahkemesince, davalı idarenin hesaplama raporunda I. sınıf A Grubu yapılar içinde yer alan saha betonunun, mekansal alan oluşturmadığı ve metrekare bazında hesaplanamayacağı, bu nedenle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği, saha betonuna ilişkin para cezasının maliyet bedeli üzerinden değil aykırılıktan etkilenen alan üzerinden hesaplanmasının, söz konusu para cezası hesaplama cetvelinde yer alan para cezasının tamamını sakatlayacağından bahisle I. sınıf A grubu olarak tespit edilen tüm yapılar için hesaplanan 9.782.473,88-TL para cezasının iptaline karar verilmişse de, davalı idare tarafından saha betonu olarak tespit edilen yapının mekansal olarak bir alan oluşturduğu, ölçüm yapılmak suretiyle metrekaresinin somut bir şekilde tespit edilmek suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlendiği, kaldı ki İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda da saha betonunun, yapı sınıfı ve grubunun 1/A grubu olduğu ve alanın ölçümüne yer verildiği hususu dikkate alındığında, saha betonu olarak tespit edilen yapı hakkında 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplama yapılmasının hukuka uygun olduğu açıktır.
Bu durumda; I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar yönünden davalı idare tarafından yapı sınıfı ve grubu doğru şekilde tespit edildiği dikkate alındığında, işlemin diğer unsurları yönünden inceleme yapılarak karar verilmesi gerekirken dava konusu belediye encümeni kararının I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 9.782.473,88-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptali yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının anılan kısmında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacının temyiz isteminin ise reddine,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine, davacının istinaf başvurusunun yapı tatil tutanağı ile encümen kararının ...TL'lik kısmı yönünden reddine, ...-TL kısmı yönünden kabulü ile ... İdare Mahkemesinin ... gün ve E:... K:...sayılı kararının belirtilen kısmının kaldırılması ve idari para cezasının ...-TL'lik kısmının da iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K... sayılı kararının, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle ...-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmının BOZULMASINA, diğer kısımlar yönünden ONANMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/12/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.