Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2019/4215 E.,  2024/1608 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2019/4215
Karar No : 2024/1608

DAVACI: ... Medikal Dayanıklı Tüketim Malları Gıda Tarım
İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. ...

DAVALILAR : 1-... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. Hukuk Müşaviri ...

2- ... Kurumu
VEKİLİ: Av. ...

DAVANIN KONUSU:
1. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı'nca 31/07/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''32 Kalem Eğitim Amaçlı Laboratuvar Malzemeleri Alımı" işi ihalesinin birinci kısmı uhdesinde kalan davacının mücbir sebep hâlleri dışında süresi içerisinde sözleşme imzalamadığından bahisle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 58. maddesi uyarınca 6 (altı) ay süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 08/11/2018 tarih ve 30589 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan işlemin iptali ve yasaklılık kararı nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 50.000,00-TL maddi, 30.000,00-TL manevi tazminatın en yüksek reeskont faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi istenilmektedir.
2. 04/03/2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 67. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Kanun'un 58. maddesi hükümleri uygulanır" ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nda sözleşme imzalanmaması halinde yasaklama kararı verileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı, yasaklama işlemine dayanak olan dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin 4734 sayılı Kanun'a aykırı olduğu, ihale konusu ürünün ithal bir ürün olduğu, kurda yaşanan artışlar ve ithalata getirilen kısıtlamalar nedeniyle ürünün temininin imkansız hale geldiği, bu durum idareye bildirilmesine rağmen ihalenin iptal edilmediği, mücbir sebep hali mevcut olmasına rağmen dava konusu yasaklama kararının tesis edildiği, yasaklama kararı verilirken kırk beş günlük azami süreye uyulmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
Kamu İhale Kurumu tarafından, 4734 sayılı Kanun'un 58. maddesinde sözleşme imzalanmaması halinde yasaklama kararı verileceğinin açık bir biçimde düzenlendiği, dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin üst hukuk normlarına uygun olduğu, davacının mücbir sebep olarak ileri sürdüğü hususların sözleşmenin imzalanmasına engel teşkil etmediği;
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, davacı tarafından ihalenin iptaline ilişkin olarak ilgili mevzuatta yer alan usuller çerçevesinde yapılmış herhangi bir şikayet ya da itiraz başvurusunun mevcut olmadığı, 4734 sayılı Kanun'un 58. maddesinde sözleşme imzalanmaması halinde yasaklama kararı verileceğinin açık bir biçimde düzenlendiği, dava konusu Yönetmelik'te de üst hukuk normu olan Kanun ile uyumlu şekilde düzenleme yapıldığı, mücbir sebep iddiasının yerinde olmadığı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'UN DÜŞÜNCESİ :
Dava; davacı şirketin, 6 ay süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmasına ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı'nın 08/11/2018 tarih ve 2018/353255 ihale kayıt nolu işlemi ile 04/03/2009 tarih ve 27159 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 67. maddesinin 3. fıkrasındaki "Kanun'un 58. maddesi hükümleri uygulanır" ibaresinin iptali ve yasaklılık kararı nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık 30.000,00-TL maddi, 20.000,00-TL manevi tazminatın en yüksek reeskont faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 53. maddesinin (a) bendinde, Kamu İhale Kurumu'nun, bu Kanunda belirtilen esas, usul ve işlemlerin doğru olarak uygulanması konusunda görevli ve yetkili olduğu düzenlenmiş, aynı maddenin (b) bendinde, bu Kanuna ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa ilişkin bütün mevzuatı, standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak, geliştirmek ve uygulamayı yönlendirmek görevinin Kamu İhale Kurumunda olduğu, Kurumun, Kurul kararıyla bu Kanunun ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun uygulanmasına ilişkin standart ihale dokümanı, tip sözleşme, yönetmelik ve tebliğler çıkarmaya yetkili olduğu, Kurul ve Kurumun yetkilerini, düzenleyici işlemler tesis ederek ve özel nitelikli kararlar alarak kullanacağı, standart ihale dokümanları, tip sözleşmeler, yönetmelik ve tebliğlerin Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Yasanın 58. maddesinin birinci fıkrasında, "17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
04/03/2009 tarih ve 27159 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 67. maddesinin 3. fıkrasında; " Mücbir sebep halleri dışında, ihale üzerinde kalan istekli, yasal yükümlülüklerini yerine getirerek sözleşme imzalamak zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde, ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilerek Kanunun 58 inci maddesi hükümleri uygulanır....." düzenlemesi yer almaktadır.
Buna göre, ihale üzerinde bırakıldığı halde, mücbir sebep halleri hariç olmak üzere usulüne uygun olarak sözleşme imzalamayan istekli hakkında yasaklama işlemi tesis edilmesinin dayanağını yukarıda metnine yer verilen 4734 sayılı Yasanın 58. maddesi oluşturmakta olup, bu maddeye paralel düzenleme içeren Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 67. maddesinin 3. fıkrasındaki "Kanun'un 58. maddesi hükümleri uygulanır" ibaresinde hukuka ve dayanağı üst norm hükmüne aykırılık bulunmamaktadır.
Davacı şirketin, 6 ay süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmasına ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı'nın ... tarih ve ... ihale kayıt nolu işleminin iptali ile 30.000,00-TL maddi, 20.000,00-TL manevi tazminatın en yüksek reeskont faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi istemine gelince;
Dava dosyanın incelenmesinden; Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Rektörlüğü İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen "32 Kalem Eğitim Amaçlı Laboratuvar Malzemeleri" ihalesinde, ihale üzerine bırakılan, ... Medikal Dayanıklı Tüketim Malları Gıda Tarım İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti.'nin yasal süre içinde sözleşme imzalamaması üzerine, 4734 sayılı Yasanın 44. maddesi uyarınca geçici teminatının irat kaydedilmesine karar verildiği, ayrıca, söz konusu şirket hakkında aynı Yasanın 58. maddesi uyarınca yasaklama işlemi tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Davacı şirket, Dolar kurunda oluşan yükselme nedeniyle ilgili malın ithalat bedelinin ihale bedelinin üzerine çıkması, Amerika Birleşik Devletleri menşeli bazı ürünlerin ithalatında ek mali yükümlülükler uygulanması hususlarının mücbir sebep olarak değerlendirilmesi gerektiğinden bahisle, sözleşmenin mücbir sebep nedeniyle imzalanamadığını, yasaklama kararının bu yönüyle hukuka aykırı olduğunu öne sürmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere, 4734 sayılı Yasanın 58. maddesinin birinci fıkrasında mücbir sebep halinin varlığı, ihale üzerinde bırakıldığı halde sözleşme imzalamayan isteklinin yasaklanmasına ilişkin kurala istisna olarak belirlenmiştir. Buna göre, sözleşmenin ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından mücbir sebep nedeniyle imzalanamaması halinde, anılan istekli hakkında yasaklama tedbiri uygulanamayacaktır. 4734 sayılı Yasada mücbir sebep halleri açık olarak sayılmadığından, sözleşmenin imzalanmasına engel oluşturduğu iddia edilen sebebin mücbir sebep olup olmadığının somut olayın özelliğine göre değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kaldı ki, bahse konu hükümde ifade edilen mücbir sebep halinin edimin ifasına yönelik değil, yalnızca sözleşmenin imzalanmasına yönelik halleri kapsadığının kabulü gerekmektedir. Nitekim, sözleşme imzalandıktan sonra edimin ifasını engelleyen bir mücbir sebebin varlığı halinde 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 10. maddesi kapsamında işlem tesis edilmesi gündeme geleceğinden, 4734 sayılı Kanunun 58.maddesinde ifade edilen mücbir sebebin, edimin ifasına yönelik bir engeli ifade etmediği açıktır.
Uyuşmazlık konusu yasaklanma kararı bu açıdan değerlendirildiğinde; davacı tarafından öne sürülen ve mücbir sebep olarak kabul edilmesi istenilen hususların, edimin ifasına yönelik olduğu, ancak sözleşme imzalanmasına engel oluşturmayacağı görüldüğünden, davacı şirket hakkında tesis edilen yasaklama işleminde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Söz konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, davacı şirketin maddi ve manevi tazminat isteminde de hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı'nca 31/07/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''32 Kalem Eğitim Amaçlı Laboratuvar Malzemeleri Alımı" işi ihalesinin 5 kalem maket alımına ilişkin birinci kısmı için davacı tarafından en avantajlı teklif verilmiş, 05/09/2018 tarihinde onaylanan 31/08/2018 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin belirtilen kısmı davacının üzerinde bırakılmıştır. Anılan komisyon kararı 05/09/2018 tarihinde EKAP üzerinden davacıya bildirilmiş, karara karşı herhangi bir itirazda bulunulmaması üzerine 17/09/2018 tarihinde EKAP üzerinden gönderilen yazı ile davacı şirket sözleşme imzalamaya davet edilmiştir. Sözleşme imzalamak için verilen sürenin son gününe kadar davacı şirket tarafından sözleşme imzalanmaması üzerine, davacı şirket ve davacı şirketin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortağının 6 ay süreyle kamu ihalelerinden yasaklanmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Kesinleşen ihale kararlarının bildirilmesi" başlıklı 41. maddesinde, "İhale sonucu, ihale kararının ihale yetkilisi tarafından onaylandığı günü izleyen en geç üç gün içinde, ihale üzerinde bırakılan dahil olmak üzere, ihaleye teklif veren bütün isteklilere bildirilir. İhale sonucunun bildiriminde, tekliflerin değerlendirmeye alınmama veya uygun bulunmama gerekçelerine de yer verilir. İhale sonucunun bütün isteklilere bildiriminden itibaren; 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün geçmedikçe sözleşme imzalanamaz."; "Sözleşmeye davet" başlıklı 42. maddesinde, "41 inci maddede belirtilen sürelerin bitimini, ön mali kontrol yapılması gereken hallerde ise bu kontrolün tamamlandığı tarihi izleyen günden itibaren üç gün içinde ihale üzerinde bırakılan istekliye, tebliğ tarihini izleyen on gün içinde kesin teminatı vermek suretiyle sözleşmeyi imzalaması hususu bildirilir. (...)"; "Sözleşme yapılmasında isteklinin görev ve sorumluluğu" başlıklı 44. maddesinde, "İhale üzerinde kalan istekli 42 ve 43 üncü maddelere göre kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminat iade edilir. Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir. (...)"; "Kamu İhale Kurumu" başlıklı 53. maddesinde, "Bu Kanunla verilen görevleri yapmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve malî özerkliğe sahip Kamu İhale Kurumu kurulmuştur. Kamu İhale Kurumu, bu Kanunda belirtilen esas, usul ve işlemlerin doğru olarak uygulanması konusunda görevli ve yetkilidir. (...) Kurum, Kurul kararıyla bu Kanunun ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun uygulanmasına ilişkin standart ihale dokümanı, tip sözleşme, yönetmelik ve tebliğler çıkarmaya yetkilidir. Kurul ve Kurum yetkilerini, düzenleyici işlemler tesis ederek ve özel nitelikli kararlar alarak kullanır. Standart ihale dokümanları, tip sözleşmeler, yönetmelik ve tebliğler Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulur."; "İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 58. maddesinin işlem tarihindeki halinde, "17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise İçişleri Bakanlığı tarafından verilir. Haklarında yasaklama kararı verilen tüzel kişilerin şahıs şirketi olması halinde şirket ortaklarının tamamı hakkında, sermaye şirketi olması halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında birinci fıkra hükmüne göre yasaklama kararı verilir. Haklarında yasaklama kararı verilenlerin gerçek veya tüzel kişi olması durumuna göre; ayrıca bir şahıs şirketinde ortak olmaları halinde bu şahıs şirketi hakkında da, sermaye şirketinde ortak olmaları halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmaları kaydıyla bu sermaye şirketi hakkında da aynı şekilde yasaklama kararı verilir. (...) Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırkbeş gün içinde verilir. Verilen bu karar Resmi Gazetede yayımlanmak üzere en geç onbeş gün içinde gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
04/03/2009 tarih ve 27159 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "İhale üzerinde kalan isteklinin sözleşmeye davet edilmesi" başlıklı 66. maddesinde, "(...) Mücbir sebep halleri dışında, ihale üzerinde kalan istekli, yasal yükümlülüklerini yerine getirerek sözleşme imzalamak zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde, ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilerek Kanunun 58 inci maddesi hükümleri uygulanır.(...)"; "İhale üzerinde kalan isteklinin sözleşmeyi imzalamaması" başlıklı 67. maddesinin üçüncü fıkrasında ise, "(3) Mücbir sebep halleri dışında, ihale üzerinde kalan istekli, yasal yükümlülüklerini yerine getirerek sözleşme imzalamak zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde, ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilerek Kanunun 58 inci maddesi hükümleri uygulanır. (...)" kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği"nin 67. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Kanun'un 58. maddesi hükümleri uygulanır." ibaresinin incelenmesi:
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren bir içeriğe sahiptir. Yasama organının yasama tasarrufları dışında, idare, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetki ile, kural koyma (düzenleme yapma) yetkisine sahiptir.
"Kural işlemler" (ya da diğer adıyla "genel düzenleyici işlemler"), üst hukuk kurallarına uygun olarak hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idarî işlemlerdir. Düzenleme yetkisini kullanarak yönetmelik, tebliğ, genelge gibi genel düzenleyici işlemleri yapan idarenin bir işleminin düzenleyici nitelik taşıdığının kabul edilebilmesi için, söz konusu işlemin sürekli, soyut, nesnel, genel durumları belirleyen ve gösteren hükümler içermesi, başka bir anlatımla, belirtilen nitelikte kurallar konulmuş olması zorunlu olup, bu genel düzenlemelerin üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi gerekir.
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar, ilgili bulundukları sektörde düzenleme ve denetleme görevi üstlenmekte olup, bu kuruluşların temel işlevi, toplumsal ve ekonomik hayatın temel hak ve özgürlükler ile yakından ilişkili alanlardaki kamusal ve özel kesim etkinliklerini birtakım kurallar koyarak düzenlemek, konulan kurallara uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemektir.
Dava konusu Yönetmelik kuralı ile, mücbir sebep halleri dışında, ihale üzerinde kalan isteklinin, yasal yükümlülüklerini yerine getirerek sözleşme imzalamaması halinde, ihale üzerinde kalan istekli hakkında Kanun'un ihalelerden yasaklamaya ilişkin 58. maddesi hükümlerinin uygulanacağına ilişkin olarak düzenleme yapılmıştır.
Davacı tarafından, 4734 sayılı Kanun'un 44. maddesinde yasaklama müeyyidesi uygulanacağına ilişkin düzenleme bulunmadığı, dava konusu Yönetmelik kuralı ile atıf yapılan 58. madde de ise sözleşme imzalanmaması halinin yasaklama gerektiren fiiler arasında sayılmadığı iddia edilmektedir.
Bu itibarla, her ne kadar davacı tarafından 4734 sayılı Kanun'un 44. maddesinde yasaklama müeyyidesi uygulanacağına ilişkin düzenleme bulunmadığı, dava konusu Yönetmelik kuralı ile atıf yapılan 58. madde de ise sözleşme imzalanmaması halinin yasaklama gerektiren fiiler arasında sayılmadığı iddia edilmekte ise de, Kanun'un 44. maddesinde sözleşme imzalanmaması halinde geçici teminatın gelir kaydedileceğine ilişkin düzenleme yapıldığı, Kanun'un 58. maddesinde ise mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilebileceğinin açık bir biçimde düzenlendiği, söz konusu Kanun hükümleri ile birbirinden farklı hususlara ilişkin düzenleme yapıldığı, bu bakımdan davacının iddiasının yerinde olmadığı, dava konusu Yönetmelik kuralı ile mücbir sebep halleri dışında yasal yükümlülüklerini yerine getirerek sözleşme imzalamayanlar hakkında ihalelerden yasaklamaya ilişkin 58. madde hükümlerinin uygulanacağına ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri ile uyumlu bir biçimde düzenleme yapıldığı anlaşıldığından, üst hukuk normları ile verilen yetki kapsamında tesis edilen dava konusu Yönetmelik kuralında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Davacının ihalelere katılmaktan yasaklanmasına dair kararın ve tazminat isteminin incelenmesi:
Aktarılan mevzuat hükümlerinden, ihale üzerinde bırakıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilebileceği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı'nca 31/07/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''32 Kalem Eğitim Amaçlı Laboratuvar Malzemeleri Alımı" işi ihalesinin 5 kalem maket alımına ilişkin birinci kısmı için davacı tarafından en avantajlı teklifin verildiği, 05/09/2018 tarihinde onaylanan 31/08/2018 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin belirtilen kısmının davacının üzerinde bırakıldığı, anılan komisyon kararının 05/09/2018 tarihinde EKAP üzerinden davacıya bildirildiği, karara karşı ilgili mevzuatta belirlenen usule uygun olarak herhangi bir itirazda bulunulmadığı ve kararın kesinleştiği, sonrasında 17/09/2018 tarihinde EKAP üzerinden gönderilen yazı ile davacı şirketin on gün içerisinde sözleşme imzalamaya davet edildiği, verilen süre içerisinde davacı tarafından sözleşme imzalanmaması üzerine Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacı şirketin geçici teminatının gelir kaydedilerek ihalelerden yasaklanmasına karar verildiği, devam eden süreçte Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile davacının 6 (altı) ay süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmasının Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'ndan talep edildiği, 22/10/2108 tarih ve E.15065 sayılı yazı ile de konuyla ilgili hukuki mütalaanın Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'na sunulduğu, bunun üzerine davalı idarenin 30/10/2018 tarihli oluru ile davacı ve %50'den fazla hissesine sahip ortağı Emel DEMİR'in 6 (altı) ay süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmasına karar verildiği ve kararın 08/11/2018 tarih ve 30589 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandığı, bunun üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, davacı tarafından sözleşme imzalanmamasının gerekçesi olarak, ihaleye teklif verildikten sonra döviz kurunda yüksek miktarda artış meydana gelmesi ve ihale konusu ürünün ithalatına ek mali yükümlülük getirilmesi nedeniyle ürünün maliyetinin ihale bedelinin çok altında kalması gösterilmiş, ayrıca ürünü yurt dışından temin eden şirket ile ürünün temini hususunda güçlükler yaşandığı belirtilmiştir.
İhale sürecinde ortaya çıkan durumların 4734 sayılı Kanun kapsamında mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için, yükümlülüğün ifasını imkansız hale getirmesi gerekmektedir. Sözleşmenin imzalanmamasına ilişkin mücbir sebep halinin ise edimin ifasına yönelik değil, yalnızca sözleşmenin imzalanmasına yönelik halleri kapsadığının kabulü gerekmektedir. Nitekim, sözleşme imzalandıktan sonra edimin ifasını engelleyen bir mücbir sebebin varlığı halinde 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca işlem tesis edilebileceğinden, 4734 sayılı Kanun'un 58. maddesinde ifade edilen mücbir sebebin edimin ifasına yönelik bir engeli ifade etmediği açıktır.
Bu durumda, davacı şirket tarafından sözleşmenin imzalanmamasının gerekçesi olarak döviz kurunda yaşanan ani artışlar ve ihale konusu ürünün ithalatına yönelik olarak getirilen ek mali yükümler ile ürünü yurt dışından temin eden şirketle ürünün temini hususunda yaşanan güçlükler gerekçe olarak gösterilmiş ise de, döviz kurunda artış yaşanması ve ihale konusu ürünün ithalatına yönelik olarak ek mali yükümler getirilmesinin istekliler açısından sözleşmenin usûlüne uygun olarak imzalanmasına engel teşkil eden bir durum olmadığı, zira ihale dokümanındaki şartları okuyup kabul ederek teklif veren isteklilerin ihale konusu işi ihale dokümanına uygun bir şekilde yerine getirmesini zorunlu kılacak hazırlık ve programlama çalışmalarını, ihale konusu edimin ifasını zora sokmayacak şekilde önceden basiretli bir tacirin sorumluluğunu taşıyarak gerçekleştirmeleri gerektiği, ekonomik dalgalanmalar ve belirsizlikler nedeniyle ihale üzerinde bırakılan isteklilerin sözleşme imzalama yükümlülüğünün ortadan kalkmayacağı, bu bakımdan döviz kurunun ani yükselişinin ve ihale konusu ürünün ithalatına yönelik olarak ek mali yükümler getirilmesinin mücbir sebep olarak kabulünün mümkün olmadığı, ürünü yurt dışından temin eden şirket ile ürünün temini hususunda yaşanan güçlüklere ilişkin iddianın ise yasaklama kararı tesis edildikten sonra ileri sürüldüğü ve sözleşmenin imzalanması halinde ifa imkansızlığının somut olarak ortaya konulamadığı, diğer yandan davacı tarafından sözleşmeye davet yazısı öncesinde mücbir sebep nedeniyle ihalenin iptali için idareye başvurulduğu belirtilmekte ise de davalı idare tarafından davacının elden veya posta yoluyla yapmış olduğu herhangi bir şikayet yahut itiraz dilekçesinin mevcut olmadığının belirtildiği hususları bir arada dikkate alındığında, davacı şirketin anılan ihaleye ilişkin olarak sözleşmeye davet yazısının tebliğ edilmesine rağmen, yasal süresi içerisinde sözleşmeyi imzalamadığı ve 4734 sayılı Kanun'un 58. maddesinde düzenlenen üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmamak fiilini işlediğinin sabit olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer yandan, davacı tarafından, yasaklama kararının yasal süresi içerisinde alınmadığı ileri sürülmekte ise de, hem Kamu İhale Genel Tebliği'nin 28.1.5.1.2. maddesi hem de Dairemizin yerleşik içtihatlarına göre kural olarak idarenin, yasaklama kararının gereğinin yapılmasını bildirdiği yazının ilgili veya bağlı bulunulan Bakanlık'a ulaştığı tarihi izleyen 45 günlük süre içinde yasaklama kararı verilmesi gerektiği, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi tarafından yasaklamaya ilişkin evrakların 10/10/2018 tarihinde yasaklamaya yetkili makama gönderildiği ve yasaklamaya ilişkin Olur'un 30/10/2018 tarihinde imzalandığı görüldüğünden, davacının anılan iddiasına itibar edilmemiştir.
Öte yandan, dava konusu düzenlemeler ile yasaklama işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davacının maddi ve manevi tazminat isteminin de reddi gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, dava açılırken fazla yatırılan ...-TL nispi karar harcının istemi halinde davacıya iadesine,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ,,,-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Davacının manevi tazminat isteminin de reddedilmesi nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 10. maddesinin 4. fıkrası uyarınca ,,,-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 02/04/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.