Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2023/12348 E.,  2023/5176 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12348
Karar No : 2023/5176

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI): ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

2- MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): ... İnşaat ve Taahhüt Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Köyü Muhtarlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çorum ili, Merkez ilçesi, Burnu Köyü ve ... Köyü, ... ve ... Mevkiinde ... Ruhsat Numaralı (ER:..) sahada işletilmesi planlanan "II-A Grubu Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesine ilişkin olarak "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmesine ilişkin Çorum Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince, dava dosyasında yer alan bilgi, belgeler ile mahallinde yaptırılan bilirkişi ve keşif incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; proje tanıtım dosyasında proje alanında herhangi bir su kaynağının olmadığı belirtildiği halde mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sırasında proje sahasında davacı köyün içmesuyu ihtiyaçlarının temininde kullanılan su kaynakları ve çeşmelerin mevcut olduğu, kaynaklardan çıkan suların proje sahası içerisindeki dere yatağı vadisinde yüzeylenerek, proje sahasını terk ettikten sonra taş ocağına yaklaşık 280 metre mesafede olan su alım noktasına vardığı, ... Köyünün su kaynağının önemli bir kısmının özellikle akifer kayaç niteliğindeki bol kırıklı çatlaklı kireç taşlarından beslenmekte olduğu, ocak sahasında yapılacak olan patlatmalar ve malzeme alımları sonucunda akifer özellikteki kayaçlarda meydana gelecek titreşim ve deformasyonların yeraltı suyu akış düzeni ve kılcal çatlak yapılarının bozulmasına neden olacağı, bu durumun da kaynakların zarar görmesine, zamanla debilerinin düşmesine ve kurumasına sebep olacağı hususlarının tespit edildiği, bu hususlara ilişkin proje tanıtım dosyasında detaylı hidrojeolojik, hidrolojik etüt çalışmalarının yapılmadığı belirtilerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak; davanın süresinde açılmadığı, esasa ilişkin olarak ise; projenin üretim alanı ve üretim miktarı bakımından ÇED Yönetmeliğinin Ek 2' listesine tabi olduğu ve bu kısma ilişkin prosedürün izlendiği, bu tür projelerde PTD'de yer alan hususların yerine getirilip getirilmediğinin faaliyet başladıktan sonra yapılan denetimlerde kontrol ve tespit edildiği, bilirkişi raporundaki jeolojik, tarımsal ve çevresel açıdan yapılan tespitlerin, bu konularda uzman hidroloji ve hidrojeolji mühendisleri tarafından raporlanmaları gerektiği, madencilik açısından yapılan tespitler yönünden ise, gerekli tedbirlerin alınması halinde çevreye zararlı sonuçlara yol açılmayacağına ilişkin uzman görüşünün olduğu belirtilerek, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Müdahil tarafından, usule ilişkin olarak; davanın süresinde açılmadığı, esasa ilişkin olarak ise; taş ocağının 2011 yılından beri işletilmekte olduğu, zamanla rezervinin azalması nedeniyle hemen bitişiğinde ikinci bir ruhsat sahasında faaliyetlere başlanıldığı, projenin faaliyete geçmesiyle yöre insanına iş imkanı sağlandığı, ülke ekonomisine katkıda bulunulduğu, projenin, alanı itibarıyla alternatifinin olmadığı, kamu kurumları tarafından yöredeki tarım, hayvancılık ve su kaynakları üzerindeki etkileri yönünden sakınca görülmediği yönünde görüş bildirildiği, içmesuyu kaynaklarıyla ilgili iddialara yönelik Nisan 2023 tarihli hidrojeoloji mühendisi tarafından düzenlenen hidrojeolojik değerlendirme raporunda, projenin köyün sulama suyuna olumsuz etkisinin bulunmadığı, su kaynaklarına ilişkin olumsuz bir müdahalenin olmayacağına ilişkin taahhütlerde bulunulduğu, patlatmalara ilişkin ise maden yüksek mühendisinden alınan 29/05/2023 tarihli raporda, patlatmaların sarsıntı ve gürültü açısından köy için tehlike oluşturmayacağının tespit edildiği hususları belirtilerek Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davalı yanında müdahil tarafından, Çorum ili, Merkez ilçesi, ... Köyü ve ... Köyü, ... ve ...Mevkiinde yapılması planlanan "Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesine ilişkin olarak proje tanıtım dosyası davalı idareye sunulmuş, davalı idare tarafından ilgili kurumlardan alınan görüşler neticesinde söz konusu projeyle ilgili ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde; g) Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projeler hakkında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı, ğ) Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projelerin çevresel etkilerinin incelenerek, çevresel etkilerinin daha detaylı incelenmesi amacıyla Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararını, h) Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına, 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına, 15. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2 listesinde yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-2 listesinde belirtilen projeler, seçme, eleme kriterlerine tabidir." kuralına yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğe ekli EK-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesinin 27- Madencilik projeleri: a) (Değişik:RG-19/4/2019-30750) 25 hektar ve üzeri arazi yüzeyinde (Kazı ve döküm alanı dahil) planlanan açık işletmeler, b) 150 hektarı aşan (Kazı ve döküm alanı toplamı olarak) çalışma alanında açık işletme yöntemi ile kömür çıkarma, c) Biyolojik, kimyasal, elektrolitik ya da ısıl işlem yöntemleri uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesisleri, ç) 400.000 ton/yıl ve üzeri kırma, eleme, yıkama ve cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisler olarak sayılmış iken, EK-II "Seçme - Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesinin 49. maddesinde ise; a) (Değişik:RG-14/6/2018-30451) Madenlerin çıkarılması (Ek-1 listesinde yer almayanlar), b) Yıllık 5.000 m3 ve/veya 250.000 m2 ve üzeri kapasiteli mermer ve dekoratif taşların kesme, işleme ve sayalama tesisleri, c) 1.000.000 m3/yıl ve üzerinde metan gazının çıkartılması ve depolanması, ç) Karbondioksit, kaya gazı ve diğer gazların çıkartıldığı, depolandığı veya işlendiği tesisler, (Atölye tipi dolum tesisleri hariç), d) Kırma, eleme, yıkama ve cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisler, (Ek-1 listesinde yer almayanlar), e) Cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesisleri, (Ek-1 listesinde yer almayanlar) olarak sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca; bir projenin ÇED Yönetmeliğinin EK-1 listesine mi yoksa Ek-2 listesine mi dahil olduğunun anlaşılabilmesi için, açık işletme yöntemiyle madenlerin çıkarılmasına yönelik projeler bakımından madenin çıkarılacağı alanın büyüklüğüne (Kazı ve döküm alanı olmak üzere madenin çıkarılacağı yüzey alanının (ÇED alanı) 25 hektar ve üzerinde olup olmadığına); projede ayrıca kırma, eleme, yıkama ve cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisin yapılmasının planlanması halinde, bu defa söz konusu tesisin kapasitesine bakılması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; idareye sunulan proje tanıtım dosyasında, kalker ocağı üretim miktarının yıllık 820.000 ton, kırma eleme tesisinin yıllık üretim miktarının 390.000 ton, ruhsat alanının 38,60 Ha, ÇED alanının 24,75 Ha, pasa alanının 9000 m2(0,9 Ha), stok alanının 2,500 m2 (0,25 Ha) olduğunun belirtildiği, kalker ocağından elde edilecek 820.000 ton/yıllık malzemenin 390.000 yıllık/ton kısmının kırma-eleme tesisinde boyutlandırılarak piyasaya sunulacağı, 389.000 ton/yıl kısmının ise boyutlandırılmadan piyasaya sunulacağı bilgisinin verildiği görülmektedir. Davalı idarenin 10/10/2022 tarihli savunma dilekçesinde, davaya konu projeyle ilgili proje tanıtım dosyasında, 24,75 hektarlık alandan malzeme çıkarılması ve çıkarılan malzemenin ebatlandırılması amacıyla kurulan tesisin kapasitesinin ise yıllık 390.000 ton olduğundan bahisle projenin, ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesi kapsamında değerlendirilerek taraflarınca incelenmeye alındığı ileri sürülmektedir.
Bu durumda, ÇED Yönetmeliği'nin yukarıda verilen hükmü gereği, projelerin Yönetmeliğinin Ek-1 listesi kapsamında mı, Ek-2 listesi kapsamında mı değerlendirileceğine ilişkin 25 hektar alan sınırının belirlenmesinde, projenin yüzey alanına kazı ve döküm alanının da dahil edilmesi gerektiği dikkate alındığında, dava konusu projeyle ilgili hazırlanan proje tanıtım dosyasında 24,75 hektar olarak belirlenen ÇED alanına, stok alanı ve pasa alanının dahil edilmediği, bu alanların dahil edilmesi gerektiği, bu alanların da dahil edilmesiyle projenin yüzey alanının 25 hektarı geçtiği açık olduğundan (24,75 + 0,9 + 0,25 = 25,9), davalı idare tarafından, dava konusu projenin değerlendirilmesinde ÇED Yönetmeliğinin Ek-1 listesine tabi projelere özgü sürecin işletilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, projenin ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesi kapsamında çevresel etki değerlendirilmesine tabi tutulması gerekirken, aynı Yönetmeliğin Ek-2 listesi kapsamında değerlendirmeye tabi tutularak verilen "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptaline ilişkin Mahkeme kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin reddine,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 28/09/2023 tarihinde esasta oybirliği, gerekçede oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından temyiz isteminin reddi ile mahkeme kararının aynen onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.