Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2024/471 E.,  2024/4344 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/471
Karar No : 2024/4344

DAVACI : 1- ...Turizm Ticaret Limited Şirketi
2- ... Taşıt Kiralama Ticaret Limited Şirketi
VEKİLLERİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ...
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Belediye Başkanlğı
VEKİLİ: Av. ...

DAVANIN KONUSU : Davacılar tarafından, araç alma, satma, kiralama, yıkama, temizlik, lastik, tamir, bakım ve onarım faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Etimesgut Belediye Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile işlemin dayanağı olan, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in EK-2 Gayrisıhhi Müesseseler Listesinin, 8-Diğerleri başlıklı maddesi altında düzenlenen 14.3. bendinin iptali istenilmektedir.

DAVACILARIN İDDİALARI : Motorlu taşıt kiralama konulu ruhsat başvurusunun Etimesgut Belediyesi tarafından, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 8-Diğerleri başlıklı maddesi altında düzenlenen 14.2 ve 14.3 bendine dayanılarak reddedildiği, taşınmazı işyeri olarak ve ticari maksatlı kullanmak için satın aldıkları, iptali istenilen yönetmelik maddesinin Anayasanın 35. maddesi ile teminat altına alınan mülkiyet hakkını kullanmasını engellediği, Yönetmeliğin mülkiyet hakkını sınırlandırılmasında ölçülülük ilkesini aştığı, bu yönüyle Anasanın 13. maddesinin ihlal edildiği, ana taşınmaz kütüğünde konut bulunmamasının istenilmesi özel müteşebbisleri toplu iş merkezlerine yönlendireceği, toplu iş merkezlerinin sınırlı sayıda ve şehrin belli yerlerinde olduğu bu yönüyle Anayasanın 48. maddesindeki özel teşebbüs özgürIüğünün de ihlal edildiği, bireysel işlem yönünden ise; ruhsat başvurusu üzerine idarece işyerlerinde herhangi bir kontrol yapılmadığı, tapuda depolu dükkan olarak görüldüğü halde ruhsat başvurusunun reddedildiği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
Davalı Etimesgut Belediye Başkanlığı tarafından, dava konusu taşınmazda 13 adet mesken, 4 adet ofis ve işyeri ve 1 adet ortak alan (kapıcı dairesi) bulunduğu, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin Ek-2 Gayrisıhhi Müesseseler Listesinin Diğerleri başlıklı 8. maddesinin14-9 bendinde "İkinci el motorlu kara taşıtı ticareti yapılan iş yerleri: İş yerinde ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinden başka ticari faaliyette bulunulmayacaktır... " belirtildiği oysa davacının faaliyet konusu sadece ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti faaliyeti olmadığı bu yönden Yönetmeliğe aykırı olduğu, iptali istenilen yönetmelik hükmünün Anayasa ve yasalara uygun olduğu, insan sağlığını korumak amacıyla özel düzenlemeler getirildiği, meskenlerde yaşayan insanların korunduğu, kara taşıtı ticareti yapan işyerleri için 13 ayrı şart bulunduğu, bu şartların tamamının insan sağlığı ve çevreyi korumak, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti doğanın korunması amaçlarıyla Devletin Anayasa gereği sorumluluğunu yerine getirmek için belirlendiği, meskenlerin altında bu türden iş yerlerinin faaliyet göstermesi halinde söz konusu yapıda ikamet edenlerin park sorunu, giriş-çıkışlarda trafik sorunu yaşanacağı ve bunun da çevreye, altyapıya ve trafiğe yük getireceği ileri sürülmektedir.
Cumhurbaşkanlığını temsilen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu 7. maddesi gereği, gayrisıhhi işyerlerinin kentin belirli bir bölgesinde toplanması gerektiği, yetkili idarelerin gayrisıhhi müesseselerin insan sağlığına zarar vermemesi, çevre kirliliğine yol açmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Davacılardan ... Taşıt Kir.Tic. Ltd. Şti. tarafından araç kiralama, ikinci el araç alma, satma, yıkama, temizlik, lastik, tamir, bakım ve onarım konulu ruhsat talebinde bulunulmakta ise de, motorlu araç sayısı ve kullanımındaki artışın ikinci el oto alım satımı, kiralaması vb işleri yaygınlaştırması, bu nitelikteki işyerlerinin kent içindeki apartmanların zemin katlarında açılması, araçların yol kenarlarında ve apartman girişlerinde sergilenmesi, bu araçların taşıdığı yangın ve patlama tehlikesi de dikkate alındığında özellikle çevre sakinlerinin can ve mal güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması, bina giriş çıkışını engellemesi ve bu konulardaki yakınmaların da artması üzerine bu konuda yetkili olan belediyelerce anılan sakıncaları taşıyan işyerlerinin halkın sağlık ve güvenliğine zarar vermeyecek şekilde, şehirlerin, sağlıklı, güvenli ve kolay yaşanabilir bir hale getirilmesi, hizmetlere ulaşımın kolaylaştırılması ve kalitesinin arttırılması için işyerlerinin faaliyet konularına göre düzenlemeler yapılması belediyelerin görevleri arasında yer almaktadır.
Oto alım, satım ve kiralama gibi faaliyetlerde araçta çıkabilecek muhtemel bir yangın veya patlamanın, mesken niteliği taşıyan bağımsız bölümlerin yer aldığı binada ve çevrede bulunan halkın can ve mal güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturduğu tartışmasızdır.
Belirtilen bu hususlar uyarınca ilgili mevzuat çerçevesinde can, mal ve yangın güvenliği bakımından risk taşıyan işyerlerini halkın sağlık ve güvenliği ile çevreye zarar vermeyecek şekilde düzenleyerek, "Ana gayrimenkulün kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünde, mesken olarak gösterilen bağımsız bölüm bulunmayacağı" yönündeki düzenlemede hukuka, kamu yararına, ölçülülük ilkesine ve hizmet gereklerine aykırılık görülmediği gibi, anılan hüküm esas alınmak suretiyle davacıların ruhsat başvurusunun reddi yönünde tesis edilen bireysel işlemde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
MADDİ OLAY :
Davacılardan ... Ltd. Şti.'nin 20 yıldır oto kiralama işi yaptığını, 08/01/2020 de Ankara ili, Etimesgut ilçesi, ... Mah. ... Sokak, ... adresindeki “depolu dükkan” vasıflı taşınmazı satın aldığı, anılan şirketin taşınmazı grup şirketi olan ... Motorlu Taşıt Kir. Tic. Ltd. Şti.'ne kiraladığı ve bu firma tarafından yapılan motorlu taşıt kiralama konulu ruhsat başvurusunun İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in 8-Diğerleri başlıklı maddesi altında düzenlenen 14.2 ve 14.3 bendine dayanılarak reddedildiği belirtilerek, ruhsat başvurusunun reddine ilişkin Etimesgut Belediye Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı 10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in EK-2'de yer alan Gayrisıhhi Müesseseler Listesi kısmının C) Üçüncü Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler" başlıklı bölümünün, 8- Diğerleri başlıklı alt bölümünün düzenlenen 8.14.3. “Ana gayrimenkulün kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünde, mesken olarak gösterilen bağımsız bölüm bulunmayacaktır.” maddesinin iptali istenilmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE :
09/11/1982 tarih ve 17863 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın;
"Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde, "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." htükmü,
"Kişinin Hakları ve Ödevleri" başlığını taşıyan İkinci Bölümünde yer alan "Mülkiyet hakkı"nı düzenleyen 35. maddesi;
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmünü, "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" başlığını taşıyan Üçüncü Bölümünde yer alan "Çalışma ve sözleşme hürriyeti"ni düzenleneyen 48. maddesi; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.
Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmünü amir bulunmaktadır.
"Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinde, Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.
Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir (...)"
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Yasa'nın 3. maddesinde, belediye sınırları ile mücavir alan içinde kalan tüm iş yerleri ve işletmelere, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye belediyelerin yetkili olduğu belirtilmiş, 4. maddesinde; "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmüne, 5. maddesinde, iş yeri veya işletme açmak isteyen kişinin, işin özelliğine göre Yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak iş yerini düzenledikten sonra ruhsat başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz edeceği; bu başvurunun Yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek kişiye verileceği ve kişinin bu ruhsata dayanarak iş yeri açabileceği hükmüne yer verilmiştir.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in "İşyerlerinin açılması" başlıklı 6. maddesinde, "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz." hükmü yer almıştır.
Anılan Yönetmelik’in EK-2 Gayrisıhhi Müesseseler Listesinin, 8-Diğerleri başlıklı maddesi altında düzenlenen,
8.14.2 maddesinde, “Tapu kütüğünde dükkan, mağaza, ofis ve büro gibi işyeri niteliğini haiz bağımsız bölüm olacaktır.”
8.14.3 maddesinde ise, “Ana gayrimenkulün kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünde, mesken olarak gösterilen bağımsız bölüm bulunmayacaktır” kuralı yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "belediyenin yetki ve imtiyazlarını" düzenleyen 15. maddesinin birinci fıkrasının (o) bendinde, "halk sağlığına ve çevreye etkisi olan işyerlerini kentin belirli bir semtinde toplamak" konusunda belediyelere yetki verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasının (J) bendinde ise; büyükşehir belediyeleri, halk sağlığına ve çevreye etkisi olan işyerlerini kentin belirli bir kısmına toplama konusunda görevli ve yetkili kılınmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacılardan ... Motorlu Taşıt Kir. Tic. Ltd. Şti. tarafından araç kiralama, ikinci el araç alma, satma, yıkama, temizlik, lastik, tamir, bakım ve onarım konulu işyeri açma ve çalışma ruhsat başvurusu davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığınca İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in EK-2'de yer alan Gayrisıhhi Müesseseler Listesi kısmının C) Üçüncü Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler" başlıklı bölümünün, 8- Diğerleri başlıklı alt bölümünün düzenlenen 14.2. ve 14.3. hükümleri gerekçe gösterilerek reddedildiği ve davacı başvurusunun reddine gerekçe gösterilen ana gayrimenkulün kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünde, mesken olarak gösterilen bağımsız bölüm bulunmayacağına ilişkin 14.2 maddesinin Anayasa ile güvence altına alınan mülkiyet hakkına, ölçülülük ilkesine, özel teşebbüs hürriyetine aykırı olduğundan bahisle bireysel işlemle birlikte iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in iptali istenilen hükmünün; ülkemizdeki motorlu araç sayısı ve kullanımındaki artış nedeniyle ikinci el oto alım satımı, kiralaması gibi faaliyet konulu iş yerlerinin yaygınlaşarak, kent içindeki apartmanların zemin katlarında açıldığı, araçların yol kenarlarında ve apartman girişlerinde sergilenmesi nedeniyle araçların yangın ve patlama tehlikesi taşıdığı dikkate alındığında özellikle çevre sakinlerinin can ve mal güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturduğu, trafik güvenliği ile bina giriş çıkışının engellenmesi sonucu şikayetlerin arttığı, anılan sakıncaları giderilmesi adına bu tür işyerlerinin halkın sağlık ve güvenliğine zarar vermeyecek şekilde, şehirlerin, sağlıklı, güvenli ve kolay yaşanabilir bir hale getirilmesi, hizmetlere ulaşımın kolaylaştırılması ve kalitesinin arttırılması için işyerlerinin faaliyet konularına göre ilgili belediyelerce gerekli düzenlemeleri yapılmasının kolaylaştırılması amaçlanmıştır.
Davacı tarafından iptali istenilen Yönetmelik'in EK-2 Gayrisıhhi Müesseseler Listesinin, 8-Diğerleri başlıklı maddesi altında düzenlenen 14.3. bendinde yer alan ana gayrimenkulün kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünde, mesken olarak gösterilen bağımsız bölüm bulunmayacaktır hükmünün, yukarıda belirtildiği şekliyle halkın can ve mal emniyeti, trafik güvenliği yanında sağlıklı bir çevrede yaşamak gibi insanların en temel hakkının güvenliği düşünülerek düzenlendiği dikkate alındığında, ilgili mevzuat çerçevesinde, risk taşıyan işyerlerinin halkın sağlık ve güvenliği ile çevreye zarar vermemek amacıyla, ana gayrimenkulün kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünde, mesken olarak gösterilen bağımsız bölüm bulunmayacağı yönündeki düzenlemenin, davacının iddialarının aksine, Anayasa'ya, hukuka, kamu yararına, ölçülülük ilkesine ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan, iptali istenen yönetmelik hükmünün hukuka aykırı olmamasının sonucu olarak ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebine konu Ankara ili, Etimesgut ilçesi, ... Mah. ... Sokak, No:... adresinde yer alan taşınmazda 13 adet mesken, 4 adet ofis ve işyeri ve 1 adet ortak alan (kapıcı dairesi) bulunduğu, bu nedenle oto alım, satım ve kiralama gibi faaliyetlerde bulunacak işyerindeki muhtemel risklerin mesken niteliği taşıyan bağımsız bölümler ile çevrede bulunan halkın can ve mal güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturabileceği göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu bireysel işlemde de hukuka aykırılık olmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 02/07/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.