Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2025/678 E.,  2025/6703 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2025/678
Karar No : 2025/6703

TEMYİZ EDENLER: I- (DAVACI) ...Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı/...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF: I- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı/...
II- (DAVACI) ... Demirçelik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız imalat yapıldığından bahisle davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 655.236,57-TL, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca (bir ay içerisinde aykırılığın giderilmemesi halinde) 14.334.040,00-TL olmak üzere toplam 14.989.276,57-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Aliağa Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu işlemin dayanağını teşkil eden 01/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yapı tatil tutanağının 3194 sayılı Kanunun 32. maddesine uygun olarak düzenlendiği, para cezasına konu aykırılığın birden fazla yapıya ilişkin olduğu, bilirkişi raporunda; I. Sınıf A Grubuna giren yapıların toplam alanının idarenin tespitinden farklı olarak 480,52 m² daha az bulunduğu, II. Sınıf B Grubu görülen 50 m² lik yapının ise I. Sınıf A Grubu kapsamında değerlendirildiği, bu tespitlerin temel para cezasını etkilediği, bununla birlikte dava konusu işlemde ve bilirkişi raporunda, 12.926,39 m² saha betonu imalatının yapı olduğuna dair tespit kabul edilmekle birlikte, alanı hesaplanabileceğinden bahisle 42. maddenin 2. fıkrasının (a) bendi kapsamında görülmesinin yerinde olmadığı, saha betonu imalatının kapalı alan oluşturmadığı gibi müstakilen kullanmaya elverişli bir yapı niteliği de taşımadığı, bu sebeple, etrafı ve büyük ölçüde üzeri açık saha betonunun yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan bir uygulama olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu encümen kararının iptaline, yapı tatil tutanağı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ : Davalı idare tarafından, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır. Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle para cezası verilmesine ilişkin kısmının kararda belirtilen gerekçe ile onanması, yapı tatil tutanağı, II. Sınıf A Grubu olarak tespit edilen yapılar için ve II. sınıf B grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle verilen para cezası yönünden ise onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 01/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız imalatlar tespit edilmiş, davalı idare tarafından tespit edilen bu ruhsatsız yapılar, III.Sınıf A grubu, II. Sınıf B Grubu ve I.Sınıf A Grubuna dahil olanlar olmak üzere 3 ayrı hesaplama raporunda tespit edilerek aykırılıktan etkilenen toplam inşaat alanları belirlenmiştir.
Aliağa Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla III.Sınıf A grubu yapılar için toplam 331 m2, II. Sınıf B Grubu yapılar için 50 m2, I.Sınıf A Grubu yapılar için toplam 13.953,04 m2 üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) fıkrası uyarınca hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin (c) bendinin 5.,8.,12. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanarak 655.236,57-TL, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca hesaplama yapılarak 14.334.040,00-TL olmak üzere toplam 14.989.276,57-TL idari idari para cezası verilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinde, " 1) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. 2) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; (...) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez..." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının; 01/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı, ... tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararının III. sınıf A grubu ve II. sınıf B grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle verilen idari para cezalarına yönelik kısımlarında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
Temyize konu kararın; ... tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararının, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 14.520.091,55-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmına gelince,
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı ve bu miktar üzerinden (c) bendinin alt bentlerinde belirtilen artırım sebepleri için gösterilen oranlar uyarınca bulunan miktarların eklenmesi sonrasında toplam ceza miktarının bulunacağı belirtilmiş olup, (b) bendinde; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; para cezasının yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün ise, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca yapının inşaat alanı üzerinden; mekansal olarak alan oluşturmayan bahçe duvarı, kapı, pencere, dış cephe kaplaması gibi imalatlarda ise, metrekare bazında hesaplanamayacağı için para cezasının (b) bendine göre yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği anlaşılmaktadır.
3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yapılan yapıların ölçüm yapılmak suretiyle metrekarelerinin somut bir şekilde tespit edilmek suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlenmesi ve bu şekilde belirlenen aykırılıktan etkilenen alana göre temel para cezasının hesaplanması gerekmektedir.
3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendine göre, temel para cezasının hesaplanmasında, yapı inşaat alanı ile yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, temel para cezasının bu kriterlere aykırı olarak hesaplandığının tespit edilmesi halinde, aykırılığı tespit edilen para cezası miktarına (c) bendinde öngörülen artırım oranları uygulanarak belirlenen toplam para cezasının tamamının iptal edilmesi gerektiği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen 01/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilen ve içerisinde 13420 m2 saha betonu da olmak üzere toplam 13.953,04 m2 aykırılıktan etkilenen alan üzerinden 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca I. Sınıf A Grubu yapılar için öngörülen birim ceza miktarı esas alınarak hesaplanan temel para cezasının, anılan fıkranın (c) bendinin 5.,8. ve 12. alt bentleri uyarınca artırılması ve (ç) bendi uyarınca hesaplanan para cezasının da ilave edilmek suretiyle I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar için toplam ceza miktarının belirlendiği anlaşılmaktadır.
Her ne kadar İdare Mahkemesince, I. Sınıf A Grubu yapılar içinde hesaplanan saha betonunun mekansal alan oluşturmadığı, metrekare bazında hesaplanamayacağı, bu nedenle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi kapsamında görülmesinin yerinde olmadığı, saha betonu imalatının kapalı alan oluşturmadığı gibi müstakilen kullanmaya elverişli bir yapı niteliği de taşımadığı, bu sebeple, etrafı ve büyük ölçüde üzeri açık saha betonunun yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan bir uygulama olarak kabul edilmesi ve 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği ve saha betonuna ilişkin para cezasının maliyet bedeli üzerinden değil aykırılıktan etkilenen alan üzerinden hesaplanmasının, söz konusu para cezası hesaplama cetvelinde yer alan para cezasının tamamını sakatlayacağından bahisle I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar için hesaplanan 14.520.091,55-TL para cezasının iptaline karar verilmişse de, saha betonu olarak tespit edilen yapının mekansal olarak bir alan oluşturduğu, ölçüm yapılarak metrekaresinin somut bir şekilde tespit edilmesi suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlenebildiği, bu nedenle davalı idarece verilen para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanmasının hukuka uygun olduğu açıktır.
Bununla birlikte I. sınıf A grubu yapıların aykırılıktan etkilenen alan miktarının davalı idarece 13.953,04 m2, yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen 25/05/2023 tarihli bilirkişi raporunda ise (12.926,39 m2'si saha betonu olmak üzere) 13.422,00 m2 olarak tespit edildiği, aykırılıktan etkilenen alan farklılığının temel cezayı etkileyen nitelikte olduğu dikkate alındığında, dava konusu işlemin bu kısmının iptaline karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısım yönünden işlemin iptaline ilişkin kısmı açısından sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca tarafların temyiz isteminin reddine,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemlerin kısmen iptaline, davanın kısmen reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak taraflarca yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E..., K:... sayılı kararının I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle ...-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA, diğer kısımlar yönünden ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 09/12/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.