Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2021/10360 E.,  2025/3659 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10360
Karar No : 2025/3659

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Şanlıurfa ili, Harran ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alana ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına dair Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, her ne kadar bilirkişi raporunda, uyuşmazlık konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin planlama tekniklerine, şehircilik ilkelerine, ilgili mevzuata ve kamu yararına uygun olmadığı belirtilmiş ise de, davaya konu taşınmazların 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında aynı fonksiyona ayrıldığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı dava açılmadığı, alt-üst ölçekli planlar arasında bir uyumsuzluk bulunmadığı, alt ölçekli planın üst ölçekli plana aykırı bir hüküm getirmediği, plan hiyerarşisine uygun bulunan dava konusu planda imar mevzuatına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlık konusu taşınmazın 1. sınıf sulu tarım arazisi olduğu, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca tarım dışı kullanım kararı alınmamış bir tarım arazisinin, imar planlarında, tarımsal kullanım amacı dışında herhangi bir amaca yönelik kullanım kararı getirilmesi ve tarımsal amacı dışında kullanılmasının mümkün olmadığı, bu nedenle temyiz isteminin kabulü ile davanın reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Şanlıurfa ili, Harran ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında sulama alanı ve tarım alanı, mevcut imar planlarında ise tarım ve hayvancılık tesis alanı ve akaryakıt servis istasyonu olarak belirlenmiş, Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği yapılmış, bu değişiklik ile tarım ve hayvancılık tesisi alanı olarak tanımlı olan kısımın yaklaşık 3.000 m2 bölümü, dinlenme tesisi ve restoran yapılmak için “akaryakıt-servis istasyonu” alanına dahil edilmiş, Harran ilçe belediyesinden 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun şekilde 1/1000 ölçekli uygulama imar planında değişiklik yapılması talep edilmiş, bunun üzerine Harran Belediye Başkanlığınca Şanlıurfa Valiliği Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünden uyuşmazlık konusu alanın tarım dışı amaçla kullanılması bakımından izin istenilmiş, anılan istem İl Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı kararı alanın 1. sınıf sulu tarım arazisi olması nedeniyle tarım dışı amaçlı kullanılması uygun görülmemiş, bunun üzerine 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ilçe belediyesi tarafından yapılmaması ve aradan 1 yıl geçmesi üzerine dava konusu taşınmazları kapsayan alanda, Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği onaylanmış ve bu değişiklik ile tarım ve hayvancılık tesis alanının bir bölümü (3000 m2) dinlenme tesisi ve restoran yapılmak için akaryakıt ve servis istasyonu alanına dâhil edilmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 24/06/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY (X) :
3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinin 1. fıkrasının c bendinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde: " Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere planlanamaz. "hükmü yer almaktadır.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda tarım arazilerinin çeşitleri ve tarımsal amaç dışında kullanıp kullanılamayacağı, kullanılacaksa koşulları belirtilmiş olup, bu kapsamda Kanununn "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımını" başlıklı 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;
a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,
b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,
c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,
ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,
d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,
e) (Ek: 31/1/2007-5578/3 md.) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,
f) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,
g) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları,
için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. (Ek cümle: 31/1/2007-5578/3 md.) Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir.
Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.
(Ek fıkra: 28/10/2020-7255/21 md.) İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz. Ancak yerleşim alanlarının gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilerek planlanmış alanlarda yeniden izin şartı aranmaz.
Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri kapsamında izin alan işletmeciler, faaliyetlerini çevre ve tarım arazilerine zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler.
Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.
Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planında akaryakıt ve servis istasyonu olarak planlandığı, ilçe belediyesinden üst ölçekli nazım imar planına uygun şekilde 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılmasının istenildiği, davacı Harran Belediyesi tarafından alanın sulu-tarım arazine isabet ettiği ve bu sebeple kullanım değişikliği talebinin uygun görülmediği belirtilmiş, bunun üzerine Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 1/1000 ölçekli uygulama imar planı hazırlanarak onaylanmış ve taşınmaz akaryakıt ve servis istasyonu olarak belirlenmesi üzerine Harran Belediye Başkanlığı tarafından görülmekte olan dava açılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca tarım dışı kullanım kararı alınmamış bir tarım arazisinin, imar planlarında, tarımsal kullanım amacı dışında herhangi bir amaca yönelik kullanım kararı getirilmesi ve tarımsal amacı dışında kullanılmasının mümkün olmadığı bu nedenle planlama kararının plan hiyerarşisinden bağımsız olarak irdelenmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta 1. Sınıf sulu tarım arazisi olan taşınmazın akaryakıt istasyonu olarak belirlendiği, Şanlıurfa İl Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı yazısında alanın 1. sınıf sulu tarım arazisi olması nedeniyle tarım dışı amaçlı kullanılması uygun görülmediğinin belirtildiği, bu itibarla taşınmaza tarımsal amaç dışında getirilen dava konusu kullanım kararında mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmadığından kararının bozulması gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.