Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/3782 E.,  2025/5644 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/3782
Karar No : 2025/5644

DAVACI : ... Hizmetleri Otomotiv San. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Genel Müdürlüğü /...
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN_KONUSU :Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından 01/12/2003 tarihinde yürürlüğe konulan 12 sayılı Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nin, 18/02/2020 tarihinde değiştirilen;
1- 8. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin 1., 2., ve 3. paragraflarının,
2- Ek-3'ünde yer alan "PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo"nun 27. Satırının, ptaline karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI :Davacı tarafından, Milli Eğitim Bakanlığından yetki alarak iş makinaları sürücü eğitim kursunda uçak itme-çekme aracı (towcar) operatörlük belgesi verdikleri, Karayolları Trafik Kanunu’nda iş makinesi, kamyon tanımının yapıldığı, iş makinelerinin tescillerinin hangi kurumlarca yapılacağının belirlendiği, uçak itme-çekme aracının (towcar) İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen KOD tablosunda iş makinaları sınıfında 105.62 nolu kodda yer aldığı, İçişleri Bakanlığının bu araç için G sınıfı sürücü belgesini yeterli kabul ettiği, kendilerinin iş makinası kursunu bitirenlere operatörlük belgesi ile müracaat edildiğinde Karayolları Trafik Yönetmeliği gereği G sınıfı sürücü belgesi verildiği, ancak dava konusu tabloda G sınıfı sürücü belgesinin yeterli görülmeyip C sınıfı kamyon sürücü belgesi istenildiği, önceki düzenlemede ise G sınıfı sürücü belgesi istenildiği, hem havaalanı tarafı hem karayolu tarafının Karayolları Trafik Kanunu'na tabi olduğu, düzenlemenin 2918 sayılı Kanun'a aykırı olduğu, PAT sahalarında da trafik sürücü belgesi ve operatör belgesi istenilmesi gerektiği, makinayı satan kişilerce eğitim verilmesinin Özel Öğretim Kurumları Kanunu'na aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI:Davalı idare tarafından, havaalanlarının pist tarafında kalan kesimlerinin Karayolları Trafik Kanunu kapsamına girmediği, iddiaların yersiz olduğu, Karayolları Trafik Kanunu'nda adı geçen iş makineleri ile yer hizmetleri firmaları tarafından PAT sahalarında kullanılan uçak itme, bagaj yükleme, hasta taşıma vs. araçların farklı olduğu, bu araçların sadece havaalanı PAT sahalarında özel amaçla kullanıldığı, uçakların fiziksel yapılarına uygun üretilmiş araçlar olduğu, bu araçları kullanacak kişilere verilecek eğitimin de özellikli olması nedeniyle Milli Eğitim Bakanlığının ilgili programlarından muaf tutulmalarının gerektiği, PAT sahasındaki araçların cins ve tip belirlemesinin ve plakalandırma işlemlerinin idarelerince yapıldığı, PAT sahasında araç kullanma eğitiminin idareleri tarafından verildiği ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ:...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Yönergenin kısmen iptali, kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Davacı tarafından, 01/12/2003 tarihinde yürürlüğe giren ve 18/02/2020 tarihinde değişiklik yapılan 12 sayılı Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nin 8. maddesinin (d) bendinin 1., 2., ve 3. paragrafları ile Yönergenin Ek-3'ünde yer alan Pat Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo'nun 27. sırasının iptali istenilmektedir.
Dava konusu 12 sayılı Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nin 8. maddesinin (d) bendinin 1., 2., ve 3. Paragrafları; " d) Yer hizmet kuruluşları tarafından havalimanı hava tarafında hava araçlarına, yolcuya, kargo ve postaya verilen hizmetlerin sunumunda kullanılan ve "PAT Sahaları Araç Kullanma Yönergesi” ekinde (Ek-3) yer alan araçları kullanacak yer hizmet kuruluşu personelinin kullandığı araca ilişkin geçerli "Trafik Sürücü Belgesi”nin temin edilmesi ve bu araçların üreticisi/yetkilendirilmiş temsilcisi tarafından veya bu konuda eğitim almış ve belgelendirilmiş Yer Hizmet Kuruluşu personeli tarafından diğer personele eğitim verilerek eğitimin belgelendirilmesi ve bu belgelerin yetkililer tarafından istenildiğinde ibraz edilmesi zorunludur.
Ayrıca Havalimanımız hava tarafında DHMİ'ye ait araçları kullanan personelin; kullandığı araca ilişkin geçerli "Trafik Sürücü Belgesi”nin temin edilmesi ve "PAT Sahaları Araç Kullanma Yönergesi” ekindeki (Ek-3) araçların üreticisi/yetkilendirilmiş temsilcisi veya bu konuda eğitim almış İdaremiz personeli tarafından diğer personele eğitim verilerek eğitimin belgelendirilmesi ve bu belgelerin yetkililer tarafından istenildiğinde ibraz edilmesi zorunludur.
Söz konusu araçların havalimanı hava tarafının dışında kullanılması halinde araca ilişkin "Trafik Sürücü Belgesi” ve operatörlük belgesi alınması gerekmektedir." şeklinde düzenlenmiştir.
Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde, alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta, daha sonra gelen kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yürürlüğünü Anayasa'dan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden almaktadır. Dolayısıyla; bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.
Buna göre, dava konusu Yönergeyi çıkaran davalı idarenin, düzenleme yapma konusunda sahip olduğu takdir yetkisini yürütülen hizmetin özelliklerine uygun olarak kamu yararı ve hizmet gereklerini gözeterek üst hukuk normlarına aykırı olmayacak şekilde kullandığı kanaatiyle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, duruşma için taraflara önceden bildirilen 18/11/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'un ve şirket yetkilisi ...'in, davalı idare vekili Av. ...'in geldikleri, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
Dosyanın incelenmesinden;
- Davacı şirketin "Özel ... İş Makineleri Kursu" isimli özel öğretim kurumunu işlettiği, İstanbul Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısı ile davacı şirkete ait kursun programına ilave olarak "Hava Alanları Yer Hizmet Araçları Uçak İtme-Çekme Aracı (Tow-Car) Makineleri Operatörü Yetiştirme Kursu Programı"nın eklenmesinin uygun görüldüğü,
- Davacı şirkete ait kursta eğitim gören ve uçak itme-çekme aracı (towcar) operatörlük belgesi alan, bu belgeye istinaden de İçişleri Bakanlığı tarafından adına 105.62 kısıt kodlu G sınıfı sürücü belgesi düzenlenen dava dışı kursiyer N.Ç. tarafından, davalı idareye apron ehliyeti (PAT sahalarında araç kullanma belgesi) almak için yapılan başvurunun, uçak itme-çekme aracı (towcar) kullanmak için (G) sınıfı sürücü belgesinin yeterli olmayıp (C) sınıfı kamyon sürücü belgesi gerektiğinden bahisle reddedildiği belirtilerek olaya ilişkin zararlarının karşılanması istemiyle davacı şirkete 20/05/2022 tarihinde ihtar çekildiği, bunun üzerine 01/12/2003 tarihinde yürürlüğe giren ve 18/02/2020 tarihinde değişiklik yapılan 12 sayılı Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nin 8. maddesinin (d) bendinin 1., 2., ve 3. paragrafları ile Ek-3'ünde yer alan "Pat Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo"nun 27. satırının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı,
anlaşılmaktadır.

İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun;
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,
"Bu Kanunun amacı; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamaktır." hükmüne;
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,
"Bu Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsar.
Devlet hava araçları, açık hüküm bulunmayan hallerde bu Kanunun kapsamı dışındadır." hükmüne;
"Yer hizmetleri" başlıklı 44. maddesinde,
"Ulaştırma Bakanlığı, havaalanlarında, yolcu ve yük trafiğinin ve her türlü hizmetlerin çağdaş sivil havacılık ilkelerine ve ülke çıkarlarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacı ile gereken önlemleri almaya veya aldırmaya yetkilidir." hükmü yer almaktadır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının kuruluş, görev ve yetkilerinin düzenlendiği Onyedinci Bölümünde yer alan 477. maddesinde, adı geçen Bakanlığın hizmet birimlerinden olan Ulaştırma Hizmetleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerine yer verilmiştir.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün teşkilat, görev, yetki ve sorumluluklarının düzenlendiği Otuzbirinci Bölümünde yer alan "Görev ve yetkiler" başlıklı 437. maddesinde,
"(1) Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla politikalar uygulamak ve takip etmek.
b) Sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek. ...
m) Bu Bölümde öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak. ...
ö) Sivil havacılık sektörünün gelişimini sağlayacak tedbirleri almak ve gerekli düzenlemelerin yapılması hususunda ilgili kuruluşlara önerilerde bulunmak. ..." kuralı;
"Hizmet birimlerinin görevleri" başlıklı 441. maddesinde,
"(1) Hizmet birimlerinin görevleri aşağıda belirtilmiştir:
a) Uçuşa Elverişlilik Daire Başkanlığı: ...
d) Hava Alanları Daire Başkanlığı: ...
6) Hava alanlarında görev alacak hizmet sağlayıcılarının yetkilendirilmesi ile ilgili düzenlemeleri yapmak, hava alanları hizmetlerinin ulusal mevzuat hükümlerine uygun olarak emniyetli ve güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere gerekli önlemleri almak veya aldırmak, bu önlemlerin uygulamasını denetlemek ve takip etmek. ...
f) Sektörel Düzenleme ve Eğitim Daire Başkanlığı:
1) Sivil havacılık alanında uçuş emniyeti ve havacılık güvenliğinin sağlanmasını teminen hava aracı tasarımı, üretimi ve işletilmesi ile lisans gerektiren personel, işletme, hava alanı, hava trafik yönetimi ve diğer havacılık alanlarındaki mevzuat ihtiyacının belirlenmesi, ilgili mevzuatın hazırlanması, takibi ve güncellenmesi için gerekli çalışmaları yapmak.
2) Görev ve sorumluluğu altında bulunan konularda ihtiyaç duyulan mevzuatı hazırlamak ve bu konuda gerekli koordinasyonu sağlamak.
3) Ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak Genel Müdürlüğün ve sektörün sivil havacılıkla ilgili eğitim politikasını belirlemek ve belirlenen politika doğrultusunda ihtiyacı tespit etmek.
4) İhtiyaç duyulan eğitim programlarını belirlemek ve güncelliğini sağlamak. ..." kuralı;
"Düzenleme yetkisi" başlıklı 796. maddesinde,
"(1) Bağlı, ilgili, ilişkili ve diğer kurum ve kuruluşları, görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idarî düzenlemeler yapabilir." kuralı yer almıştır.
Anılan hükümlere istinaden Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan, 23/08/2016 tarihli ve 29810 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Havalimanları/Havalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22)'nin, dava konusu Yönerge değişikliğinin yayımlandığı tarihteki haliyle;
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,
"Bu Yönetmeliğin amacı; havalimanları/havaalanları yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlamak için uygulanacak usul ve esasları düzenlemek ve bu hizmetlerle ilgili yetkilendirme ve denetleme esasları ile yer hizmetlerine ilişkin ücretleri belirlemektir." kuralı;
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelik; havalimanı ve/veya terminal işletmeciliği yapan kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişileri, bu Yönetmelikte belirtilen şartları sağlayarak, çalışma ruhsatı alan kuruluşları, hava taşıyıcılarını ve bu Yönetmelik kapsamında faaliyet gösteren diğer kuruluşları kapsar." kuralı;
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelikte geçen; ...
i) Hava tarafı: Havalimanında pistleri, taksi yolları, apron ve bunlara bitişik sahaları ve belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapıları veya bunların bazı kısımları ve bu bölümlerin hepsine girişin kontrollü olduğu yerleri, ...
o) Kara tarafı: Bir havalimanında doğrudan uçuş faaliyetlerine dâhil olmayan terminal binalarını, diğer tüm yapıları, kullanımlı veya boş sahaları içine alan, ana giriş yolu/yolları kontrol noktasından başlayarak hava tarafı dışında kalan havalimanı bölümünü,
s) Pat alanları: Hava araçları ve bunların faaliyetleri ile ilgili araç ve gereçlerin hareket ve park edilmesinde kullanılan asfalt, beton ve toprak yapıdaki pist, apron ve taksi yolları ile yakın çevresini, ...
ü) Yer hizmetleri kuruluşu: Havalimanlarında/havaalanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşları, ...
ifade eder." kuralı;
"Hizmet türleri" başlıklı 5. maddesinde,
"(1) Havalimanları/havaalanları yer hizmetleri türleri aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır:
a) Temsil,
b) Yolcu hizmetleri,
c) Yük kontrolü ve haberleşme,
ç) Ramp,
d) Kargo ve posta,
e) Uçak hat bakım,
f) Uçuş operasyon,
g) Ulaşım,
ğ) İkram servis,
h) Gözetim ve yönetim,
ı) Uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi.
(2) Havalimanları/havaalanları yer hizmet türlerinin detayları Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak havacılık talimatlarıyla belirlenir." kuralı;
"Sorumluluk" başlıklı 6. maddesinde,
(1) Bu Yönetmelikte yer alan hükümleri yerine getirmekten havalimanı işletmecileri, yer hizmetleri kuruluşları ile hava taşıyıcıları sorumludur.
(2) Bu Yönetmelikte belirtilen yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlayacak tedbirlerin alınmasından havalimanı işletmecisi, Genel Müdürlüğe karşı sorumludur. Bu hususu sağlamak amacıyla havalimanı işletmecisi, sürekli olarak gözetim ve denetimde bulunarak tespit edilen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili olarak Genel Müdürlüğe bilgi verir. Genel Müdürlüğün talimatları doğrultusunda gerekli tertip ve tedbirleri alır veya aldırır. ..." kuralı;
"Yükümlülükler" başlıklı 19. maddesinde,
"(1) Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdürler:
…
c) Yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlamak amacıyla;
1) Yeterli niteliklere sahip eğitilmiş yönetici,
2) Yer hizmetleri konusunda uzman personel,
3) Lisanslı teknik yer personeli,
4) Tehlikeli maddelerin taşınması konusunda eğitim görmüş uzman personel,
5) İşçi, şoför ve diğer personeli,
bulundurmak ve personeli geliştirilmeye dönük eğitim programları hazırlamak. ...
ı) PAT alanlarında görev yapan araçları ehliyetsiz ve/veya özel sertifikasız personele kullandırmamak.
i) PAT alanlarında araç kullanacak tüm personelin, havalimanı/havaalanı işletmecisi tarafından havalimanı/havaalanı trafik kuralları konusunda açılacak eğitimden geçirilmesini ve eğitimden geçen personele, PAT alanlarında araç kullanma belgesinin verilmesini sağlamak.
j) Özel maksatlı araçları kullanacak personelin, yetkili bir kuruluş veya kendi kuruluşunca verilmiş bir eğitimden geçirilmesini sağlamak. ..." kuralı yer almaktadır.
Öte yandan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun;
"Amaç:" başlıklı 1. maddesinde,
"Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir." hükmüne;
"Kapsam:" başlıklı 2. maddesinde,
"Bu Kanun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarında uygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındaki alanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri, garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıt istasyonlarında karayolu taşıt trafiği için faydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollü karayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarının kamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolunun bağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsular üzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayolu araçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleri uygulanır." hükmüne;
"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde,
"Bu Kanunda kullanılan terimlerin tanımları aşağıda gösterilmiştir.
Trafik: Yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleridir.
Karayolu: Trafik için, kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır. ...
Kamyon: İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3 500 Kg'dan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır. ...
Çekici: Römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu taşıttır. ...
İş makineleri: Yol inşaat makineleri ile benzeri tarım, sanayi, bayındırlık, milli savunma ile çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan; iş amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş; karayolunda insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamayan moturlu araçlardır. ...
Araç: Karayolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adıdır.
Taşıt: Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlardır. Bunlardan makine gücü ile yürütülenlere "motorlu taşıt" insan ve hayvan gücü ile yürütülenlere "motorsuz taşıt" denir.
Sürücü: Karayolunda, motorlu veya motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden kişidir. ...
Sürücü belgesi: Bu Kanunda belirtilen motorlu araçların sürülmesine yetki veren belgedir. " hükmüne;
"Sürücü belgesi alma zorunluluğu:" başlıklı 36. maddesinde,
"Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır.
Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir." hükmüne;
Sürücü belgesi sınıfları" başlıklı 38. maddesinde,
"Sürücü belgesi sınıfları, belge sahiplerine sürme yetkisi verilen motorlu araçların cinsleri, özellikleri, sürücü belgelerinin şekli, içeriği ve verilmesine ilişkin hususlar ile Uluslararası Sürücü Belgesinin verilmesine dair usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmüne;
"Sürücü adaylarının sınavları ile sürücü belgelerinin verilmesi esasları" başlıklı 42. maddesinde,
"Sürücü kurslarında teorik eğitimini tamamlayan sürücü adaylarının teorik sınavları yazılı ya da elektronik ortamda Millî Eğitim Bakanlığınca yapılır.
Uygulamalı sürücü eğitimini sürücü kurslarından alan ve teorik sınavda başarılı olanlar Millî Eğitim Bakanlığınca yapılacak uygulamalı sürücü sınavına girmeye hak kazanır; bu sınavda da başarılı olanlara motorlu taşıt sürücüsü sertifikası verilir.
Sürücülerin eğitimleri ve sınavları, eğitimlerin ve sınavların süresi, içeriği ve yapılacağı yerlerin özellikleri, sınav yapıcıların nitelikleri ve eğitimi ile diğer usul ve esaslar İçişleri Bakanlığının uygun görüşü alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne;
"Yönetmelikler:" başlıklı 135. maddesinde,
"Bu Kanunla ilgili Karayolları Trafik Yönetmeliği, ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının koordinatörlüğünde, Bayındırlık ve Ulaştırma bakanlıklarınca müştereken, bu Kanunda çıkarılması öngörülen diğer yönetmelikler ilgili bakanlıklarca kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde çıkarılır ve Resmi Gazete’de yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.
2918 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanan, 18/07/1997 tarih ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin;
"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde,
"2918 sayılı Kanunda ve bu Yönetmelikte kullanılan terimlerin tanımları aşağıda gösterilmiştir.
a) Genel tanımlar
1) Trafik: Yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleridir.
2) Karayolu: Trafik için, kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır.
3) Araç: Karayollarında kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adıdır.
4) Taşıt: Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlardır. Bunlardan makine gücü ile yürütülenlere “motorlu taşıt” insan ve hayvan gücü ile yürütülenlere “motorsuz taşıt” denir.
Ayrıca, bir kazanç kaydı olmaksızın kullanılanlara “hususi taşıt”, çeşitli şekillerde kazanç sağlamak amacıyla kullanılanlara “ticari taşıt”, Taşıt Kanunu kapsamına girenlere “resmi taşıt”, resmi olmakla birlikte ticarilik niteliği taşıyanlara da “resmi ticari taşıt” denir.
5) Sürücü: Karayolunda, motorlu veya motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden kişidir. ...
24) Sürücü belgesi: 2918 sayılı Kanunda belirtilen motorlu araçların sürülmesine yetki veren belgedir. ...
c) Araçlara ilişkin tanımlar ...
5) Kamyon: İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3.5 tondan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu araçtır.
6) Çekici: Römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu araçtır. ...
12) İş Makinası: Paletli veya madeni tekerlekli traktör, biçerdöver ve yol inşa makinaları ile benzeri tarım, sanayi, bayındırlık, milli savunma ile çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan; iş amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş; karayolunda insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamayan motorlu araçtır." kuralı;
"Sürücü Belgelerinin Sınıfları" başlıklı 75. maddesinde,
"Sürücü belgesi sınıfları ile belge sahiplerine sürme yetkisi verilen motorlu araçlar ve özellikleri aşağıda gösterilmiştir: …
h) C sınıfı sürücü belgesi kamyon ve çekici kullanacaklara verilir. …
n) G sınıfı sürücü belgesi iş makinesi türündeki motorlu araçları kullanacaklara verilir. ..." kuralı;
"Sürücü Kursları" başlıklı 171. maddesinde,
"Motorlu taşıt sürücüsü yetiştirmek, yetişmiş olanlara sınav sonucu sertifika vermek, trafik ile ilgili öğretim ve eğitim yaptırmaya ilişkin esas ve usuller Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılan Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği ile belirlenir." kuralı yer almıştır.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerine dayanılarak Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanarak 01/12/2003 tarihinde yürürlüğe konulan 12 sayılı Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nin, 18/02/2020 tarihli değişiklik sonrası haliyle,
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,
"Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ve DHMİ mülkiyetinde olup, Kamu Özel İşbirliği Projeleri (KÖİ) kapsamında işletme hakları belirli süreyle özel sektöre devredilen havalimanlarında Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Yönetmelikleri ile yürürlükteki diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak; Havalimanı hava tarafında faaliyet gösteren personel ile kendinden hareketli veya çekilerek hareket edebilen, tüm araç ve teçhizatın hareketleri ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir." düzenlemesi;
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,
"Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen Havalimanlarının hava tarafında faaliyet gösteren personel ile hizmet vermekte olan tüm kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ile gerçek, özel ve tüzel kişilerin genel/özel maksatlı araç kullanım faaliyetlerini, uyulması gereken kuralları, bu kurallara uyulmaması durumunda uygulanacak cezai müeyyideleri ve kazalarda uygulanacak usul ve esasları kapsar." düzenlemesi;
"Tanım ve Kısaltmalar" başlıklı 5. maddesinde,
"Bakanlık: T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
SHGM : Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
DHMİ/Genel Müdürlük: Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ...
Apron: Havalimanında uçakların park ettiği, yolcu veya yük, yükleme/boşaltmalarının, akaryakıt ikmalinin veya bakım ihtiyacının karşılanması amacıyla tahsis edilmiş saha ...
Hava Tarafı: Havalimanında, pistleri, taksi yollarını, apronları ve bunlara bitişik sahaları ve belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapıları veya bunların bazı kısımları ve bölümlerin hepsine girişin kontrollü olduğu yerler ...
PAT sahası: Havalimanında; pist, taksi yolu, apron olarak belirlenmiş alan
PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi (Araç Kullanma Belgesi): Havalimanı PAT sahalarında araç kullanacaklara bu Yönerge hükümlerine uygun olarak düzenlenerek verilen belge Pist (Runway) : Havalimanında uçakların iniş-kalkış ve yer hareketleri için hazırlanmış dikdörtgen biçimindeki saha
Taksi Yolu (Taxiway): Havalimanında uçakların aprondan piste, pistten aprona ulaşabilmeleri için hazırlanmış ara yollar" düzenlemesi;
"Araç Kullanma Yetkisi" başlıklı 6. maddesinde,
"a) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunmayan personel havalimanı hava tarafında araç kullanamaz. ...
b) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi olan personel, sadece bu belgede yetkilendirildiği aracı kullanabilir. ...
c) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi, verildiği havalimanı için geçerlidir. ..." düzenlemesi;
"PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıfları" başlıklı 7. maddesinde,
"Havalimanlarında kullanılan ve bir kısmı havacılık hizmetlerinde kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmış araçlar için hazırlanan araç kullanma belgelerine göre kullanılacak araçların belirtildiği liste EK-3’de yer almaktadır." düzenlemesi;
"PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı 8. maddesinde,
"PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi verilmesinde aşağıdaki belirtilen esaslar uygulanır:
a) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi talebinde bulunacak kurum ve kuruluşlar Araç Kullanma Belgesi Talep Formu (EK-4) ve ekleri ile Havalimanı Başmüdürlüğü/Müdürlüğüne müracaatta bulunacaktır. ...
b) 1. B Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: B Sınıfı Trafik sürücü belgesi olanlara verilir.
2. C Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: C Sınıfı Trafik sürücü belgesi olanlara verilir.
3. D Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: D Sınıfı Trafik sürücü belgesi olanlara verilir.
4. D1 Sınıfı Araç Kullanma Belgesi:D1 Sınıfı Trafik sürücü belgesi olanlara verilir.
5. F Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: F Sınıfı Trafik sürücü belgesi olanlara verilir.
6. G Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: G Sınıfı Trafik sürücü belgesi olanlara verilir.
c) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinde, belge sahibinin kullanabileceği/ yetkilendirildiği araçlar EK-3 esas alınarak belirtilecektir.
d) Yer hizmet kuruluşları tarafından havalimanı hava tarafında hava araçlarına, yolcuya, kargo ve postaya verilen hizmetlerin sunumunda kullanılan ve “PAT Sahaları Araç Kullanma Yönergesi” ekinde (Ek-3) yer alan araçları kullanacak yer hizmet kuruluşu personelinin kullandığı araca ilişkin geçerli "Trafik Sürücü Belgesi"nin temin edilmesi ve bu araçların üreticisi/yetkilendirilmiş temsilcisi tarafından veya bu konuda eğitim almış ve belgelendirilmiş Yer Hizmet Kuruluşu personeli tarafından diğer personele eğitim verilerek eğitimin belgelendirilmesi ve bu belgelerin yetkililer tarafından istenildiğinde ibraz edilmesi zorunludur.
Ayrıca Havalimanımız hava tarafında DHMİ’ye ait araçları kullanan personelin; kullandığı araca ilişkin geçerli "Trafik Sürücü Belgesi"nin temin edilmesi ve “PAT Sahaları Araç Kullanma Yönergesi” ekindeki (Ek-3) araçların üreticisi/yetkilendirilmiş temsilcisi veya bu konuda eğitim almış İdaremiz personeli tarafından diğer personele eğitim verilerek eğitimin belgelendirilmesi ve bu belgelerin yetkililer tarafından istenildiğinde ibraz edilmesi zorunludur.
Söz konusu araçların havalimanı hava tarafının dışında kullanılması halinde araca ilişkin “Trafik Sürücü Belgesi” ve operatörlük belgesi alınması gerekmektedir. ...
g) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi verilebilmesi için personelin Havalimanı Başmüdürlüğü/Müdürlüğü tarafından düzenlenecek eğitimi (Madde-9) başarıyla tamamlaması gerekmektedir." düzenlemesi;
"Eğitim" başlıklı 9. maddesinde,
"Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce yapılacak düzenlemeler ile yürürlükteki mevzuat hükümlerine uyulmak ve bunlara aykırı olmamak kaydıyla; kurum, kuruluş ve şirket içi eğitim ve Havalimanı Başmüdürlüğü/Müdürlüğünce verilecek eğitimlerle ilgili olarak aşağıdaki esas ve usuller uygulanır.
a) Havalimanı Başmüdürlüğü/Müdürlüğünce, PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi talep edilen personele, PAT sahalarına ilişkin araç kullanma ve diğer kurallar, kazalarda uygulanacak yöntem ve aykırı davranışlara uygulanacak cezai müeyyideler gibi konuları kapsayan teorik ve pratik olmak üzere iki aşamalı eğitim verilecektir. ..." düzenlemesi;
Ek-3'te yer alan "Pat Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo"nun 27. satırında,
Sıra No
Araç Cinsi
Sürücü Belgesi Sınıfı
PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıfı
Trafik Sürücü Belgesi (zorunlu/zorunlu değil)
Yönergenin 8/d maddesinde istenen belge
27
Towcar-Uçak itme Çekme Aracı
C
C
Zorunlu
Zorunlu
düzenlemesi yer almıştır.
Diğer taraftan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 42. maddesi ile 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'na dayanılarak çıkarılan ve Milli Eğitim Bakanlık Makamının 08/03/2014 tarihli Oluru ile yürürlüğe konulan İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları İle İlgili Yönergesi'nin, dava konusu düzenlemenin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle;
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,
(1) Bu Yönergede geçen; ...
ç) Eğitim ve sınav araçları;
12) Çekme araçları makineleri: Trafiğe kapalı veya trafiğe açık alanlarda uçaklardan bagajların ve kargoların güvenli, emniyetli ve hızlı bir şekilde alınması ve uçaklara yüklenmesi, fabrika, depo, antrepo gibi yerlerde üretilen malzemelerin, gelen veya giden malzemelerin çekici araçlara takılan römork veya römorklar ile sevk alanına götürülmesi veya sevk alanından getirilmesi amacıyla kullanılan elektrikli veya içten yanmalı motora sahip makineyi, ...
f) İş makinesi: Kazıma–yükleme–tesviye, kaldırma-yükleme-taşıma, serme- sıkıştırma-yüzey kazıma, kırma-eleme, zemin delme-sondaj yapma, iş kamyonları ve tarım makineleri gibi işin amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş sabit veya hareketli motorlu aracı,
g) İş makinesi kullanma yetki belgesi (Operatörlük Belgesi): Kursta verilen eğitim sonunda yapılan teori ve uygulama sınavında başarılı olanlara verilen millî eğitim müdürlüğünce onaylı belgeyi, ...
ifade eder." kuralına;
" 'G' sınıfı sürücü belgesi verilmeyen iş makineleri" başlıklı 20. maddesinde,
"(1) Karayolları yapısına zarar verecek durumda olmaları sebebi ile veya karayolunda kullanılmayan;
a) Her türlü paletli veya madeni tekerlekli iş makinelerine,
b) Keçi ayağı, tırnaklı, bandajları ve benzeri iş makinelerine,
(2) Karayoluna çıkmayan veya karayolunda kullanılmayan liman vinçleri, diğer vinçler, hava limanlarındaki araçlar gibi araçları kullanacaklara
'G' sınıfı sürücü belgesi verilemez." kuralına yer verilmiş;
Bilahare, Milli Eğitim Bakanlık Makamının 28/09/2023 tarihli Oluru ile yapılan değişiklik sonrası 20. madde,
"(1) Karayolları yapısına zarar verecek durumda olmaları sebebiyle karayoluna çıkmaması gereken paletli, madeni tekerlekli, keçi ayağı, tırnaklı, liman vinçleri, diğer vinçler, bandajları ve benzeri iş makinelerini kullanacaklara 'G' sınıfı sürücü belgesi verilemez." şeklini almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1-Dava Konusu Yönergenin 8. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin 1., 2. ve 3. paragraflarının incelenmesi:
Yönergenin dava konusu kuralında, Yönergeye ekli Ek-3 sayılı Tablo'da yer alan araçları, havalimanının hem hava tarafında hem de hava tarafı dışında (kara tarafında) kullanacak personelde aranan ehliyet ve liyakat koşullarının düzenlendiği; her iki halde de, -yani havalimanının gerek hava gerekse kara tarafında- kullanacağı araca ilişkin olarak personelden Karayolları Trafik Yönetmeliğine göre alınmış geçerli Trafik Sürücü Belgesi istenildiği görülmektedir. Kuralda, bu belgeye ilaveten, ilgili aracın hava tarafında kullanılması halinde (ister yer hizmetleri kuruluşu isterse davalı DHMİ personeli olsun fark etmeksizin) personelin araca yönelik bir eğitime tabi tutulması ve bu eğitimin belgelenmesi koşulu aranmış iken, kara tarafından kullanılması halinde Milli Eğitim Bakanlığı İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları İle İlgili Yönergesi [Bilahare adı "İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi" olarak değişmiştir.] uyarınca düzenlenen operatörlük belgesi bulunması yeterli kabul edilmiştir.
Davacı tarafından, şirketlerine ait özel öğretim kurumunda "Hava Alanları Yer Hizmet Araçları Uçak İtme-Çekme Aracı (Tow-Car) Makineleri Operatörü Yetiştirme Kursu Programı"nın yer aldığı belirtilerek havalimanlarının gerek kara gerekse hava tarafında "uçak itme-çekme aracı (towcar)" kullanacak kişiden, karayolları trafik mevzuatında belirlenen G sınıfı sürücü belgesine ek olarak operatörlük belgesi (iş makinesi kullanma yetki belgesi) istenilmesinin yeterli kabul edilmesi gerektiği, aksi yöndeki dava konusu Yönerge kurallarının karayolları trafik mevzuatına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Her ne kadar dava konusu kuralda Yönergeye ekli Ek-3 sayılı Tablo'nun bütününe atıf yapılmış ise de, bakılan uyuşmazlığın uçak itme-çekme aracından (towcar) doğduğu anlaşıldığından, kural "uçak itme-çekme aracı (towcar)" ile sınırlı olarak incelenmiştir.
Buna göre uyuşmazlık, havalimanlarının hava ve kara tarafında "uçak itme-çekme aracını (towcar)" kullanacak personelden istenilecek belgeleri tespite hangi idarenin yetkili olduğu ve bu aracı kullanmak için ilgili sürücü belgesi ile diğer belgelerin (araca yönelik eğitim belgesi ve operatörlük belgesinin) gerekli ve yeterli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.
2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 44. maddesinde, havaalanlarında, yolcu ve yük trafiğinin ve her türlü hizmetlerin çağdaş sivil havacılık ilkelerine ve ülke çıkarlarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacı ile gereken önlemleri almaya veya aldırmaya Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yetkili olduğu hükme bağlanmış; 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde de, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü; sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla politikalar uygulamak ve takip etmek; sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek; hava alanları hizmetlerinin ulusal mevzuat hükümlerine uygun olarak emniyetli ve güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere gerekli önlemleri almak veya aldırmak, bu önlemlerin uygulamasını denetlemek ve takip etmek; bu görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeler hazırlamak ile görevli ve yetkili kılınmıştır.
Yasal bir tanımı bulunmamakla birlikte, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce yukarıda belirtilen yetki çerçevesinde hazırlanan Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY 22)'nde, "PAT (Pist-Apron-Taksi) alanları", hava araçları ve bunların faaliyetleri ile ilgili araç ve gereçlerin hareket ve park edilmesinde kullanılan pist, apron ve taksi yolları ile yakın çevresi şeklinde; "hava tarafı", havalimanında pistler, taksi yolları, apron ve bunlara bitişik sahalar ve belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapılar veya bunların bazı kısımları ve bu bölümlerin hepsine girişin kontrollü olduğu yerler; "kara tarafı" ise, bir havalimanında doğrudan uçuş faaliyetlerine dâhil olmayan terminal binaları, diğer tüm yapılar, kullanımlı veya boş sahaları içine alan, ana giriş yolu/yolları kontrol noktasından başlayarak hava tarafı dışında kalan havalimanı bölümü olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla, PAT alanlarının, havalimanlarının hava tarafında yer aldığı hususunda kuşku bulunmamaktadır.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden;
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, genel itibarıyla trafik için kamunun yararlanmasına açık olan karayollarında uygulanmak üzere yürürlüğe konulduğu ve havalimanlarının hava tarafını kapsamadığı, dolayısıyla 2918 sayılı Kanun'a dayanılarak yürürlüğe konulan ve karayollarında uygulanacak olan Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenen sürücü belgesine ilişkin kuralların, havalimanlarının kara tarafıyla sınırlı olarak uygulanabileceği,
- Keza 2918 sayılı Kanun'un 42. maddesine dayanılarak çıkarılması ve karayolunda kullanılacak iş makineleri sürücülerinin eğitim, sınav ve belgelendirilmesine ilişkin esasları düzenlemesi nedeniyle Milli Eğitim Bakanlığı İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları İle İlgili Yönergesinin (MEB Yönergesinin) de havalimanlarının kara tarafı bakımından uygulanabileceği;
- Esasen, davalı DHMİ tarafından MEB Yönergesinde yer alan iş makinelerine ilişkin bir kuralın "uçak itme-çekme aracı (towcar)" yönünden iptali istemiyle açılan bir davayı inceleyen Danıştay Sekizinci Dairesinin E:2024/2366 sayılı dosyasına İçişleri Bakanlığı tarafından sunulan 27/11/2025 tarihli ara kararı cevabında da, havalimanı PAT sahalarının hava tarafının, karayolu dışında bulunması ve kamuya açık olmaması nedeniyle 2918 sayılı Kanun'da yer alan "karayolu" tanımına girmediği, dolayısıyla bu alanlarda karayolları trafik mevzuatının doğrudan (yetkili kurumun atfı olmadığı sürece) uygulanamayacağı hususunun açıkça ortaya konulduğu,
- Öte yandan, havalimanları yer hizmetlerini düzenleme, bu kapsamda havalimanlarının hava tarafında kullanılacak araçlar ile bu araçları kullanacak sürücülerde aranacak nitelik ve belgeleri, uluslararası sivil havacılık mevzuatını dikkate alarak (ister doğrudan belirlemek isterse Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenen sürücü belgeleri ile MEB Yönergesinde yer alan operatörlük belgesine atıf yapmak suretiyle); havalimanlarının kara tarafında kullanılacak araçlar ile bu araçları kullanacak sürücülerde aranacak nitelik ve belgeleri ise Karayolları Trafik Yönetmeliği ve MEB Yönergesini dikkate alarak belirleme yetkisinin, sivil havacılık alanında ulusal otorite olan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ne (SHGM) ait olduğu;
- Bununla birlikte, ülkemizin kurucu üyesi olduğu ve belirlediği kurallara uymakla yükümlü olduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu (ICAO)'nun yayımlamış olduğu Doc.10121-Yer Hizmetleri El Kitabının (Manual on Ground Handling) 5.3.2.1 ve 5.3.2.2 maddelerinde, havalimanı işletmecilerinin hava tarafı araç şoförlerine yönelik sorumlulukları kapsamında apron üzerindeki araçların sürücülerinden istenilecek sürücü belgesi de dahil olmak üzere araçların emniyetli işletimi için kurallar geliştirme konusunda yükümlendirildiği, yine ICAO tarafından yayımlanan Doc.9981-Hava Seyrüsefer Hizmetleri İçin Havaalanı Prosedürleri (PANS-Aerodromes) Dokümanının "Hava sahası sürücü izni programı ve araç/ekipman emniyet gereklilikleri" başlıklı 9. Bölümünde yer alan 9.3.11. maddesinde, havaalanı işletmecisinin, ADP (Hava Tarafı Sürücü İzni) verilmesi için bir prosedür oluşturması gerektiğinin, söz konusu 9. Bölümün "Hava Tarafı Araç Yolları ve Apronlar" başlıklı Ek-2'sinde ise, havaalanı işletmecisinin, bir iznin (araç kullanma yetki belgesi dahil) geçerliliğini yitireceği ve iptal için iade edilmesi gereken halleri düzenlemesi gerektiğinin kurala bağlandığı, SHGM tarafından uluslararası mevzuat gözetilerek çıkarılan Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22)'nde de havalimanı işletmecisinin, Yönetmelikte yer alan hükümlerin yerine getirilmesinden, dolayısıyla yer hizmetlerinin genel işleyiş ve düzeninden, yetkisiz ve ehliyetsiz personelin PAT (Pist-Apron-Taksi) alanına girişinin engellenmesinden sorumlu tutulduğu, ayrıca her bir havalimanının kendine özgü (yapısal, fiziki, trafik akışı gibi) niteliksel farklılıkları ve bir havalimanında birden fazla yer hizmeti kuruluşu bulunabileceği gözetilerek, havalimanında yer (ramp) hizmetleri kapsamında PAT alanlarında araç kullanacak tüm personele havalimanı trafik kuralları konusunda eğitim vermek ve eğitimden geçen personele "PAT Alanlarında Araç Kullanma Belgesi" düzenlemek ile yükümlü kılındığı dikkate alındığında, SHGM'ye ait bahse konu yetkinin, ilgili havalimanı işletmecisine devredildiği,sonucuna varılmaktadır.
Davalı Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ), 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca havalimanı işletmek üzere kurulan bir kamu iktisadi kuruluşu olup, işletmekte olduğu havalimanlarının veya mülkiyetinde bulunmakla birlikte Kamu Özel İşbirliği Projeleri kapsamında işletme hakları belirli süreyle özel sektöre devredilen havalimanlarının hava tarafında faaliyet gösteren personel ile kendinden hareketli veya çekilerek hareket edebilen, tüm araç ve teçhizatın hareketleri ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla dava konusu Yönergeyi yürürlüğe koymuştur.
Buna göre, havalimanı işletmecisi ve/veya maliki sıfatını haiz olan davalı DHMİ'nin, -kendi yetki alanıyla sınırlı kalmak kaydıyla- havalimanlarının hava tarafında bulunan PAT alanlarında ulusal ve uluslararası sivil havacılık mevzuatını, havalimanlarının kara tarafında ise Karayolları Trafik Yönetmeliği ve MEB Yönergesini dikkate alarak buralarda kullanılacak araçlar ile bu araçları kullanacak tüm personelin tabi olacağı kuralları düzenlemeye yetkili olduğu kanaatine ulaşılmaktadır.
Aktarılan çerçevede, havalimanlarının hava tarafında uygulanması gereken uluslararası sivil havacılık mevzuatı hükümlerine bakıldığında; ICAO tarafından yayımlanan Doc.9981-Hava Seyrüsefer Hizmetleri İçin Havaalanı Prosedürleri (PANS-Aerodromes) Dokümanının "Hava sahası sürücü izni programı ve araç/ekipman emniyet gereklilikleri" başlıklı 9. Bölümünde yer alan 9.3.11. maddesinde, "Havaalanı işletmecisi, ADP (Hava Tarafı Sürücü İzni) verilmesi için bir prosedür oluşturmalıdır. Bu prosedür, kişinin asgari gerekli sürüş standartlarını karşılamadığı sürece izin verilmemesini sağlamalıdır; ayrıca, kişinin geçerli bir Devlet veya başka bir tanınmış ehliyete sahip olması gerekmektedir." kuralının yer aldığı; yine ICAO tarafından yayımlnan Doc.10121-Yer Hizmetleri El Kitabının (Manual on Ground Handling) 5.3.2.2 maddesinde, havaalanlarının hava tarafından bulunan yer araçlarının sürücüleri için resmi bir sürücü eğitimi bulunması gerektiğinin düzenlendiği, ulusal mevzuatta SHGM tarafından bu konuya ilişkin başkaca detaylı bir kural konulmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla, uluslararası mevzuatta bahsedilen "Devlet tarafından tanınan resmi ehliyet"in, ulusal mevzuatımızda 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenen ilgili araca uygun "sürücü belgesi" olduğu anlaşılmaktadır.
Havalimanlarının kara tarafında uygulanması gereken ulusal mevzuata bakıldığında ise; yine 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenen ilgili araca uygun "sürücü belgesi"ne sahip olunması gerektiği açık olmakla beraber, kullanılacak aracın niteliğine göre iş makinası kapsamına girmesi halinde, ayrıca MEB Yönergesine göre alınmış ilgili araca yönelik "operatörlük belgesi"nin de bulunması gerektiği görülmektedir. Dolayısıyla, "uçak itme-çekme aracı (towcar)"nın havalimanlarının kara tarafında kullanılabilmesi için operatörlük belgesi gerekip gerekmediğinin ortaya konulması bakımından, adı geçen aracın niteliğinin, yani iş makinası olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir.
Bu amaçla 2918 sayılı Kanun ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinde yer alan, kamyon, çekici ve iş makinası tanımları incelendiğinde, uyuşmazlığa konu "uçak itme-çekme aracı (towcar)"nın; karayolunda kullanılmaması ve yük taşımak için imal edilmemesi nedeniyle "kamyon" olarak nitelendirilemeyeceği, römork ve yarı römorkları çekmek için değil uçakları itip çekmek için imal edilmesi nedeniyle "çekici" olarak da kabul edilemeyeceği, bununla birlikte çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan, iş amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş, karayolunda insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamayan motorlu araç niteliğini haiz olması sebebiyle "iş makinası" kapsamında kaldığı sonucuna varılmaktadır.
Nitekim, uygulamada "uçak itme-çekme aracı (towcar)"nın, 31/01/2018 tarihli ve 30318 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik"in 9. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendi ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Yönetim Kurulunun 17/10/2008 tarihli ve 113 sayılı kararı ile yürürlüğe konulan "İş Makinelerinin Tescili İle İlgili Esaslar" uyarınca, ticaret ve sanayi odaları tarafından "iş makinesi" olarak tescil edildiği görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu kural ile "uçak itme-çekme aracı (towcar)" bakımından;
- Havalimanlarının kara tarafında "dayanak norm" olan 2918 sayılı Kanun'un amir hükmü gereği doğrudan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin uygulanması suretiyle ilgili sürücü belgesinin, havalimanlarının hava tarafında ise uluslararası sivil havacılık mevzuatına istinaden Devlet tarafından tanınan resmi ehliyeti düzenlemekle "referans norm" olan Karayolları Trafik Yönetmeliğinde belirlenen ve ülke çapındaki bütün karayollarında geçerliliği bulunan ilgili sürücü belgesinin aranmasında,
- Havalimanlarının hava tarafında yer alan PAT alanlarında kullanılması halinde, ilgili sürücü belgesine ek olarak, PAT alanlarında kullanılan araçların özellikleri gereği kara tarafında kullanılan araçlardan farklılık göstermesi sebebiyle anılan araca yönelik özel eğitim alınması ve bu eğitimin belgelenmesi zorunluluğunun öngörülmesinde,
- Havalimanlarının kara tarafında kullanılması halinde, ilgili sürücü belgesine ek olarak, iş makinası niteliğinde olması sebebiyle, MEB Yönergesi uyarınca düzenlenen operatörlük belgesi (iş makinesi kullanma yetki belgesi) istenilmesinde,
hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemektedir.
Esasen, davacının da "uçak itme-çekme aracı (towcar)"nın kullanılması için, ilgili sürücü belgesine ek olarak operatörlük belgesinin aranması gerektiği noktasında bir itirazı bulunmamakta; ancak bahse konu kuralın "hava tarafı" ile sınırlı olarak uygulanmasının hukuka aykırı bulunduğu iddia edilmektedir. Bununla birlikte, yukarıda detaylı olarak açıklanan gerekçelerle, havalimanlarının hava tarafında araç kullanım ve trafik kurallarını düzenleme yetkisinin, -ulusal ve uluslararası sivil havacılık mevzuatını dikkate alarak- ilgili havalimanı işletmecisine ait olması nedeniyle davacının aksi yöndeki iddiasına itibar edilmemiştir.
2- Dava konusu Yönergenin Ek-3 sayılı ekinde yer alan "Pat Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo"nun 27. satırının incelenmesi:
Dava konusu düzenlemede, "Towcar - Uçak İtme Çekme Aracı" cinsindeki araç için zorunlu olan "sürücü belgesi sınıfı"nın ve "PAT sahalarda araç kullanma belgesi sınıfı"nın (C) sınıfı olduğu belirtilmektedir.
Davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin değişiklik yapılmadan önceki halinde "Towcar - Uçak İtme Çekme Aracı" için (G) sınıfı sürücü belgesi istenildiği, şirketlerine ait bulunan ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yetkilendirilen özel öğretim kurumunda da önceki düzenlemeye göre belge verildiği, yapılan değişikliğin 2918 sayılı Kanun'a aykırı olduğu iddia edilmektedir.
Yönergenin Ek-3 sayılı ekine atıf yapan 7. ve 8. maddeleriyle birlikte incelendiğinde, dava konusu kuralın, yalnızca PAT sahalarına, yani havalimanlarının hava tarafına yönelik düzenleme getirdiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, davalı DHMİ'nin bu alanda, yukarıda detaylı olarak aktarılan gerekçelere istinaden, uluslararası sivil havacılık mevzuatının ve SHY-22'nin verdiği yetkiyle, referans norm olan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenen "uçak itme-çekme aracı (towcar)"a uygun "sürücü belgesi"ni ilgili personelden isteme noktasında görevli ve yetkili olduğu kuşkusuzdur. Yine yukarıda ifade edildiği üzere, "uçak itme-çekme aracı (towcar)", çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan, iş amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş, karayolunda insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamayan motorlu araç niteliğini haiz olması sebebiyle "iş makinası" kapsamında kaldığından, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 75. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendi uyarınca "G" sınıfı sürücü belgesine sahip olunması halinde kullanılabileceği de açıktır.
Nitekim, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün, İş Makineleri Operatörlük Kursları Dayanışma Derneğine muhatap, 13/09/2021 tarihli ve 128-1668-104722 sayılı, işbu dosyaya mübrez yazısında; "uçak itme-çekme aracı (towcar)"nın, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik uyarınca belirlenen "105.62" kısıt kodu ile birlikte "G" sınıfı sürücü belgesiyle birlikte kullanılabileceği, aracın kullanılması için başka bir sınıf sürücü belgesinin aranmaması gerektiği hususlarının açıkça belirtildiği görülmektedir.
Aynı şekilde, davalı DHMİ tarafından MEB Yönergesinde yer alan iş makinelerine ilişkin bir kuralın "uçak itme-çekme aracı (towcar)" yönünden iptali istemiyle açılan bir davayı inceleyen Danıştay Sekizinci Dairesinin E:2024/2366 sayılı dosyasına İçişleri Bakanlığı tarafından sunulan 27/11/2025 tarihli ara kararı cevabında da, iş makinelerinin 2918 sayılı Kanun kapsamına giren karayollarında kullanılabilmesi için, iş makinesi türüne göre gerekli kod numarasını taşıyan "G" sınıfı sürücü belgesine sahip olunması gerektiğinin, bu araçların "G" sınıfı dışındaki başka bir sınıf sürücü belgesi ile karayollarında kullanılamayacağının bildirildiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, dava konusu Yönergenin Ek-3 sayılı ekinde yer alan Tablonun 27. satırında hukuka uyarlık görülmemektedir.
Diğer taraftan, işbu davada Dairemizin 23/02/2023 tarihli ara kararı ile davalı idareden, Yönergenin Ek-3'ünde yer alan Pat Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tabloda "Towcar- Uçak İtme Çekme Aracı"na ilişkin olarak daha önce (G) sınıfı sürücü belgesine sahip olma şartı aranırken dava konusu değişiklikle (C) sınıfı sürücü belgesi istenmesinin gerekçelerinin açıklanması istenilmiş, bu ara kararına davalı idarece verilen cevapta, dava konusu Yönergenin ilk halinde uçak itme-çekme aracı (towcar) için istenen sürücü belgesinin (C) sınıfı iken yapılan değişiklik ile (G) sınıfı sürücü belgesinin istenildiği, ancak daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı Makamının 08/03/2014 tarihli Oluru ile yürürlüğe konulan İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları İle İlgili Yönergesinin (MEB Yönergesi), 11/08/2016 tarihli Makam Ouru ile değişik "G sınıfı sürücü belgesi verilmeyen iş makineleri" başlıklı 20. maddesinin 2. fıkrasına "Karayoluna çıkmayan veya karayolunda kullanılmayan liman vinçleri, diğer vinçler, hava limanlarındaki araçlar gibi araçları kullanacaklara 'G' sınıfı sürücü belgesi verilemez." şeklindeki kuralın sevk edilmesi üzerine anılan araç sürücülerinden (G) sınıfı sürücü belgesi istenilmesinin MEB Yönergesine aykırılık teşkil edecek olması nedeniyle dava konusu Yönergenin tekrar revize edilerek (C) sınıfı sürücü belgesine geri dönüldüğü belirtilmiştir.
Dolayısıyla, dava konusu düzenlemenin, yani havaalanlarında kullanılan "uçak itme-çekme aracı (towcar)" için istenilen sürücü belgesinin (G) sınıfı sürücü belgesi olarak revize edilmesinin sebep unsurunun (gerekçesinin) MEB Yönergesinde yer alan kural olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, dava konusu düzenlemeye dayanak alınan MEB Yönergesinin [28/09/2023 tarihli Makam Oluru ile adı "İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi" olarak değişmiştir.] 20. maddesinin 2. fıkrasında yer alan kuralın 28/09/2023 tarihli Makam Oluru ile ilga edildiği ve maddede yine aynı Makam Oluru ile yapılan değişiklik sonrası havalimanlarındaki araçlara yönelik bir düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir.
Öte yandan, işbu davanın davalısı Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) tarafından, MEB Yönergesinde değişiklik yapan 28/09/2023 tarihli Makam Oluruyla Yönergenin 20. maddesinin 2. fıkrasının ilga edilmesine ilişkin kısmının da iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle Milli Eğitim Bakanlığına karşı açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesinin 08/10/2024 tarih ve E:2024/2366 sayılı kararı ile "Bu itibarla, hangi sürücü belgesinin hangi araç türleri için aranacağını belirleme konusunda yetkisi bulunmayan Milli Eğitim Bakanlığı'nca gerçekleştirilen dava konusu değişiklikte hukuka uyarlık bulunmamaktadır." gerekçesiyle MEB Yönergesinin 20. maddesinin 2. fıkrasının 28/09/2023 tarihli Makam Oluruyla ilga edilmesine ilişkin kısmının yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, anılan karar yapılan itirazın da İdari Dava Daireleri Kurulunun 10/02/2025 tarihli ve YD İtiraz No: 2024/656 sayılı kararıyla reddedildiği görülmektedir.
Her ne kadar Danıştay Sekizinci Dairesince ilga edilen hükmün yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmiş ise de; kararın gerekçesinde söz konusu düzenleme ile hangi sürücü belgesinin hangi araç türleri için aranacağını belirleme konusunda Milli Eğitim Bakanlığının yetkisinin bulunmadığı belirtildiğinden, davalı idarenin dava konusu edilen uçak itme-çekme (towcar) aracı için istenen sürücü belgesini (C) sınıfı sürücü belgesi olarak revize etmesinin gerekçesinin dayanaksız kaldığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, dava konusu kuralda belirtilen yönden de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Buna göre, davalı idarece, dava konusu kuralın, sebep unsurunun ortadan kalktığı da gözetilerek uyuşmazlık konusu "uçak itme-çekme aracı (towcar)"nı kullanacak personelden istenilecek sürücü belgesinin belirlenmesi için, yukarıda aktarılan gerekçeler çerçevesinde ulusal ve uluslararası mevzuatın dikkate alınması suretiyle yeniden düzenleme yapılması gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından 01/12/2003 tarihinde yürürlüğe konulan 12 sayılı Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nin, 18/02/2020 tarihinde değiştirilen;
a) 8. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin 1., 2. ve 3. paragraflarının iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
b) Ek-3'ünde yer alan "Pat Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo"nun 27. satırının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...TL yargılama giderinin haklılık oranına göre 1/2'si olan ... TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, 1/2'si olan ... TL'nin ise davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, ... TL vekâlet ücretinin ise davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 27/11/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.