Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/4254 E.,  2025/2864 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/4254
Karar No : 2025/2864

DAVACILAR : 1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
5- ...
48- ...
49- ...
50- ...
VEKİLLERİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU: Davacılar tarafından, 10/02/2018 tarihli ve 30328 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği"nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde yer alan "kılavuz kaptanların" ibaresinin, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (hh), (ıı), (ii) bentleri ile aynı Yönetmeliğin 69., 70., 71., 72., maddelerinin, 73. maddesinin 2. fıkrasının ve Geçici 2. maddesinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

DAVACILARIN İDDİALARI : Yönetmelikle eskiden iki farklı Yönetmelik olarak düzenlenen kılavuz kaptanlar ile gemiadamlarının tek bir Yönetmelikte düzenlendiği, Yönetmeliğin dayanaklarından STCW anlaşmasının gemiadamlarına yönelik olduğu, kılavuz kaptanlarla ilgili hüküm içermediği, kılavuz kaptanların gemi personeli olmadığı, çok daraltılarak farklı uzmanlık alanları ile düzenlenmesinin karışıklığa yol açacağı, kılavuz kaptanlara ilişkin düzenlemelerin Anayasanın çalışma ve sözleşme hürriyeti hükümlerine aykırı olduğu, Yönetmeliğin daha vasıfsız kılavuz kaptanların görev yapmasına neden olacağı, 70. maddede genel kılavuz kaptan belgesinin söz konusu olduğu, bunun kılavuz kaptanların belli bir bölgeye özgü eğitilme, yetiştirilme ilkelerine aykırı olduğu, kazanılmış hakların korunmaması nedeniyle Geçici 2. maddenin hukuka aykırı olduğu, 69/2. maddesinin kılavuz kaptanların yetersiz yetişmesine neden olacağı, her sene Ocak ayının beklenmesinin ihtiyaca cevap vermeyeceği, kılavuz kaptan açığı oluşacağı, 70. maddesindeki acil ve beklenmeyen durumların belirsiz olduğu, teşkilatların kendilerinin seçmediği kılavuz kaptanların staj yaptıktan sonra nerede istihdam edilip edilmeyeceğinin belli olmadığı, bu zorunluluğun yasal dayanağı olmadığı, görev başı eğitimlerinin önemli ölçüde azaltıldığı, yeterli tecrübe kazanamayacakları, deniz kazalarının artacağı, mevcut kişiler için İngilizce şartını 2 yıl içinde sağlanmasının istenmesinin kazanılmış hakların ihlali olduğu, kılavuz kaptanlık temel eğitimi, görev başı eğitim hizmet defteri, bonservis gibi eski Yönetmelikte olan hususların düzenlenmemesinin eksiklik olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bakanlıklarının kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarının düzenlendiği, Kanun Hükmünde Kararnamenin 9. ve 28. maddelerinin Yönetmeliğin dayanaklarından olduğu, kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu hizmetleri vermek ve verebilecekleri yetkilendirmek ve denetlemek hususlarında Bakanlığa yetki verildiği, iptali istenen maddelerin idarenin düzenleme ve takdir yetkisi kapsamında yer aldığı, Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün A.960 sayılı kararının üye ülkeler için tavsiye niteliğinde olduğu uluslararası bir anlaşma olmadığı, getirilen düzenlemeler ile mesleğini iyi bilen kılavuz kaptanlar yetiştirilmesinin amaçlandığı, kılavuz kaptanların mesleklerinin niteliği gereği İngilizceyi iyi seviyede bilmelerinin gerektiği, mevcut kılavuz kaptanlar için 2 yıllık bir geçiş süreci verildiği ileri sürülerek söz konusu Yönetmelik hükümlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : 10/02/2018 tarihli ve 30328 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği"nin; "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde yer alan "Kılavuz Kaptanların" ibaresinin, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (hh), (ıı), (ii) bentleri ile aynı Yönetmeliğin 69., 70., 71., 72., maddelerinin, 73. maddesinin 2. fıkrasının ve Geçici 2. maddesinin iptali istenilmektedir.
Anayasanın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin "Dayanak" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Yönetmelik, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (b), (c), (d), (f) ve (k) bentleri ile 28 inci maddesine ve 20/4/1989 tarihli ve 3539 sayılı Kanun ile uygun bulunan Gemi Adamlarının Eğitim, Belgelendirilme ve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşmeye dayanılarak hazırlanmıştır." düzenlemesi yer almaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin yayım tarihi itibariyle yürürlükte olan 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 9'uncu maddesinin 1. fıkrasında;
"b) Deniz ve içsular ulaştırması alanında liman, iskele veya kıyı yapısı işletmecisi ile gemi işletmecisi, organizatör, acente, komisyoncu ve benzeri faaliyette bulunanların hizmet esasları, mali yeterlik ve mesleki saygınlık şartlarını belirlemek, bunları yetkilendirmek ve denetlemek.
c) Deniz ve içsular ulaştırması alanında hizmet üretenler ile hizmetten yararlananların hak, yükümlülük ve sorumluluklarını belirlemek.
d) Deniz ve içsular ulaştırması alanında liman, iskele veya kıyı yapısı işletmecisi ile gemi işletmecisi, organizatör, acente, komisyoncu ve benzeri faaliyette bulunanlar ile gemi adamları başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek.
f) Gemi adamlarının sicilinin tutulmasına ilişkin usul ve esasları belirmek ve bunların sicilini tutmak
k) Türk kıyılarında faaliyet gösteren liman, iskele ve benzeri kıyı yapılarına yanaşacak gemiler ile Türk boğazlarını kullanacak gemilere verilecek kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu hizmetleri vermek veya verebilecekleri yetkilendirmek ve denetlemek" hükmü,
Aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28'inci maddesinin 2. fıkrasında ise; "7 ila 12'nci maddelerde düzenlenen Bakanlık hizmet birimleri sorumluluk alanlarıyla ilgili olarak hazırladıkları ve Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulan Bakanlık idari düzenlemelerinde, bu düzenlemeleri ihlal edecek hizmet üretenler ile hizmetten yararlananlar için;
a) (Değişik: 12/7/2013-6495/73 md.) Hangi hâllerde uygulanacağını açıkça belirtmek kaydıyla; uyarma, geçici faaliyet durdurma ve yetki iptali şeklinde idari müeyyideler öngörmek ve ihlal edenlere belirlenen idari müeyyideleri uygulamakla görevli ve yetkilidirler." hükmü yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, düzenleme ile kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu hizmetleri vermek ve verebilecekleri yetkilendirmek ve denetlemek hususlarında Bakanlığa yetki verildiği, iptali istenen maddelerin idarenin düzenleme ve takdir yetkisi kapsamında yer aldığı, Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün A.960 sayılı kararının üye ülkeler için tavsiye niteliğinde olduğu uluslararası bir anlaşma olmadığı, getirilen düzenlemeler ile mesleğini iyi bilen kılavuz kaptanlar yetiştirilmesinin amaçlandığı, kılavuz kaptanların mesleklerinin niteliği gereği ingilizceyi iyi seviyede bilmelerinin gerektiği, mevcut kılavuz kaptanlar için 2 yıllık bir geçiş süreci verildiği de görülmektedir.
Dava konusu edilen Yönetmeliğin 71. maddesinin 6. fıkrası ile idari tedbiri gerektiren eylemler sayılmış ve devamında Gemiadamları Disiplin Komisyonunun alacağı tedbirler hüküm altına alınmıştır.
Gemiadamları Yönetmeliği kapsamında kurulan Gemiadamları Disiplin Komisyonu’nun işleyişi ile gemiadamlarına ve denizcilik alanında faaliyet gösteren kılavuz kaptan, deniz trafik operatörü, denizci eğitimci ve profesyonel sualtıadamlarına uygulanacak idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla düzenlenen “Gemiadamlarına Uygulanacak İdari Yaptırımlara İlişkin Yönerge” Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Deniz ve İç sular Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 20.01.2017 tarih ve E.5454 Sayılı yazısı ile yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Yönerge ile; - Gemiadamları Disiplin Komisyonu, İşleyişi ve Görevleri, - Gemiadamları Disiplin Komisyonu Görevleri, - Gemiadamları Disiplin Komisyonunun Çalışması, - Gemiadamlarına Uygulanacak İdari Yaptırımlar, - Cezai Kovuşturma ile Disiplin Kovuşturmasının Bir Arada Yürütülmesi, - Sahte ve Geçersiz Belge Kullanımı. konuları düzenlenmiştir. Yönerge düzenlemesi çerçevesinde öncelikle gemiadamı kusurunun Gemi Kaptanı tarafından veya gemi denetimi esnasında tespit edilen kusurların Liman Başkanlığı tarafından Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Deniz ve İç sular Düzenleme Genel Müdürlüğü’ne (“İdare”) bildirimi esas alınmıştır. Buna göre gemi adamının şikâyete konu kusuruna ilişkin araştırma Gemi Kaptanı tarafından yapılacak, konu ile ilgili tüm bilgi, ifade ve tutanaklar kusurlu gemiadamının imzası ve olay tarihi ile jurnale kaydedilecektir ve bu belgeler önce elektronik posta yoluyla ardında da belge asılları posta yoluyla İdareye gönderilecektir. Jurnale işlendiği tarih itibariyle üç ay içerisinde İdareye bildirilmeyen durumların değerlendirmeye tabi tutulmayacağı Yönerge ile belirtilmiştir. Gemiadamı kusuruna ilişkin şikâyet alan İdare, ilgili gemiadamına yazılı savunmasını ibraz etmesi için bir aylık süre verir. Bu süre içinde yazılı savunmasını sunmayan gemiadamına savunmasının alınması için tekrar süre verilmez. Sürenin sonunda şikâyete ilişkin belgeler gemiadamının konuya ilişkin yazılı savunması ile birlikte dosyalanır ve inceleme için yedi üyeden oluşan Komisyon toplantıya çağırılır. Gerekli görülmesi halinde ilgililerin ifadesinin alınması için bir Komisyon toplantısı daha düzenlenebilir. Gemiadamları Yönetmeliği Ek Madde 10 çerçevesinde düzenlenmiş olan Gemiadamları Disiplin Komisyonu’nun görevi şikâyete konu gemiadamının davranışlarını gösteren dosya içeriğini inceleyerek, incelemeye muhatap gemiadamının savunmasını da değerlendirdikten sonra hangi idari yaptırımın uygulanacağına dair tavsiyesini içeren raporunu otuz gün içinde İdareye sunmaktır. Yönergenin 10. Maddesi gemiadamlarına ne çeşit idari yaptırımların uygulanacağını belirtmiştir. Burada sayılan idari yaptırımlar arasında ihtar, yeterlik belgesinin 6 aya kadar askıya alınması, yeterlik belgesinin bir alt yeterliliğe indirilmesi ve yeterlik belgesinin iptali veya ilgilinin denizde çalışmaktan men edilmesi başlıklı yaptırımlar yer almaktadır. Yönetmelik hangi kusurlu davranış karşısında hangi idari yaptırımların uygulanacağını sıralamışsa da bu sıralanan haller tahdidi değildir ve bu Yönergede belirtilmeyen hallerin ortaya çıkması durumunda da Komisyon, bahsi geçen idari yaptırımlardan birinin uygulanmasına karar verebilir. Komisyonda incelenen şikâyete tabi davranışlar arasında Bakanlıkça yeterlik veya uygunluk onay belgesi verilmiş gemiadamlarının Türk veya yabancı bayraklı gemilerdeki hizmetleri sırasında, ulusal veya uluslararası mevzuata uygunsuz davranışları da dahil mesleki yetersizlikleri, disiplinsizlikleri, denizcilik örf ve adetlerine, teamüllere, denizcilik terbiyesine ve çalışma disiplinine uygun olmayan davranışları ile görevi ihmalleri veya kasıtlı kötü davranışları sayılmaktadır. Yönerge çerçevesinde sahte ve geçersiz belge kullanımı ayrıca düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre Yönetmelikte geçen her türlü gemiadamı yeterlik belgesi, uzmanlık belgesi, belge kanıtı, gemiadamı cüzdanı, uygunluk onay belgesi ve eğitim belgelerini sahtecilik yolu ile elde ettiği anlaşılan Türk gemiadamlarının bu belgeleri iptal edilir, yabancı uyruklu gemiadamlarının ise belgelerine el konularak ilgili İdareye bildirimde bulunulur. Aynı şekilde, belgeleri askıya alınmış olmasına rağmen gemide görev aldığı tespit edilen gemiadamlarının da belgeleri iptal edilir ve iki yıl boyunca Yönetmelik kapsamında haklarında hiçbir belge düzenlenmez. Bu konuda kendileri hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulacağı gibi bu davranışları Komisyon tarafından incelemeye alınarak konuya ilişkin rapor ayrıca İdareye sunulur. Yönerge düzenlemesine göre bir husustan dolayı bir gemiadamı aleyhinde ceza davası açılmış olması aynı gemiadamı hakkında aynı husus çerçevesinde disiplin kavuşturmasına başlanmasına engel teşkil etmez. Aynı şekilde gemi adamının söz konusu ceza davası çerçevesinde mahkûm olması ya da olmaması disiplin cezası uygulanmasına engel olmaz. Buna ek olarak bir takvim yılı içerisinde yeterlik belgesinin askıya alınmasını gerektiren kusurlardan birini tekrar işleyen gemiadamı için askıya alma süresi iki kat artırımlı olarak uygulanacağı; ihtar cezasını gerektiren kusurlar hariç aynı ihlali üç kez tekrar edenlerin İdare tarafından verilen bütün belgelerinin iptal edileceği, bir takvim yılı içinde iki defa ihtar cezası alan gemiadamlarının yeterlik belgelerinin altı ay süreyle askıya alınacağı Yönerge ile ayrıca düzenlenmiştir.
Yönetmelik ile disiplin sürecine ilişkin bu işleyişe dayanak oluşturulmuştur.
Dava konusu düzenlemeler bu haliyle dayanağı mevzuata ve amaçlarına aykırı bulunmadığından davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Dairemizin 17/06/2021 tarih ve E:2018/3325, K:2021/3400 sayılı kararının davanın reddine ilişkin kısmının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/04/2022 tarih ve E:2021/3632, K:2022/1249 sayılı kararıyla bozulması üzerine yapılan inceleme sonucu, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davacılar tarafından, 10/02/2018 tarihli ve 30328 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği"nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde yer alan "kılavuz kaptanların" ibaresinin, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (hh), (ıı), (ii) bentleri ile aynı Yönetmeliğin 69., 70., 71., 72., maddelerinin, 73. maddesinin 2. fıkrasının ve Geçici 2. maddesinin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Danıştay Onuncu Dairesinin 17/06/2021 tarih ve E:2018/3325, K:2021/3400 sayılı kararıyla, dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinin 2. fıkrası yönünden karar verilmesine yer olmadığına, 71. maddesinin 6. fıkrasının iptaline, dava konusu diğer maddeler yönünden davanın reddine karar verilmiş, anılan kararın davanın reddine ilişkin kısmı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/04/2022 tarih ve E:2021/3632, K:2022/1249 sayılı kararıyla bozulmuştur.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava daireleri kararlarına karşı Danıştayda temyiz yoluna başvurulabileceği; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 38. maddesinde, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların İdari Dava Daireleri Kurulu'nca temyizen inceleneceği hükme bağlanmış; 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin 4. fıkrasında ise, Danıştay dava dairelerine, ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyizen bozulması halinde ısrar olanağı tanınmamıştır.
Buna göre, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak bozulan kısım yönünden davanın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bununla birlikte, 10/02/2018 tarih ve 30328 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği, 29/08/2024 tarih ve 32647 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nin 74. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE :
10/02/2018 tarih ve 30328 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği, 29/08/2024 tarih ve 32647 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nin 74. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu durumda; dava konusu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmış olması karşısında, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 10/02/2018 tarih ve 30328 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nin Geçici 2. maddesinin 2. fıkrası ile 71. maddesinin 6. fıkrası hariç dava konusu diğer kısımları yönünden konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetlerine göre taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 29/05/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.