Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2019/3627 E.,  2024/1374 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2019/3627
Karar No:2024/1374

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...... Kurulu
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... Sınaî Yatırımlar Holding Anonim Şirketi (...) tarafından ... Holding Anonim Şirketi’nin (... Holding) sermayesinin %38,10’una tekabül eden paylarının ... tarihinde satın alınması işlemi sırasında ... Holding ve ... yönetim kurulu üyesi olan davacının imzasıyla toplam 10.000.000,00-TL olacak şekilde düzenlenen 20 adet çek nedeniyle halka açık şirket olan ... Holding’in 10.000.000,00-TL zarara uğratıldığından bahisle 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 21. 110/c ve 115. maddeleri uyarınca davacı hakkında Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına; malvarlığı azaltılan ... Holding’den ... ile olaydan sorumluluğu bulunan davacı ile diğer şahıslardan aktarılan tutarın takip ve tahsil işlemlerine üç ay içerisinde başlanılmasının istenilmesine; anılan tutarın ... Holding’e iade edilmemesi hâlinde Sermaye Piyasası Kurulu (Kurul)'nca iade davası açılmasına; ... Holding tarafından süresi içerisinde takip ve tahsil işlemlerinin gerçekleştirilmemesi durumunda Kurul kararına uyulmaması nedeniyle 6362 sayılı Kanun’un 103. ve 105. maddesi uyarınca işlem yapılmasına; ... Holding’i zarara uğratan çeklerin şirketin defter ve kayıtlarına işlemeyerek gizlenmesi fiili nedeniyle davacı hakkında 6362 sayılı Kanun’un ... ve ...maddeleri uyarınca Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına dair... tarih ve... sayılı Kurul kararının ilgili kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi’nce verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Kurul kararının suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin kısmının kesin ve icraî bir işlem olmaması nedeniyle hukuken incelenme imkânı bulunmadığı;
Kurul kararının diğer kısımlarının davacı yönünden sonuçlar doğurabilecek nitelikte kesin ve icraî bir işlem olması nedeniyle bu kısım yönünden yapılan incelemede; ... tarihinde Mahkeme kayıtlarına giren dilekçeyle davacı tarafından, dava konusu Kurul kararı uyarınca, ... Holding yönetim kurulu tarafından hamili ... olan ve M.Ç.'nin uhdesinde bulunan 10.0000.000,00-TL bedelli çeklerin M.Ç. tarafından bedelsiz iade edilmesi, başkalarına ciro yoluyla devrolunan çeklerin iade edilmesi veya takipteki çeklerin ileride doğabilecek tüm sorumluluğun M.Ç. tarafından üzerine alınması koşullarını içeren sözleşmenin akdedilmesine karar verildiği ve kararın Kamu Aydınlatma Platformu (...)’nda 20/07/2016 tarihinde yayımlandığı, akabinde M.Ç. ile ... Holding arasında imzalanan 29/07/2016 tarihli Borç Tasfiyesi Sözleşmesinin ...’ta yayımlandığı, anılan Sözleşmenin 3. maddesinde çeklerin iadesinin ve iade edilmeyenler yönünden M.Ç.'nin şahsen sorumlu olduğunun kabul ve taahhüt edildiğinin belirtildiği;
09/11/2017 tarihli ara kararına davalı idarece sunulan cevabî yazıdan, dava konusu Kurul kararına dayanak olarak alınan çeklerin M.Ç. tarafından bedelsiz iade edilmesi ve iade edilemeyen çekler yönünden doğabilecek tüm sorumluluğun üzerine alınmasını ...sayan borç tasfiye sözleşmesinin akdedildiği, bu sözleşmenin 20/07/2016 tarihinde ...'ta yayımlandığı, bu hâliyle işlem gereğinin yerine getirilmek suretiyle dayanağının ortadan kalktığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararının bu kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin kısmı yönünden davanın incelenmeksizin reddine; diğer kısımları yönünden ise iptaline karar verilmiş; kararın iptale ilişkin kısmına karşı davalı idare tarafından istinaf başvurusu bulunulmuştur.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usûl ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek "Sermaye Piyasası Kurulu’nun ... tarih ... sayılı kararı uyarınca ... Holding ve ilgili yöneticilerinin Kurul düzenlemelerine uyulmaması nedeniyle alınan savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda, Kurul uzmanlarınca hazırlanan ... tarih ve...sayılı Denetleme Raporu’nda yer alan tespitlerin değerlendirildiği Kurul’un ... tarih ve ... sayılı toplantısında, ...tarihli Kurul kararının gereğinin yerine getirilmesiyle ilgili olarak,
i. Şirket tarafından ilgili kararlara uyma yönünde çaba gösterildiği (10.0000.000,00-TL tutarlı çekin 9.0000.000,00-TL'lik kısmının iadesinin sağlanmış ve alacaklar için davalar açılmıştır.)
ii. Maddi ve fiili imkânsızlıklar (Kurul kararları sonrasında görev yapan ... Holding yönetim kurulu üyelerinin çoğunlukla küçük yatırımcılar olması, ... Holding’in mali imkânsızlıklar içinde olması, genel kurulun toplanamaması, ... Holding'e yönelik haciz ve icra işlemlerinin bulunması) nedeniyle tam olarak yerine getirilemediği,
iii. Kurul’ca kendisine menfaat aktarılan kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulması yanında, bu kişiler aleyhine alacak davası açıldığı (... Asliye Ticaret Mahkemesi E:... ve ...Asliye Ticaret Mahkemesi E:...) veya 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. ve 131. maddeleri çerçevesinde işlem yapılmasının talep edilmiş olması,

iv. ... Holding'in 30/11/2015 tarihli Borsa Yönetim Kurulu kararıyla borsa kotundan süresiz çıkarılmış olması,
v. Şirket'in genel kurullarını dâhi yapamayacak durumda olması hususları göz önünde bulundurularak, ... Holding ve davacı dâhil yöneticileri hakkında ... tarih ve...sayılı kararların yerine tam olarak getirilememesiyle ilgili olarak ayrıca bir idari işlem yapılmamasına' karar verildiği anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesi'nce, dava konusu Kurul kararına dayanak olarak alınan çeklerin M.Ç. tarafından bedelsiz iade edilmesi ve iade edilemeyen çekler yönünden doğabilecek tüm sorumluluğun üzerine alınmasını ...sayan borç tasfiye sözleşmesinin akdedildiği, bu sözleşmenin 20/07/2016 tarihinde ...'ta yayımlandığı, bu hâliyle işlem gereğinin yerine getirilmek suretiyle dayanağının ortadan kalktığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş ise de, borç tasfiye sözleşmesi davacının sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmayıp, tahsil edilemeyen alacaklar bakımından davacının sorumluluğu devam etmektedir.
Ancak, davalı idarenin... tarih ve... sayılı toplantısında alınan kararda, ... Holding tarafından ilgili kararlara uyma yönünde çaba gösterildiği ve 10.0000.000,00-TL tutarlı çekin 9.0000.000,00-TL'lik kısmının iadesinin sağlandığı ve alacaklar için davalar açıldığı, ... Holding ve davacı dâhil yöneticiler hakkında kararların yerine tam olarak getirilememesiyle ilgili olarak ayrıca bir idarî işlem yapılmamasına karar verildiği anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararının yerine getirilmekte olduğu sonucuna ulaşılmıştır." açıklaması eklenmek suretiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığı, davacının güncel bir menfaatinin bulunmadığı, keşide edilen çeklerin davacı tarafından imzalandığı, davacının gerekli özeni göstermediği, çeklerin defter ve kayıtlara intikal ettirilmemesi nedeniyle davacının sorumluluğunun bulunduğu, ... Holding’in malvarlığının azaltıldığı, örtülü kazanç aktarımında bulunulduğu, çeklerden doğan alacağın tamamının iade edilmediği, açılan davaların devam ettiği yerindelik denetimi yapılarak karar verildiği, borç tasfiye sözleşmesinin dava konusu Kurul kararının hukuka uygunluğunu etkilemediği, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
... tarafından ... Holding sermayesinin %38,10’una tekabül eden paylar 10/10/2013 tarihinde 27.500.000,00-TL karşılığında satın alınmıştır. ... Holding ve ... yönetim kurulu üyesi olan davacı ile diğer şahıslar tarafından toplam 10.000.000,00-TL olacak şekilde 20 adet çek halka açık şirket ... Holding tarafından lehtarı ... olacak şekilde keşide edilmiş, ... ise bu çekleri payları satın alan kişiye ciro etmiştir. Kurulca bu işlemlerin incelenmesi üzerine 21/08/2015 tarih ve XXI-15/46-3 sayılı Denetleme Raporu düzenlenmiştir.
Anılan Denetleme Raporundaki tespitler uyarınca 23/05/2016 tarih ve 17/577 sayılı Kurul kararıyla;
"A) (…) karşılıksız çek keşide etmek suretiyle yönetim, denetim ve sermaye bakımından ilişkide bulunulan ...’in M.Ç.'ye olan pay devir borcunun, halka açık ... Holding’e yükletilmesi sonucu halka açık ... Holding'in 10.000.000,00-TL tutarında emsallerine, piyasa teamüllerine, ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkelerine aykırı olarak sermaye veya malvarlığı kaybına uğratılması fiilinde 6362 sayılı Kanun’un 21. ve 110/c maddesinde düzenlenmiş olan suçun maddi ve manevi unsurlarının gerçekleşmesi sebebiyle;
i) Suçtan sorumlu olan ... ve F.Ç. hakkında 6362 sayılı Kanun’un 21, 110/c ve 115. maddeleri ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 37/1. maddesinde çerçevesinde Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına,
ii) Sermaye veya malvarlığı azaltılan ... Holding'den, 6362 sayılı Kanun’un 21. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, lehine faiz hariç 10.000.000,00-TL menfaat sağlanan ... ve olayda sorumluluğu bulunan ..., F.Ç., O.Ş., M.Ç. ve A.Ö. nezdinde aktarılan tutarın üç ay içerisinde tahsil ve takibi için gerekli işlemlerin yapılmasının istenmesine,
iii) Verilen süre içerisinde ... Holding'e Kurulumuzca istenen iadenin yapılmaması durumunda, 6362 sayılı Kanun’un 94. maddesi uyarınca kendilerine faiz hariç 10.000.000,00-TL menfaat sağlanan ... ve olayda sorumluluğu bulunan ..., F.Ç., O.Ş., M.Ç. ve A.Ö. aleyhine, aktarılan tutarın yasal faiziyle beraber ... Holding'e iadesine yönelik Kurulumuzca iade davası açılmasına,
iv) Verilen süre içerisinde, ... Holding tarafından, 6362 sayılı Kanun’un 21. maddesinin 4. fıkrası uyarınca Kurulumuzca yapılan iade talebinin yerine getirilmemesi durumunda, Kurulumuz kararına uyulmaması nedeniyle 6362 sayılı Kanun’un 103. ve 105. maddeleri çerçevesinde işlem yapılmasına,

(…)
B) (...) ... Holding'i sermaye veya malvarlığı kaybına uğratan çek keşidelerinin yasal defter ve kayıtlara intikal ettirilmeyerek gizlenilmesi fiilinde 6362 sayılı Kanun’un 112/1-a ve 112/2-c maddelerinde sayılan suçların maddi ve manevi unsurlarının gerçekleşmesi sebebiyle; ... F.Ç. ve O.Ş. hakkında 6362 sayılı Kanun’un 112/1-a ve 112/2-c maddeleri ...samında işlem yapılmak üzere Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, (…)" karar verilmiştir.
Anılan kararın ... tarih ve ... sayılı işlem ile davacıya bildirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 21. maddesinin 1. fıkrasında, "Halka açık ortaklıklar ve kolektif yatırım kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıklarının; yönetim, denetim veya sermaye bakımından doğrudan veya dolaylı olarak ilişkide bulundukları gerçek veya tüzel kişiler ile emsallerine uygunluk, piyasa teamülleri, ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkelerine aykırı olarak farklı fiyat, ücret, bedel veya şartlar içeren anlaşmalar veya ticarî uygulamalar yapmak veya işlem hacmi üretmek gibi işlemlerde bulunmak suretiyle kârlarını veya malvarlıklarını azaltarak veya kârlarının veya malvarlıklarının artmasını engelleyerek kazanç aktarımında bulunmaları yasaktır."; 92. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Bu Kanun'a tâbî ihraççıların, kanuna, sermaye piyasası mevzuatına, esas sözleşme ve fon iç tüzüğü hükümlerine veya işletme maksat ve mevzuuna aykırı görülen durum ve işlemleri sebebiyle sermayenin veya mal varlığının azalmasına veya kaybına yol açtığının Kurul'ca tespit edilmesi hâlinde, Kurul; a) 6102 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla ilgililerden aykırılıkların giderilmesi için tedbir almasını ve öngörülen işlemleri yapmasını istemeye ve gerektiğinde durumu ilgili mercilere intikal ettirmeye, b) Bu durum ve işlemlerin hukuka aykırılığının Kurul'ca tespiti tarihinden itibaren üç ay ve her hâlde durum ve işlemin vukuu tarihinden itibaren üç yıl içinde iptal davası ve beş yıl içinde butlan veya yokluğun tespiti davası açmaya, c) Bu durum ve işlemlerin mevcudiyetinin ilk derece mahkeme kararı ile tespit edilmesi veya bu karar beklenmeksizin Kurul'un talebi üzerine mahkeme tarafından karar verilmesi hâlinde bu işlemlerde sorumluluğu bulunanların imza yetkilerini kaldırmaya, ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulması hâlinde, yargılama sonuçlanıncaya kadar ilgilileri görevden almaya ve yapılacak ilk genel kurul toplantısına kadar görevden alınan yönetim kurulu üyelerinin yerine yenilerini atamaya, yetkilidir."; 94. maddesinin 1. fıkrasında, "Kurul, 21. maddede belirtilen işlemlerde bulundukları tespit edilen halka açık ortaklıklar, kolektif yatırım kuruluşları ve bunların bağlı ortaklıkları ile iştiraklerinden denetleme sonuçlarının Kurul tarafından belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde ortaklara duyurulmasını istemeye, Kurul'ca belirlenen tutarın tayin edilen süre içinde iadesi için dava açmaya yetkilidir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesiyle iptal davaları, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle açılan davalar olarak tanımlanmıştır. Uygulanan idarî yaptırım sonrasında lehe bir düzenlemenin yürürlüğe girmesi gibi yargı içtihatlarıyla oluşturulan istisnalar dışında, kural olarak bir idarî işlemin hukuka uygunluk denetimi, işlemin tesis edildiği andaki hukukî ve fiilî duruma göre değerlendirilir. Bir idarî işlemin tesisinden sonra ortaya çıkan yeni olgular, işlemin icra edilmesi ve muhatabının işlemin gereğini yerine getirmesi o idarî işlemin hukuka uygunluk denetimi gerçekleştirilirken önem taşımamaktadır.
Bu itibarla, her ne kadar M.Ç. ile şirket arasında 29/07/2016 tarihinde Borç Tasfiye Sözleşmesi'nin akdedildiği, anılan sözleşmenin ...'ta duyurulduğu, sözleşme ...samında 9.000.000,00-TL tutarındaki çekin şirkete bedelsiz olarak iade edildiği, diğer çeklerin tasfiyesine ilişkin sorumluluğun M.Ç. tarafından yüklenildiği, Kurul'un ... tarih ve ... sayılı kararıyla da ... tarih ve... sayılı Kurul kararının tam olarak yerine getirilmemesiyle ilgili olarak ayrıca idarî yaptırım uygulanmamasına karar verildiği gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, kural olarak idarî işlemin gereklerinin muhataplarınca yerine getirilmesi işlemin hukuka uygunluğunu etkilemeyeceğinden ve... tarih ve... sayılı Kurul kararının iptal edilen kısımlarının 6362 sayılı Kanun'un aktarılan maddelerinde belirtilen yetkiye dayanılarak hukuka uygun şekilde tesis edildiği anlaşıldığından, İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına yönelik istinaf başvurusunun açıklama eklenmek suretiyle reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin kısmı haricindeki kısmının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun açıklama eklenmek suretiyle reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 20/03/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.